hósdagur 16. juni 1994síða 20

Síða 20 Nr. 112 — 16. JUNI 1994 Tíðindablaðið [ søsialrin ] „Ar Tað er nógv av hesum sum liggur í sendingini Kjak. Við hvert stýrir pro- grammleiðarin so nógv, at bara hann verður í fokus og eksponerar seg sjálvan. Tá verða tað meira hansara meiningar, vit fáa, og tær eru ikki altíð so áhuga- verdar. Ikki meira enn tínar og mínar. Og vid hvørt sigur programmleiðarin onki, sum nú seinast í kjakinum millum Atla Dam og Bjørn á Heygum. Tann samrødan var als ikki stýrd, og var bara ein evindalig endur- tøka av tveimum einfaldum pástandum, har annar part- urin segði: Eg kann gera hatta, og hin segði: Tú kann ikki gera hatta og hatta. Umafturog umaftur, umaft- ur og umaftur. Eitt annað eru teir reellu møguleikamir hjá hesum almennu fjølmidlunum. Hvussu eru møguieikarnir millum tað, teir kunna og vilja, og fíggjarkarmarnar. Bæði útvarp og sjónvarp havakrøv uiserstakliga før- oyskt tilfar liggjandi oman á sær frá politiskari síðu. Fíggjarliga arbeiða teir tungt, og seta sær høg mál. Tað er eyðsæð, at tveir og triggir journalistar illa fáa gjørt fleiri og betri sending- ar ár út og ár inn. Tíverri er tað so, at mynduleikarnir telja úrslitið eftir nøgdini av sendingum og ikki eftir dygdini. Ivaleyst kundu báðir fjølmiðlar gjørt færri og dygdarbetri føroyskar sendingar, men tað sær ikki so gott út i statistikkinum, sum politikaramir skula játa eftir! Nidurstødan er, at næstan ongi høvi er til, har fólk fáa sagt sína hugsan fyri politik- arum, ið vilja lurta. Ongin meining verður nakrantíð flutt í einari fjølmidla- sending við politikarum. Og hvussu skuldi tað gingið til? Politikkurin — meiningarnar - er fastlagdur langt framm- anundan í hvørjum einasta smámáli og lagaður eftir, hvussu vorðið er við teim- um privatu viðurskiftunum hjá nøkrum av politikar- unum — einamest av bygd. Alt Føroya land verður tíð- um stýrt eftir roknskapar- vánunum hjá onkrum út- róðrarbáti í Hulduvík. Ikki minst tí allir samgongupol- itikarar eru 17andi maður í samgonguni, og allir flokk- ar eru bundnir av slíkum túsundbeinum, eg havi lýst frammanundan. Eftir standa vit og tosa út í tóman heim! Eyðun Andreassen Sambandsondin — Sambandsmentalitetur J.P. Heinesen | Hetta verður ein grein, sum undirritaði í grundini hevdi skrivað upp í saman henda seinasta mansaldurin, ikki við somu orðum kanska, men innihaldið víkur ikki stórvegis frá, tað hevur snúð seg um sambandsond- ina og sambandsmentalitet- in. Sambandsondin, sam- bandsmentaliteturin finst í øllum flokkum, meira ella minni. Bert í tí eina eru hesi bæði fyribrigdi altvaldandi. Hvat er so sambandsond? Sambandsmentalitetur? Ja, tað er tað, henda greinin skuldi snúð seg um. Latið okkum byrja við sitatunum og hoyra hvat vísir menn, okkara vísastu, síga um hetta. Fyrst Jørgen-Frantz Jacobsen, sum í eini kro- nikk í Politiken skrivaði hesi orðini um sambands- flokkin. Hann var >kulturelt ganske impotent,< skrivaði hann. Um javnaðarflokkin hevði hann hesi orð at siga: >Med deres store stemmetal og deres polit- iske tilknytning til regering- en har de en indflydelse som intet andet færøsk parti. De vil kunne fristes til at gøre sambandspartiets fejl om igen. Med statskass- ens velvillige hjælp vil de kunne vinde tilhængere på det program, at Danmark nok skal sørge for frem- skridtet på Færøerne. Men forhåbentlig har de af for- tiden lært så meget, at de indser, at staten nok kan hjælpe, men at selve frem- skridtet kun kan vindes ved en indre regeneration, en kraftanstrengelse fra fær- ingernes side«. Um sambandsflokkin skrivar hann meira í somu kronikk: >Det má beklages, at sambandspartiet i sin for- skrækkelse over udvikling- en blev sá reaktionært, at det gik hen og kuede selve fremskridtets ånd. Sam- bandspartiet forstod ikke, hvad der foregik. De troede, at den nationale bevægelse var fjenden, der ville føre øerne ud i uholdbare til- stande. De fattede ikke, at netop denne bevægelse var den eneste faktor, der havde mulighederne for at for- midle og bearbejde ud- viklingen og modne folket til en ny tid. De troede, at den danske stat kunne gøre fremskridtet for færinger- a -Vit vinna einki við at sambandið sigrar. Meira tað sigrar, er meira tapa vit øll somul, eisini sambandsfólk. Vit verða hang- andi í sama runudíki og sleppa aldrin burtur úr tí. Tað er sambandsondin, sambandsmentaliteturin, ið er spillan skrivar Jens Pauli Heinesen, rithøvundi í greinini. ne, og at disse, uden at for- styrres af ándelige kom- plikationer og uden at be- tale noget, kunne nyde dets frugter. De var ikke klar over, at det fremskridt, som et folk ikke selv deltager i med hele sin sjæl og med alle sine økonomiske res- sourcer, slet ikke er et frem- skridt, men tværtimod en udvikling, der distancerer og demoraliserer folket«. Tað, sum skal takast fram eftir William Heinesen, er heilt stutt. Hann skrivaði grein um bókina >Færinger — Frænder« og segði um sambandsrørsluna, at hon var »næsten fuldstændig uden moral«. Hann var so fittur kortini, at hann kloyndi hatta orðið »næst- en« uppi. Og hoyrid hvat Halgir Winther Poulsen, advokat- ur, sigur: »Vit lata danir gera tað skitna arbeiði fyri okkum«. Á nýggjárinum helt Ólav- ur Rasmussen, prestur, frá- líka nyggjårsrødu í Jørgen- Frantz' anda, og tók Sverri Egholm, okkara stóri sjón- leikari, fult undir við hon- um. Nøkur brot: »Vit føroyingar eru so vanir at uppfata okkum sjálvar sum tælir, at vit havagloymt tær óhugnaligu avleiðingar, ið standast av mistum stoltleika«. »Sambandsflokkurin reypar um samband, hóast vit nú hava samband sum ongantíð áður. Men sam- bandshugsjónin er meira eitt sálarligt fyribrigdi enn ein politisk áskoðan. Tí er tað so torført hjá øllum flokkum á Tingi at bróta burtur úr nýggjum, tí at nalvastrongurin til Dan- markar er so elligamal, at allir flokkar i dag liggja f danskari kuvøsu«. Ja, hvat er sambandsond, sambandsmentalitetur? Hann er m.a. hetta, sum stendur at lesa f einum handriti til Føroya kirkju- søgueftir P. M. Rasmussen. Talan er um próstaval: »Jåkup Dahl (Viðm. Hetta ediliga, arbeiðsama menniskja) var annar teirra „valið stóð um til próst eftir Andreas Evensen. Brævið, sum Rytter amtmaður skriv- aði til Ostenfeld biskup, tá ið hann ræður honum frá at seta Dahl til próst, sigur ikki so lítið um, hvussu >tónin< millum partarnar kundi vera, sjálvt um tað er Óvist, hvussu nógvir av viðhalds- monnum Rytters høvdu viljað tikið undir vid honum í hansara útspilling. Rytter skrivar, at Dahl hevði ein part av kirkjufólkinum í- móti sær. Hann er ikki nóg evnagóður til at verða próst- ur. Hann er fanatiskur í at reka danskt mål út úr Før- oyum. Hann førir ein danskt fíggindaligan politikk. Hann er so uppøstur og framfúsin, at eingin kann ætla, hvørji brøgd hann kann brúka fyri at fremja síni mál. Hann er avgjørt ikki skikkadur til at vera próstur, harafturat var hann ov ljótur til at presentera ta føroysku kirkjuna. Hann hevði tosað føroyskt við børnini í Realskúlanum, tå hann var lærari har. Hann var klagaður, og skúla- stjórnin hevði átalað hetta, men hann aktaði ikki. Hann hevði hildið føroyskar lik- talur. Hann hevði í kirkjuni bidid um, at føroyskt mál mátti koma inn í kirkjuna. Kristiligt Ungdomsblad, sum hann styrdi, mest var skrivad å føroyskum. Hann hevði sagt, at wúbótin var ikki fullfíggjað, fyrr enn fólkið hevði fingið Guds orð á móðurmálinum. Haraft- urat skuldsetti hann Dahl fyri at vera latan«. Dømini um slíkar sorgar- leikireru legio. Tá ið Útvarp Føroya skuldi setast á stovn, var sambandið uppi á gosi. Nei, nei, nei, hetta gekk ikki, vit, sum einki duga, sum einki nytta, sum eru so- vorðin kjørneyt, hava út- varp! Tað gongur ikki. Ikki talan um. Vit fáa danir til at styrkja sendaran úl program 1, so hann hoyrist betur í Føroyum. Tað er betri, at teir taka sær av tí og gera tað skitna arbeiðið, so kunnu vit bara leggja okkum afturá og lurta. Tvær flugur við ein brest, tí vit sleppa eisini frá at gjalda nakað. Ella tak >Dag og viku«! Harragud, harragud, nú stendur verðin ikki, skulu vit hava Dag og viku, vit, sum einki duga, sum eru so- vorðin kjørneyt! Tað verður ein óbetilig vanlukka, um vit missa donsku Dag og viku, gud náði okkum øll. Vit fingu Dag og viku, ið gevur BBC lítið eftir. Sjálv- sagt duga vit, bert vit vilja. Men vilja vit? Hvat er sambandsondin? Sambandsmentaliteturin? Er tað tað sum >distanser- ar og demoraliserar fólk- ið<? Er tað tað, sum er næstan fullkomiliga uttan moral«? Er tað tað, sum ger, at vit vilja hava danir >at gera tað skitna arbeiðið fyri okkum<? Er tað tað, sum heldur, at vit duga einki, nytta einki, eru nøkur kjør- neyt? Er tað, sum presturin segði, „eitt sålarligt fyri- brigdi, nakað sum ger, at vit ongan stoltleika hava og kenna okkum sum trælir?< Undirritaði hevur eisini roynt seg í hesum væla pro- fetaliði og onkustaðni skriv- að soleiðis: >Sambandið er eitt sålarfrødiligt fyribrigdi. Tað hevur eina politiska skrá og enntá eina grein um mentan. Men hvat kann hon annað brúkast til enn at fjala útyvir, at teirra mið og mál her í samfelagnum er at fáa okkum øll somul »at liva upp å nass«. (Hatta var ikki gott føriskt, men tað rakar beint. Og vónandi meint.) Sektin á, um bróðir tín blød- ir fyri teg, bara tú sleppur A