leygardagur 11. juni 1994síða 5

Tíðindablaðið EI Nr. 109 — 11. JUNI 1994 = Síða5 28 - 54 - 81: Bestu VA kulurnar Hesi tølini komu 186 ferðir ut i tilsamans 1000 dráttum Ritstjórnin á FRØDI, sum Føroya Fróðskaparfelag gevur út, hevur í seinasta útkomna blaði spælt sær við V4-tølum. Kortini ikki soleidis sum vit flest onnur gera eina ferð um vikuna, men vid øllum teimum tølum, sum út eru komin úr trumluni í útvarp- inum teir fyrstu 1000 drátt- irnar. Tá talt verður eftir hvussu ofta tey ymisku tølini eru kom in út vísir tað seg, at tað eru trý, sum liggja rættiliga klárt á odda. Tey eru 28, 54 og 81. Í 1000 dráttum eru hesi tól komin 186 ferðir. Hinvegin hava 36, 49 og 83 víst seg at vera tey óhepnastu. Hesi eru bert útkomin millum 130 og 140 ferðir. Men so leggur grein- skrivarin í FRØDI aftrat, at tað er tó einki sum bendir á, at higartil frægastu tølini, eisini verða tey frægastu framyvir. Nógvir valmeguleikar Samansetingin av teimum fýra tølunum á seðlinum av teimum tilsamans 100 tøl- unum at velja ímillum gev- ur nógvar valmøguleikar tå V4-seðilin verður skrivað- ur. Tað kunnu nevniliga vera ikki færi enn 3.921.225 ymiskir V4- seðlar. Møguleikin at vinna á einum seðli er teoretiskt ikki stórur. Hann er 0,0464 prosent. Verður roknað við, at 50 dráttir eru um árið, og tú hevur ein sedil við hverja ferð, kanst tú væntað at vinnan einaferð í 43 ár. Einaferð vunnu33 Tá flestu seðlar vóru til ein einstakan drátt vóru teir 37.646 í tali. Tað var í januar í 1987. Onkuntíð hevur verið smábýtt. Tað var tá ikki færri enn tá 33 vinnarar vóru í einum drátti. Tilsamans hava 2834 vinnarar verið fyrstu 1000 dráttirnar, og teir hava til- samans vunnið góðar 33 milliónir. Størstu einstøku vinning- arnir vóru 120.840 krónur. Minsti vinningurin var 703 krónur. tór.- Stór var gleðin... Í hesi grein verður nakað drigið fram, sum hevur við »endoscopi« at gera. Orðið sipar til, at kanningar kunnu verða framdar, har eygað vanliga ikki sær. Hvussu kunnu læknar m.a. kanna oyrnagongir, eygnabotnin, vælindi, maga, baktarm, bløðru, barkan, liðir 0.s.fr.? Í 40-árunum vóru á Landssjúkrahúsinum tól at kanna bløðru, vælindi, lungnaholur — umframt til oyrna-, eygna- og barka- kanningar. Rørini vóru úr stáli og ljósperurnar van- ligar glødilampur. Tey stóru framstig, tøkni- frødi ber við sær, gjørdu sítt til, at tólini til slíkar kann- ingar vórðu betri. Í 60-árun- um komu stór framstig í ljósfóringina í slíkum tól- um, og rúmdarvitskapurin gav eisini ágóða innan læknatól! »Rørini«, sum gll fyrr vóru úr stáli, kundu nú eis- ini gerast úr tilfari, sum var : liðiligt. Umframt kanning- ar vórunú eisini møguleikar fyri at viðgera við hesum tólum. Í 1972 keypti Lands- sjúkrahúsið fyrsta >gastro- scop« — til at kanna magan. Síðani eru onnur tól komin afturat, so nú kunnu vit kanna vælindi, maga, bug- gørn, allan langan, gall- gongd og brisræsi. (Oyma- læknin hevur líknandi tól at kanna barkan og lungnapip- ur við). Í 1967 varð fyrsti føroy- ingur tengdur at maga- tarmkanningum við slíkum tólum, og man vera elsti og ein hin knávasti lækni innan hesa grein! Hann fekk full- góða viðurkenning, tá læknafundur innan maga- gamnasjúkur var í Havn í 1986. Annar byrjaði í 1969, so Landssjúkrahúsið hevur helst sera royndar læknar á hesum gki, eins og nýggjur serlækni ikki stendur aftan- fyri teir báðar! Tað var møguligt í >góðum årum« atkeypa nóg nógv tól, men í dag stendur á at halda tólini í góðum standi — og at keypa nýggj er vorðin ein trupulleiki burturav. Í 1988 sýndi >Krabba- meinsfelagið< Lands- sjúkrahúsinum ta vælvild at geva >LASER-tól<, sum kostaði umleið 800.000,- kr. — ein útreiðsla, ið náttúr- liga skuldi komið frá mynd- ugleikunum! >LASER-tólið< verður nýtt at viðgera sjúkur í væl- indi, maga og langa — neyv- an til fulla leking, men mangan til stóran lætta og linna fyri sjúklingar, ið tá sleppa undan stórari skurð- viðgerð. Tað eru longu fleiri ár liðin, síðani gallgongdar- steinur var skurdvidgjørdur å »gamla skurdvidgerdar- hátt< — hetta megna vit nú vid »scopi-t6lum«. f 1978 fekk Landssjiikra- húsið sokallaða >Laparo- scop< — tól at føra inn í búk- in, so kanning kundi verða framd uttan at vanligur skurður varð framdur. Hetta hevur verið mongum sjúk- lingi at gagni. Tann við- gerðarháttur fyri gallsjúkur, sum nú stendur í boði, er grundaður á hesi tól. Lat tað verða nevnt, at kanningarhátturin = hevur eisini serligt virði at stað- festa og viðgera sjúku í undirlívi 0.a. Alt fleiri greinar í lækna- ritum siga frá, at á stórum deildum eru teir farnir undir at viðgera alt fleiri sjúkur »laparoscopiskt«. >Arthroscopi< til kanning av og me. í liðum hevur í fleiri ár staðið framm- arlaga á listanum. Umleið 1988 fingu vit tólini á Landssjúkrahúsinum. Heimskend er søgan um skíðrennaran, ið fekk men- isk tiknan út á henda hátt, og sum 4 dagar seinni tók lut í kapping! >Gamli skurðvið- gerðarháttur< hevði forðað honum at kappast fyrstu 4 vikur!!! Hesi dómi eru nevnd fyri at gera vart við, at á Lands- sjúkrahúsinum hevur við- hvort gingið striltið at fáa neyðugu útgerð til vega, og núkrepputíðir eru, stendur á at halda tørn! Tað kann ikki vera annað enn felags á- hugamál fólksins og sjúk- linga, at slík viðurskifti eru best møgulig. Rodmundur í Liða FRAMHALD KEMUR. flatmaðkin Rýmir toskurin undan Føroyum, rymir føroy- ingurin úr Føroyum. Tvær sannroyndir .Og blaðið FRØDI, sum Fróðskaparsetrið gevur út spyr, um toskurin kemur fyri seg aftur, og um fólk aftur fara at stødast í Føroyum. Hetta er millum tær mongu åhugaverdu og ikkiu sért skelkandi greinir í FRØDI hesa- ferð. Um toskastovnin skrivar blaðið millum annað, at undantikin krígsárini hevur ongan- tíð í hesi øldini verið so lítið av toski undir Føroyum sum tey sein- astu fýra árini. Eftir at hava riðið ovast á aldurygginum í nøkur ár, fóru vit eftir stuttari tíð niður í tann djúpasta aldudalin, skrivar blaðið og ger sær tankar um hvussu útlit- áhugavert FRØBDI er alment vísinda- blað. I nyggjasta FRØDI hevur blaðstjórnin millum annað vidgjørt fólkaflyt- ingina, toskastovnin og Myndina av Jógvani Arge og Jógvani Jespersen tók Kalmar í samband við V4- drátt nummar 1000. Hann var 14. august í fjør. ini eru fyri at koma uppúraftur. Um fólkaflytingina skrivar blaðið millum annað, at vit í hesum árum uppliva størstu ibigvafrødiligu broyt- ingina i Føroyum i nýggjaru tid. Sagt verð- ur, at so langt aftur vit hava toluliga ålitandi tøl um hetta evnið, frá um- leið 1800 og frameftir, er einki, sum kann samanberast við stød- una í dag. Annars er hópur av ødrum áhugaverdum greinum í FRØDI hesa- ferð. Millum annað um teir túsund fyrstu V4 dråttimar, um summar- veðrið í fjør, um tann stóra flatmadkin, sum er komin og verður ver- andi, um serliga suður- oyarsiðin at hava veðrar, og um grindadráp í ødrum londum. tór.-