hósdagur 5. mai 1994síða 7

Tíðindablaðið ED Nr. 84 — 5. MAi 1994 Sida7 óevan Mørkøre, samfelagsfrødingur: Vit mugu og skulu stedga fráflytingini -Einki samfelag, sum vil meta seg sjálvt sum eitt gott samfelag, rekur fólkið av landinum. Tá tað hendir hava vit eisini uppgivið okkum sjálvi sum samfelag. Fráflytingin úr Føroyum er stórsta hóttanin og má steðgast. Politikararnir mugu til at taka spurningin um arbeiðsloysi og fráflyting við nógv stórri álvara. Hetta heldur samfelagsfróðingurin Jógvan Mørkøre. Ein spurningur, sum av og á er frammi, er, um vinnan og tilfeingi í Føroyum ber meira enn eitt ávíst tal av fólki í hesum landi, sum liggur nógv lægri enn fólkatalið í dag. Jógvan Mørkøre ivast onga løtu í, at tad eru plåss fyri okkum øllum. -Vit hoyra so oftani tik- ið til, at at vit kunnu ikki liva av at klippa hvørjum ødrum. Vit hoyra aftur og aftur, at tú mást framleiða teg burtur úr trupulleik- unum. Men tað kann gott vera, at vit skulu tæna ok- kum burtur úr kreppuni sigur samfelagsfrødingur- in og heldur fram: -Vit síggja, at tað ber til at innrætta onnur sam- feløg so, at tað bert er brúk fyri einum brotparti av fólkinum í tí fram- leiðandi vinnuni, meðan meginparturin er í tæn- astuvinnuni. Og nú kann ein eisini siga, at nógvar tænastur eru ein fortreytin fyri framleiðslu á einum høgum stødi í dag. Tænastuvinnan stóran tydning Jógvan Mørkøre heldur, at vit í mongum fórum liva í gomlum myndum. Tað einasta produktiva vit síggja er tann, sum dregur fiskin upp úr sjónum og sker hann á landi. Veru- leikin er tann, at stórur partur av tí, sum verður nevnt óproduktiv vinna, bæði innan tað almenna og tað privata, er eisini er knýttur at teimum gomlu produktivu vinnunum. -Tí er sjálvandi brúk tænastuvinnununum eisini. Tað er fáfongt at hugsa sær, at tú ikki eisini skal hava tænastuvinnu í landinum. Uttan hana kemur tú at hava eitt fiski- vinnusamfelag á steinaldarstødi um nøkur fá år. Just tí eiga vit at vara okkum fyri ikki bara at tosa um fiskivinnuna sum verandi einastu produktivu vinnu. Tað er so nógv annað, sum er tengt at hesi vinnu og sum hon ikki kann vera fyri- uttan. Jógvan Mørkøre heldur annars ikki , at tað bert er í fiskivinnuni, at vøksturin hevur verið alt ov stórur. Hetta er eisini hent innan tað almenna, og tí skal nógv eisini endurskoðast har. Men tað er ikki bara ein spurningur um at skera niður. Tað er nógv meira Jógvan Mørkøre, samfelagsfrødingur: -Einki samfelag, sum vil meta seg sjålvt sum eitt gott samfelag, rekur fólki av landinum. Hendir tað, hava vit uppgivið okkum sjálv sum samfelag ein spurningur um at skera til.og finna út av, hvat tú vil- við almenna sektor- inum og samsvarandi tí at seta nøkur krøv til hans- ara. Monopolisering Vit spurdu Jógvan Mørk- øre um bankasamanlegg- ingin fer at gerast nakar fyrimunur fyri sam- felagið. Hann sigur seg illa duga at síggja, at tað skal vera nakar fyrimunur við einum samanløgdum banka. -Fyrst var fríur markn- aður gandaorðið og var tað hetta, sum varð tikið fram í sambandi við kann- ingarnar hjá IMF. Men um somu tíð sum tú skal seta í verk eina superliberalis- tiska skipan, so stovnsetir tú monopol í næstan øllum ødrum vidurskiftum i samfelagnum. Taka vit Føroya Fiska- virking, so siggja vit, hvussu sterkur nýggi bankin stendur har. Av- leiðingin kann gerast hon, at tað verður sera ringt hjá ødrum at fáa fígging til at fara í kapping við Føroyd Fiskavirking. Tað er sum um at høgra hond ger eitt, uttan at vita, hvat vinstra hond ger. Og Jógvan Mørkøre held- ur fram: -Tað verður tosað um javnvágir av ymsum slag. Tað vísir seg, at vit eru ov nógv upptikin av at fáa javnvág á fíggj- arlóg, á gjaldsjavna ol., meðan vit gloyma aðrar eins týðandi ella meira týðandi javnvágir í samfelagnum.Hetta hevur við sær stórt arbeiðsloysi og so eina fráflyting so stóra, sum einki samfelag kann góðtaka. Sjálvur haldi eg, at meira átti at verið hugt at spurn- inginum um fólkaflyting- inga. tá tosað verður um hesar neyðugu javnvágir. Einki samfelag, sum vil meta seg sjálvt sum eitt samfelag, rekur fólkið av landinum. Vit hava nøkur menningarlond, higani fólk fara í onnur lond at tjena valuta til land sítt. Her hjá okkum verða fólk næstan rikin av landinum, tí her er einki til tey. Og tá tað hendir, tá haldi eg vit hava vit uppgivið okkum sjálvi sum samfelag. Samfelagsskylda -Men tá arbeiði ikki er til øll hesi fólkini, er tá nógv annað at velja í hjá nógvum enn at fara av landinum? -Tað er ongastaðni, at tað er arbeiði til allar hendur. Eitthvørt samfelag hevur skyldu av sínum borgarum. Og eisini før- oyska samfelagið má liva við einum ávísum ar- beiðsloysi. Vit hava eina moralska skyldu til at taka okkum av arbeiðsloys- inum. Tú kanst ikki bara koyra hesi arbeiðsleysu av landinum og til onnur samfelgg. Jógvan Mørkøre vísir til mannarættindayvirlýs- ingina, sum sigur, at eitt- hvgrt menniskja hevur rætt til arbeiði. Og tann sum tá hevur skyldu til at útvega eitt slíkt arbeiði má vera tað samfelagið, sum ein er partur av. Megnar samfelagið ikki tað, tá má tað tryggja, at fólk fáa breyð á borðið. Tað er Framhald á síðu 11