leygardagur 28. juni 2003síða 8

Nr. 120 - 28. juni 2003 15 Kapasiteturin í norsku fiski-og alivinnuni ov stórur á øllum økjum Norski fiskimálaráð- harrin, Svein Lud- vigsen, dregur somu línu sum norsku bankarnir, ið fíggja fiskivinnuna. - Kapas- iteturin er ov stórur á øllum økjum, bæði innan veiði, ídnað og alivinnu. Neyðugt er við tillaging til tær umstøður, ið eru NOREG Vilmund Jacobsen Tíðliga í juni hevði norski fiskimálaráðharrin, Svein Ludvigsen, fund við størstu bankarnar í Noregi, sum eru við í fíggingini av norsku fiski-og alivinnuni. Evnið á fundinum, sum var á skrivstovuni hjá fiski- málaráðharranum, var kreppan í norsku vinnuni. - Likviditetsskipanir er ikki loysnin, tí slíkar virka kappingaravlagandi. Kapa- siteturin er ov stórur á øll- um økjum, bæði innan veiði, ídnað og alivinnu. Neyðugt er at tillaga kapasitetin til marknaðin. Fiskivinnuni tørvar ikki "hestakurar", og trupulleik- arnir eru ikki eitt norður- norskt fyribrigdi, men fevna um alla norsku strondina. Norsku bankarnir halda, at ein nýggj skipan fyri flotan á nærleiðum hevði verið eitt stig á røttu leiðini hjá veiðiliðnum. Teir síggja hetta sum eina tillaging til rávørugrundarlagið, sum longu er farin fram hjá langfaraflotanum. Samljóð Áskoðaninar hjá bankunum samsvara væl við málini í politikkinum hjá Svein Ludvigsen, fiskimála- ráðharra. Eisini í spurninginum um 50 laksaloyvi, sum eru leys at søkja, fær Svein stuðul frá bankunum. Hesi loyvi kosta teimum, sum vilja keypa tey og fara undir al- ing, 4-5 milj. krónur hvørt. - Bankarnir søgdu, at teir vilja ikki verða við til at fíggja loyvir, har lønsemi ikki er nóg gott. Hesa áskoðan havi eg eisini. Er grundarlag ikki fyri nýggj- um loyvum, verða tey held- ur ikki latin. Tað verður eingin missur fyri nakran, um óbrúktu laksaloyvini ikki verða seld. Vil eingin hava tey, verða tey stand- andi óbrúkt, sigur fiski- málaráðharrin. Bankarnir samdir Norska fiskivinnuumsit- ingin fer nú at viðgera tað, sum bankarnir søgdu á fundinum. - Bankarnir rópa ikki upp um kreppu, men teir við- ganga, at norska fiski-og alivinnan er í eini truplari støðu, sigur Svein Ludvig- sen, sum er talsmaður fyri tillaging í norsku fiskivinn- uni, bæði á sjógvi og landi. Tað vóru teir stóru bank- arnir í Noregi, sum eru kendir í fiskivinnuhøpi, sum hendan dagin í juni fundaðust við Svein Lud- vigsen, fiskimálaráðharra. Bankarnir vóru samdir um tær stóru linjurnar mót- vegis vinnuni. Norsku bankarnir eru samdir um, at kapasiteturin í norsku fiski-og alivinnuni er ov stórur í mun til marknaðin. Ein av bankunum, ið fundaðist við Svein Ludvigsen, fiskimála- ráðharra, var Nordea Soleiðis siga norð- menn um gýtingina hjá toski og upsa norðanfyri. Men líka so góð, sum tíðindini eru um toskin og upsan, eru tey til- svarandi vánalig um sildina. Norðmenn hava nevniliga ikki sæð eina verri gýting hjá sildini síðan 1987. - Minkingin er dram- atisk, siga norðmenn GÝTING Vilmund Jacobsen Norðmenn eru væl nøgdir við gýtingina í ár, bæði hjá toski og upsa. Yvirskriftir sum "knallgode gytetall" eru at síggja í norskum bløðum. Væleydnað - Vit hava ongantíð sæð so nógvan toskayngul síðan 1992, og haraftrat kemur, at larvurnar eru fyrr klaktar í ár enn vanligt. Petter Fossum, sum starvast hjá norska Hav- granskingarstovninum, ávarar tó ímóti at brúka hesi tølini "blint", sum hann tekur til. - Hjá okkum granskarum eru tølini í fyrsta lagi áhugaverd við atliti til út- rokningar av gýtingar- stovninum hjá toski. Tølini siga okkum, at gýtingin er væl eydnað. Tó gongur tað ikki altíð, sum roknað verð- ur við. Onkuntíð hendir tað øvuta. Upsin Petter sigur, at gýtingin hjá upsanum hevur eisini verið óvanliga góð í vár. - Líkt er til, at gýtingin er tvífalt so stór í ár sum sein- asta ár, 4-5 ferðir størri enn í 2001 og 500 ferðir størri enn í 1997! Størsti parturin av upsa- ynglinum er at síggja norðanfyri, og størst hevur talið verið á Vesterål-bank- anum. Vanliga er mest at síggja á Halten-bankanum. Bert 2,8% av upsaynglinum er funnin sunnanfyri 62 stig. Síðan ár 2000 hevur yngulin sunnanfyri verið skiftandi, úr 17,7% upp í 66,8% av samlaðu nøgdini. Petter sigur, at tað sama er galdandi fyri upsan sum fyri toskin. - Eitt stórt tal av ynguli merkir ikki neyðturviliga, at gýtingarstovnurin verður tilsvarandi stórur um eini 5- 7 ár. Men larvurnar siga okkum, at tað er eitt "pot- entiali" í stovninum. Sildin Men líka so góð, sum tíð- indini eru um toskin og upsan norðanfyri, eru tey tilsvarandi vánalig um sildina. Norðmenn hava nevni- liga ikki sæð eina verri gýt- ing síðan 1987. Afturgongdin í gýtingini hjá sildini er dramatisk árini 2002 til 2003, úr 27.100 miljardum ynguli niður í 3.680 miljardir yngul. Avstraliu menn verja koral- rivini AVSTRALIA Vilmund Jacobsen Avstralska stjórnin ætlar at styrkja um verjuna av, "Great Barrier Reef", sum er størsta koralriv í heiminum. Í dag er umleið 5% av rivinum stongt fyri skipaferðslu og vinnu- ligum fiskiskapi. Nú ætla avstraliumenn at økja um verjuna, so- leiðis at 30% av rivinum verður friðað. Tað er eisini uppá tal bert at lata granskarar við serligum loyvi sleppa at kanna tey 30%, sum ætlanin er at friða. Granskarar meta, at Great Barrier Reef er størsta livandi "organis- man" á jørðini. Tungur fiskireiðskapur fer illa við koralrivunum kring um høvini. "Knallgode gytetall" Nógv er gýtt av toska-og upsaynguli í vár. Men við sildini gongur verri 15 14 Nr. 120 - 28. juni 2003 MÓTAFRAMSÝNING Tíðindaskriv Tann 27. juni fer kendi før- oyski sniðgevin Borgný Dam Patursson at hava mótaframsýning umborð á Norrönu. Borgný sum er kend fyri síni tíðarleysu, sermerktu, framúrskarandi snið, hevur sniðgivið eina kolletión, sum er serliga framleidd til summarsiglingini hjá nýggju Norrönu. Hvørt einasta plagg er framleitt við hond av Borgný. Grundtilfarið er seyða- ullin, og hon kennir tann aldargamla siðararvin, ið er grundarlagið undir meir- virkan av ullini. Men sam- stundis torir hon sum nakar annar at ganga nýggjar leiðir. Kópaskinn, silki og fagurlitt klæði, tað sum sýnist ómøguligt at sam- eina verður tvunnið saman, og tað riggar, tá ið tað er Borgný sum fæst við tað, og tað er tað, ið gera hana so sermerkta, eitt eindømi. Tú sær, merkir, ja angar góðskuna, andan og listar- liga íblásturin í pløggum hennara. Aftanvert sølu og marknað- arføringina stendur Diana Borgnýardottir, dóttir Borg- ný, hon hevur sum aðal- setning at vera við til at lyfta støðið á Føroyskum klædnasniði, og vinna tí pláss á altjóða marknaði- num. Grundhugsjónin er einføld: »Vit vilja æra tað gamla, hugkveikja tað nýggja, og nøkta allan tørv og øll krøv til eina dygdar- vøru, sum tað modernaða menniskjað setur«. Við hesum grundsetningi er fyritøkan farin til verka, vælvitandi at álítandi fram- leiðslulið, saman við einum sterkum sølu- og marknað- arliði, eru hornasteinurin aftanvert varðandi fram- burð í virkseminum. Uttan sera gott samstarv við shop managerin Benny Eidesgaard hevði hetta neyvan komi í rættlag, hann stendur fyri alt fyrireiking- ararbiði til mótaframsýn- ingina. HEIMARØKT Tíðindaskriv Heimarøktin verður víðkað til at fevna um samdøgurs- røkt. Hendan ætlanin er partur av stavnhaldinum hjá sitandi samgongu, og nú verður farið frá orði til gerð. Landsstýrismaðurin í al- mannamálum, Páll á Reyna- túgvu, hevur avgjørt at seta á stovn samdøgursrøkt, sum um stutta tíð verður partur av teimum tilboðum, ið verandi Heimarøkt kann veita. Umframt samdøgursrøkt- ina verður økisterapi eisini at finna millum tænastutil- boðini hjá Heimarøktini í næstum. Samdøgursrøkt Í dag kunnu okkara eldru og onnur við tørvi á hjálp fáa vitjan av Heimarøktini um dagin og um kvøldið. At eingin hjálp fæst um náttina man vera til miklan ampa fyri nógv fólk, bæði tey eldru og teirra avvarð- andi, sum mugu liva við til- vitanini um, at næturnar eru merktar av ótryggleika. Við teirri komandi sam- døgursrøktini vónar lands- stýrismaðurin í almanna- málum, at hesin ótryggleik- in fæst burtur við tað, at okkara eldru kunnu koma í samband við fólk við heilsu-útbúgving alt sam- døgrið. Samdøgursrøktin fer at gera umstøðurnar hjá heimabúgvandi eldri fólki tryggari, og fer eisini at geva teimum, sum hava tørv á røkt alt samdøgrið, ein møguleika at velja at verða heima heldur enn at vera á stovni. Økisterapi Økisterapi skal setast í verk í teimum 6 heimarøktarøkj- unum kring landið. Talan verður um ergo- ella fysio- terapeutar, sum fáa í upp- gávu at skipa fyri uppvenj- ing og framhaldandi at røkja vunnan førleika hjá teimum, sum einhvørs- vegna tørva viðgerð, eftir- viðgerð ella fyribyrgjandi tiltøk. Ætlanin er eisini, at økisterapeutarnir fáa týdn- ingarmiklan leiklut í ný- skipanini av hjálpartólaøki- num. At Heimarøktin verður styrkt við fysio- og ergo- terapeutum, merkir eina munandi betraða tænastu til borgaran. Við hvørjum ein- støkum brúkara í huga skulu økisterapeutarnir betra um møguleikarnar hjá fólki at vera verðandi í egnum heimi, tá heilsan bilar teim- um. Eisini skulu økistera- peutarnir virka sum mill- umlið millum sjúkrahús og heim, tá ein sjúklingur er útskrivaður av sjúkrahúsi. Tað slepst soleiðis undan óneyðugt at leggja fólk inn av nýggjum til eftirviðgerð. Økisterapeutarnir geva ráð og fyribyrgjandi viðgerð, antin heima hjá sjúkling- unum ella aðrastaðni í nær- umhvørvinum. Sum longst í egnum heimi Ynski hjá nógvum eldri fólki um at vera sum longst í egnum heimi er ein av or- søkinum til, at landsstýris- maðurin í almannamálum hevur gjørt av at styrkja tænastuútboðið frá Heima- røktini við økisterapi og samdøgursrøkt. »Summi av okkara eldru halda seg kanska ikki til at búgva fyri seg sjálvi, og onnur kunnu vera ov illa fyri likamliga til at vera einsamøll undir lonini. Við møguleika at fáa røkt alt samdøgrið verða umstøðurnar hjá teim- um tryggari«, sigur Páll á Reynatúgvu, landsstýris- maður í almannamálum. Lýsingarnar eftir starvs- fólki koma í bløðini fyrst í næstu viku, og so skuldi ikki long tíð gingið, áðrenn Heimarøktin fer í holt við at veita hesi tilboð til allar borgarar í Føroyum. Fóstbræður konsert í Norðurlandahúsinum KONSERT Tíðindaskriv Konsert við kenda íslend- ska manskórinum »Fóst- bræður« verður í Norður- landahúsinum leygardagin 5. juli 2003 klokkan 16:00. Kórið »Fóstbræður« telist millum kendastu íslendsku manskórini. Kórið, sum er stovnað í 1916, hevur havt stóran týdning í íslendskum tónleikalívi, sum telur fleiri manskór, ið virka undir høgum og strongum krøv- um til. Sjálvt teir mest at- finningarsomu ummælarar vilja verða við, at kórið »Fóstbræður« í samfull 85 ár ríkiligani hevur lokið hesi krøv, hóast kórið, sum telur 65 sangarar, byggir á áhugavirksemi. »Fóstbræður«, sum á hvørjum ári hava konsertir í Reykjavík og úti um landið, hava givið út plátur og fløg- ur og hava sungið í útvarpi og sjónvarpi. Eisini hevur kórið samstarvað við ís- lendska Symfoniorkestrið og íslendsku Operuna. Í februar 2000 sungu »Fóst- bræður« í Aida eftir Verdi, har Symfoniorkestrið spældi undir og Operakórið og al- tjóða solistar eisini med- virkaðu undir leiðslu av Rico Saccani. Kórið sang eisini "Codex Calixtinus", sum byggir á handrit úr 13. øld, ið varð funnið í dómkirkjuni í Santiego de Campostella í Spaniu. Hetta verk varð framført í seks av teim kosnu evropeisku mentabý- num í 2000. »Fóstbræður« hava ferð- ast víða í Evropa og Amer- ika. Tríggjar ferðir hevur kórið fingið altjóða virðis- lønir, silvur í Llangollen í Wales í 1972, bronsu í Linderholzhausen í Týsk- landi 1987 og gull í Prag 2001. Síðani 1991 hevur Árni Harðarson stjórna kórinum. Árni er útbúgvin pianistur og tónaskald á Royal Coll- ege of Music í London árini 1978-83. Eftir lokna út- búgving hevur hann verið virkin í íslendskum tón- leikalívi sum lærari, tóna- skald og kórleiðari. Í løtuni er hann leiðari á Tónleika- skúlanum í Kópavogi. Atgongumerki til kon- sertina við íslendska mans- kórinum »Fóstbræður«, sum verður í Norðurlanda- húsinum leygardagin 5. juli 2003 klokkan 16:00, kosta 100,00 krónur. Ein øðrvísi mótaframsýning Kendi sangir og kvæði á fløgu FLØGUÚTGÁVA Tíðindaskriv Í gjár kom út forvitnislig fløga á marknaðin. Hetta er fløga við nøkrum av fremstu tón- leikarunum innan jazz- tónleik í Føroyum, Finn- landi og Danmark. Maðurin aftan fyri pro- jektið er Edvard Nyholm Debess sum í fleiri førum fyrr hevur havt vælhepn- að samstarv við norður- lendskar tónleikarar. Edvard Nyholm De- bess gjørdi m.a. í 2000 fløguna Debazz saman við donskum tónleikar- um. Hendan nyggja fløgan er eitt sindur øðrvísi enn Debazz, tá tilfarið á fløguni LÖG fyri allar- størsta partin eru væl- kendir føroyskir sangir og kvæðir, sum vit øll kunna syngja við á. Allir sangirnir verða sungnir av Malan Thomsen, sum í nógv ár hevur verið við til at ríka okkum um før- oyska sangskattin. Tón- leikarliga er fløgan á høgum støði. Til hesa fløga var stovnað Nordic END Quintet, sum, fyriuttan Malan Thomsen og Ed- vard Nyholm Debess er manna av jazztónleikar- unum av allarfremstu rók í Danmark og Finnlandi. Trummuspælari er dan- ska legendan Alex Riel og á saxofon og klaver eru Eero Koivistoinen og Seppo Kantonen, sum í Finnlandi eru av mest brúktu og ferðandi tón- leikarar i landinum. Tónleikurin er lagdur tilrættis av Edvardi og Seppo Kantonen, og gev- ur hetta kendu føroysku sangunum og kvæounum eina heilt nýggja dimen- sión. Teir hava lagt seg eftir at tilrættaleggja uttanum sangin, soleiðis at lagið í størsta mun verður varveitt sum tað var. Vit verða m.a. stillis- liga førd gjøgnum »Tú sangst eitt so vakurt.....« og »Ein Firvaldur í góð- um lag«, meðan vit í »Flóvin Bænadiktsson« og »Brúðarvísuni« kenna stevið av føroyska dansi- num, »Føroyar mín Móð- ir« er her í einari sera inniligari útgávu, og vit verða rættuliga førd út á hav við útgávuni av »Aldan«. Fleiri føroyskir sangir eru eisini á fløg- uni, fyriuttan at Edvard og Eero Koivistoien eis- ini hava hvør sítt upp- runalag við. Hetta er ein sera forvitnislig fløga sum, samstundis at vera vælspæld, melodiøs og sanglig, brýtur uppúr nýggjum Ein góð bland- ing! Fløgan LÖG við Nordic END Quintet verður sum tann fyrsta givin út á nýggja plátu- felagnum Landing Duck Records og verður at fáa í handlunum um alt land- ið. Eisini er hon at fáa í internethandlinum á www.landingduck.com Heimasíðan hjá Edvard Nyholm Debess sjálvum er á www.debazz.com Heimarøktin styrkjast við samdøgursrøkt og økisterapi C M Y K 14