mikudagur 15. juni 1994síða 18

Síða 18 Nr. 111 — 15. JUNI 1994 Eyðun Andreassen: Tíðindablaðið ESF! Politiska kreppan Politiskt orðaskifti og politisk mentan. Vit prenta her fyrsta partin av fyrilestri, sum Eyðun Andreassen, folkalivsfrødingur helt í Nóatúni herfyri Tad er krept a ik nissir ålit å I ISKU skipanina og ikki bara polit kararnar. Tað t við ymsum lógum hvussu stýr ist skal, hvussu lóggevast skalog hvussu um tskal landinum. ] iggur ein tryggleiki hjá fólki — og skipanini sjálvar sum erður styrktur við tað, at tað skal ikki bera ul hjá skiftandi politisk neiri utum og sa ngum at royla Sstyrisskipan efur vild og politiskum løturåki Tad er hetta 9 poliuska skipanin byggir å og hon er eisini trygg við ein slags felags a — kon sensus — er valdandi um hesi viðurskifti, bæði mill- im fólk og politikarar. Tað sunna teknið hevði verið, at fólk í ringum tíðum vilja halda fast við ta politisku skipanina og skaffa sær av við politikararnar. Ti er kurt við ti politisku skip- mini, sum ikki riggar, og kkurt við tí politisku ment- anini, ið skapar misnøgd Hetta er ein partur av akini Men kreppan, vit tosa um lag, er meira enn misálit á na politiska skip ik VKIASE I Ci at 1SSå SI álit á vinnulívið g sum við politikarunun g tí politisk tosar fólk ikk ar in vánaligar vinnulivsmenn, men heldur um eina våna liga búskaparlig skipan Hvussu ber tað til, at eitt so útbreitt misålit á bæði landsins politisku og bú- skaparligu skipan er íkom- ið? Tað hevur nakað við politiska orðaskifuið í sam- felagnum at gera. Í einum fríum og demokratiskum samfelag verða meining- arnar skaptar í fríum orða- skifti, og tað er mín pá- standur, at politiska orða- skiftið, ið eigur at verða meiningsskapandi á fríum grundarlag, er korrumperað av tí politiska praksis, ið er Politiska orðaskiftið, ið eigur at verða meiningsska- pandi á fríum grundarlag, er korrumperað av tí politi- ska praksis, ið er blivin vanligur í Foroyum, og hann kunna vit kalla landsins politisku mentan. ' landsins pol KU Alment og privat Demokrati er ikki bara ein stjórnarskipan, tað ein samielagslig skipan skiftir samfalagslívið sund ur í prinsi Í ar. Teir eiga at virka lið um lið og ikki ast saman { L Skildar part a demokrat SSKIDGNIN Tann libera iska skift sundur felag. AN stóðu lanska kongarík inum, brúka vit orðið landi í staðin fyri orðið statin, ið á tøroyskum politiskum máli merkir Danmark. Landið og samfelagið hava skildar uppgávur at røkja. Landið — tvs. løgtingid, landsumsitingin og dóms- valdid skipa fyri almennum karmum i landi og sam- felag, rættarvidurskiftum teimum almennu vinnu møgulcikunum og vinnu- treytunum, fíggjarviður skiftunum sum eru felags og tilikt Samfelagið er okkara egna lív sum privatfólk sum DOrgårar sunnier KK3raå SCriigu IC agnum er: hjunartelagið og børn heimið, húsini eila hvar vit búgva, okkara trúgv, kirkju fólk ella baptistar ella hvat tað er, okkara egna kenslu- liv og td. itriv av ymsum slag, hvat vit lesa og gera. Men vit fara eisini út mill- um onnur sum privatfólk, vit fara í kirkju, til konsert, sjónleik og á fund í einum- hvørjum felag, á flot o.s.fr. Henda partin av lívinum lata vit liggja her. Tað er okkara partur sum samfelagsborgarar, ið hev- ur áhuga. Her gera vit okk- ara arbeiði ikki bara sum privatfólk í samfelagnum, men sum samfelagsborgar- ar. Hesin parturin av lív- inum hevur við politikk, ni : KU lónar kk 0.4 út hoyrir til tað polttiska arbeiðið hjá ung- inum í ú demokrauska sam- lelagnum Mín pástandur er, at hesir prinsiptcit skildu eimi liberalari demokratisk- art samlelagsskipan eru vavdir saman í eina fløkju í Føroyum, sum neyðvend- uga hevur ført landsins bú- skap út í Oføri, við tað at garðarnir millum privat og aimeni eru niðurrivnir partar í Begynnilsið Men lat ckkum begynna við begynnilsinum! I Athen i gamla Hellas, har demo- kratiið lá í vogguni. Har møttust friir borgarar sum javnlikar til samrødu um sini felags mål og taka tær neyðugu avgerðirnar. Hetta var demokratiið. Tað, at javnlikar hittast til samrødu, ordaskifti og til at taka avgerdir, sum vidviktu teimum í felag. Javnlíkarnir vóru teir fritu borgararnir í Athen, = húsharrarnir ella rsóðseigararnir. Teir áttu ørd uttan fyri býin og hús nni í býnum og framleiddu ørur ul sólu. At gera arb dd fyri seg høvdu teir ælir, ið ikki vóru fríir orgarar, tískil heldur ikki avnlíkar og høvdu avgjørt ngan rætt at taka lut í de- mokratinum. At hetta vóru privatir menn, merkti at teirra egna jarðargóðs og teirra egna hús skuldu teir røkjasjålvir. Sum fríir menn kundi ongin blanda seg inn í henda partin av lívi teirra. Bara felags spurningarnir komu til viðgerðar: td kríggj og ófriður, ið kundi hótta teir allar samlar í senn, viðurskiftir við fremmand- ar statir, ítróttarleikir og list (SR Hesin skilnadur millum alment og privat kom eisini at vera avgerðandi, tá okk- ara núverandi demokrati var grundað í Europa. og ikki vevjast saman. Tann nýggja demokrat iska skipanin bleiv grundað á mótsetningin til lismuna, har alt vald var savnað hjá kongi, aðali og - feuda KIKiu Eg DYÐSJI á arv etundi. ið fylgdu um og ikki lenda skipan fór sc manninun smátt at ikna í 17andu eld og varð avukin í Vestureuropa i 18andu øld. Tad nýggja sum hendi í 18 øld, var at privatur ogn- arrættur aftur var settur á stovn í prinsippinum fyri øll. Alt vald bleiv flutt frå kongi, aðali og kirkju til privatar ognarmenn og framleidarar, við nettupp sama prinsippi sum var galdandi í hellenska demo- kratinum, at hver einstakur privatur ognarmaður gjørdi, sum hann vildi við seg og sitt. Hesir nýggju javnlikar skipadu seg vid einum valdum tingi at taka sær av felags áhugamálum. Tingið bleiv skipað við al- Demokrati er ikki bara ein stjórnarskipan, tað er ein samfelagslig skipan, ið skiftir samfelagslívið sundur í prinsipielt skildar partar. Teir eiga at virka lið um lið Mín pástandur er, at hesir prinsipielt skildu partar í eini liberalari demokratiskari samfelagsskipan í Foroyum eru vavdir saman í eina fløkju, sum neyðvenduga hevur ført landsins búskap mennum valrætti, og hevði bara við felagsmál at gera Hetta bleiv sum í Athen, har avnlíkar komu saman ál , avgera felags mål Núkemur so eitt lanet tíð Við í g vid y erður víðkað if I il allar bor paraf spurningin skal eg men tann kki taka upp her. Tað er prinsippið sum hevur týdning: nevni liga tað samfelagsliga být- ið, sum eg í stuttum havi lýst frammanfyri, og sum eg kann seta soleiðis upp : Síðani hetta klassiska de- mokratiið bleiv skipað í seinastu øld er nógv hent, sum m.a. hevur fingið summar samfelagsfilosoff- ar at tosa um eina struktur- broyting. Og hon gongv- í stuttum út upp á, at valdið verður flutt frá tinginum av javnlíkum — tí upprunaliga parlamentinum — og sett aðrastaðni. Kapitalsaman- dráttur dregur vald frá parlamenti til stórar vinnu- út í óferi. 1 HVS og finanskonsentrati- Onir: bankar, vinnulívssam løk 0.s.fr. Monopolstødur í vinnulívinum TU um tjandin sjálvur í tí klassiska iDCrala ella borgar a «KK r ry , r % KTál IT k CT UTOOK2 KONSUUKLÓÐNIF sum Í 44 grunnuri r KAVITKINE og nyggi I Øroya Banki seg inn í hugan við nógvum óunniligum tankum í høl- unum. Her kann eg eisini minna á tær kendu kartel- lógirnar í USA. Summir stórir felagsskapir á arb- eiðsmarknaðinum: arbeiðs- gevarafeløg og arbeidara- feløg i samtaki bera somu leið. Møguliga er enn eit tydningarmikid stig úkð henda vegin við EU, har vald verður flutt frá tingun- um til yvirnational organ, ið fyri ein stóran part fungera uttan nakað parlamentar- iskt forum. Tað er eitt annað skiftið, sum eg villeggjadent á í fat- >