týsdagur 19. apríl 1994síða 14

Síða 14 Nr. 73—19. APRÍL 1994 Tíðindablaðið [ sosíalurin } Hver verður Nú tað er blivin ein veru- leiki, at Sjóvinnubankin og Føroya Banki eru samanlagdir, er spurning- urin um lagnuna hjá ELEKTRON meira aktu- ellur enn nakrantíð. So- leiðis sum stjórin í sam- anlagda Føroya Banka hevur úttalað seg til fjøl- miðlarnar, er ikki ætlanin at fara úr samstarvinum við BEC, um so er, fellur Føroya Banki við hesum deyðadóm yvir fyritøk- una Elektron í verandi líki. Eg fari tí at heita á bæði nevnd og stjórn í bankanum um at flyta alt virksemi til Elektron. Tað almenna hevur sett milliardir í figgingar- grunnin, sum sidani hev- ur sett partapening, fyrst i Sjóvinnubankan og síðani í Føroya Banka. Hetta varð gjørt fyri at bjarga samfelagnum úr einum totalum kaosi. Hetta er nú endað við, at vit hava ein banka, sagt verður, at hesin saman- lagdi banki verður betur førur fyri at fremja bankavirksemi, landinum til frama. Hesum eri eg ógvuliga ivasamur í, fari hóast tað at ynskja bank- anum góðan byrð fram- yvir. Men eitt er vist, hesin bankin kemur at hava eitt ótrúliga stórt vald á øll- um vinnulívinum, hvussu og á hvgnn hátt hetta skal mennast aftur og á øllum samfelagnum sum heild, tí tað verður bert tann eini bankin at fíggja virk- semið. Hóast sparikass- arnir kunnu fíggja alt virksemi nú nýggj spari- kassa- og bankalóg er sett í gildi, hevur stjórin í Føroya Sparikassa sagt, at teir fara at vera Ógvu- liga varnir á hesum gki. Tað verður sagt í einum slíkum tóna, at tað verður heilt avmarkað hvat teir fíggja, tað verður bert í slíkum føri hvar teir ikki kunnu siga nei. Tí kemur bankin at hava eina enn stórri á- byrgd av vinnulívinum. Tá nú tað almenna hev- ur sett seg í stóra skuld fyri m.a. at bjarga bank- unum, er tað ikki fyri at bankin skal vinna mest møguligt av peningi. Hetta fekk ein varhugan av, tá Astrup Hansen segði við ein tíðinda- mann »at nu skal vi til at drive bankvirksomhed<. Bankin er ein neyðug fyritøka í einum fram- komnum samfelag og hevur leiðslan ábyrgdina av at virksemið gevur eitt hóskandi avkast. Men bankin hevur sanniliga skyldu til at vera vid at menna samfelagið. Skulu vit framyvir hava eina EDV fyritøku og menna hetta virksemi, er neyð- ugt at bankin er við í hes- um menningararbeiði. Eg mæli tí til, at tað verður sett sum eitt krav frá al- | mennari síðu, at bankin sigur sáttmálan við BEC upp og greiðir teimum frá, at bankin kennir tað sum sína skyldu at menna Elektron. Eg eri í hvussu so er ikki í iva um, at bankin verður líka væl rikin við at brúka fyritøk- una Elektron. Eg meti at hetta er so týðandi fyri samfelagið, bæði um arbeiðspláss og menning av EDV-virk- seminum, at eg mæli til, at um bankin ikki gongur hesum kravi á meti, so verður rætturin at av- greiða útgoldna løn um skattaskipanina tikin frá bankanum. Hverjar vóru so orsøk- irnar til at táverandi Før- oya Banki fór til fyritøk- una BEC? Eg havi hugs- að um hendan spurning og eri komin til ta niður- stóðu, at hetta var tað sama stérheitsvanvid sum hendi í 80'árunum, sum førdi til m.a. banka- kreppur og at landið er í ti stóðu, tað er í í dag. Tað er eingin loyna, at táverandi stjóri í Føroya Banka var upphavi til hesa flyting av EDV- virkseminum, hóast hann tá sat sum formaður í nevndini fyri Elektron. Hetta skifti kostaði óivað fitt av peningi. Um hesin HR" peningur hevði verið brúktur til at menna Elek- tron við í staðin, hevdi tað verið munandi betri fløga. Føroya Landsstýri skal nú seta ein lim í nevndina í Føroya Banka, tað eru tríggir almennir stjórar í uppskoti. Eg fyri mín part eri ógvuliga vón- svikin av at okkara fólk í landsstýrinum ikki hava tosað við úngmanning- ina, áðrenn henda av- gerðin er tíkin, tí eg eri onga løtu í iva um, at vil kunnu finna trý evni, sum eru líka væl skikkað til hetta starv sum hesir tríggir almennu stjórar. Samstundis er tað ógvu- liga umráðandi at hesin nevndarlimur gongur fult og heilt inn fyri at bankin í framtíðini kemur at brúka Elektron. Serliga ein av okkara fjølmiðlum hevur gjørt nógv burtur úr tí vánaligu stødu, vit eru komin í, og hevur válkað sær í øllum tí negavita, ið hugsast kann. Eg vóni tí at teir fara at brúka líka nógva orku í hesum málinum, sum hóast alt eisini snýr seg um at varðveita og økja um arbeiðspláss, tí tað er einki, sum talar fyri tí, at tað er rætt at út- flyta arbeiðspláss tá tað er óneyðugt. Heini Johansen, tingmaður Oljurikidømid mist vid ES-limaskapi Sera nógv bendir á, at oljuríkidómið vid Føroyar er veldugt, og sam- bært ST-resolutiónir og fólkarættin er hetta rikidømi okkara. Føroy- ar kunnu gera seitt av heimsins ríkastu londum. Oljan kann longu vera funnin um 2 ár. Við ES-limaskapi er hetta rikidømid mist. Bjarti Mohr varð spurdur um ymiskt í Sosialinum fyri nøkrum døgum síð- an. Hann talaði mest um ES-limaskap. Um møgu- ligt oljurikidømi við Før- oyar segði hann, at hetta broytti ikki stóðu okkara, tí oljan kom ikki at vera nokk at liva av. Hetta er ørvitistos av eini aðrari verð. Veru- leikin er tann, at finna vit olju við Føroyar í somu nøgdum, sum hon verður funnin í Hetlandi, so ger- ast Føroyar eitt av heim- sins allar ríkastu londum roknað pr. íbúgva. Tí sambært fleiri ym- iskar ST-resolutiónir, eru tað vit og bert vit, ið hava rætt til og eiga hetta tilfeingið, tí vit kunnu roknast sum fólk ella tjóð við egnum máli, mentan, søgu og landi. Veldugt oljurikidømi við Hetland, men ikki til hetlendingar Júst nú er funnin ein nýggju oljukelda beint við miðlinjuna millum Føroyar og Hetland, og hon er upp á 800 milli- ardir litrar. Virðið av hesi keldu er við framtíðar oljuprísum lágt mettum 600 milliardir kr. Men hetlendingar koma ikki at fåa nakad burtur úr hesum. Teir framleiða nú olju fyri eini 40 milliardir kr. um árið, men teirra partur er 350 milliónir í skatti til landskassa teirra og 900 arbeiðspláss. Allar milli- ardirnar í skatti og av- kasti og túsundir og aftur túsundir av arbeiðspláss- um fara til Stóra Bret- lands. Vit eiga oljuna / kann vera funnin um Í %--2 ár Men tað er ikki soleiðis, at vit skulu fara undir oljuvinnu. Vit eiga oljuna sjålvir, og vit skulu fáa avkastið sjálvir. Og tað verður so stórt, at Føroy- ar kunnu gerast eitt »supersamfelag« — eitt av heimsins allar ríkastu londum — møguliga sum Kuwait ella Brunei. Hetta kann koma at skapa møguleikar fyri ar- beiðsplássum, inntøkum og samfelagsmenning í Føroyum í ein mun, ið fyrr ikki er kent her. Hetta kann koma at broyta alt í Føroyum, og gera landið nógv meira á- hugavert og ríkari bæði á ein og annan hátt. Og hetta liggur beint fyri framman. Oljukeldur kunnu við hepni verða funnar á føroyskum øki, áðrenn 2 ár eru liðin. Men hetta vil Bjarti Mohr ikki skilja, tí kastar hann torvmold í eyguni á føroyingum við síni ør- vitistalu. Oljuríkidemið mist við ES-limaskapi Men fara vit upp í ES, so verður tað sum í Het- landi. Tá gerast vit ein danskur landslutur í ES við sama status sum Het- land, ið er enskur lands- lutur í ES. Og tá koma Danmark og ES at eiga oljuna, og teir koma eisini at fáa alt avkastið. Og tað kann verða nógvar milliardir — ja nógvar hundrað milli- ardir. Og rollan hjá føroying- um verður akkurát sum hjá hetlendingum í dag. At hjálpa eitt sindur til og hyggja at, meðan hinir telja dollararnar. Soleiðis er at vera koloni uttan frælsi. Oljukulies Tað ganga nakrir skitnir bengalar uppi í Persara- golfinum og arbeiða fyri lága løn fyri arabararnar — draga slangur og annað. Oljukulies verða teir eyk- nevndir. Tað er eftir øll- um at dóma ta rolluna, Bjarti Mohr og hansara líkar ímynda sær, at før- oyingar skulu útfylla í eini framtíðar oljuvinnu í Føroyum. Somu trælir sum teir altíð hava verið. Jóannes Eliasen