leygardagur 25. juni 1994síða 9

Mikkjal Sørensen, løgtingsmadur: Nytsluskatt heldur enn inntøkuskatt Tað er avgjørt neyðugt at broyta skattalógina, soleið- is at inntøkuskatturin lækk- ar, og nýtsluskatturin økist. Tað heldur í hvussu so er Mikkjal Sørensen, løg- úngsmaður: Vit kunnu læra av tí, danir hava gjørt. Teir hava lækkað inntøkuskattin nógv, samstundis sum grøn avgjøld eru komin. Hetta er ikki nakað, sum verður gjørt eftir einum degi, og sjálvsagt skal slík skipan lagast eftir føroyskum við- urskiftum, men hugsanin er góð. At skattgjaldarin fær stórri ávirkan á, hvat tað er, hann skal gjalda fyri, er bæði rætt og rimuligt. Annars dámar Mikkjal Sørensen væl hugsanirnar viðvíkjandi = skattaspurn- inginum í nýggju virkis- skránni hjá javnaðarflokk- inum. -Tað verður sagt, at trýst- ið á lág- og miðalinnigkum- ar skal lækkast, og at øll skulu vinna eina skattafría upphædd, sum svarar til fólkapensiónina, og tað dámar mær stak væl. Og eg rokni eisini við, at tað ber til, um vit fara meiri inn á at gjalda nýtsluskatt í staðin fyri inntøkuskattin. Persónliga haldi eg, at javnaðarflokkurin eigur at leggja alla orku í at fáa hesi viðurskiftini broytt. Tað er eisini týdningarmikið, at tað er fólkinum greitt, hvat langtíðarmálið er, og at tey tiltøk, sum verða fram í dag- liga politiska yrkinum alla tíðina bera á kósina, sum ber móti langtíðarmálinum. ag. Tað árið un Mikkjal Sørensen var formaður í rættarneyndini, vóru nógv tydningarmikil mál fyri í løgtinginum, sum vórðu beind í rættarneyndina. Her verður hugsað um lógina um legtingsins umboðs- mann, lógin um alment inn- lit og so allar vinnulógirnar, sum nú eru samtyktar. - Tað skal ikki vera nøkur loyna, at målsøkini, sum hava mín størsta áhuga eru fíggjar- og skattamál, og at verða nevndarlimur og for- maður í rættarneyndini hevði eg ongar hugsanir um. Men umstødurnar lag- aðu tað soleiðis, at eg gjørd- ist formaður eitt ár, og eg má siga, at tað var spenn- andi at arbeiða nevndu mál fgjøgnum. Størsti trupulleikin í tí sambandinum var tann, at málini komu ov seint fram í tinginum og tískil varð tíðin at arbeiða í nevndini ofta ov stutt. Tað er ein óskikkur, at øll tingmålini koma bølt- andi seinasta framløgudag. Tingmenn og landsstýri vita, nær síðsti framløgu- dagur er, og um tingarbeið- ið skal ganga væl, so er neyðugt, at tingmenn og landsstýrið leggja seg meiri eftir alla tíðina at syrgja fyri, at mál koma fram. Tað verður ofta havt á munni, og tað slepst ikki uttan um tað: Suðuroygg- in er háborgin hjá javnað- arflokkinum. Seinast hetta var undirstrikað, var á løgtingsvalinum í 1990, tá flokkurin fekk 1.686 at- kvødur í Suðuroy og Wíggjar umdømisvaldar tingmenn. Men at suðuroyingar stuðla javnaðarflokkinum væl er einki nýtt. Fyrstu ferð flokkurin stillaði upp eftir stovnanina í 1925 var tilløgtingsvalid í 1928, og tá var annar av teimum báðum, sum vórðu valdir atumboða flokkin, valdur í Suðuroy. Stóra undirtøku kreppuárini Tríatiárini vóru einki serlig í Føroyum, og í hvussu soer suðuroyingar valdu tá at standa saman um javnaðarflokkin. Tað sæst aftur í, at flokkurin bæði á valinum í 1936 og aftur í 1940 fekk triggjar menn valdar har suðuri. Krígsárini høvdu um- skifti við sær á so nógvum gkjum. Hetta gjørdi seg eisini galdandi í atkvødu- býtinum millum flokk- arnar, ikki minst tí spurn- ingurin um vidurskiftini millum Føroyar og Dan- mark komu at standa so frammarlaga í politiska Størsti skansin er Suðuroyggin Síðani 1932 hava altíð tveir umdømisvaldir javnad- armenn umboðað sunnasta valdømid í landinum tjakinum. Á valinum í 1943 fekk fólkaflokkurin fyri fyrstu ferð mann vald- an í Suðuroy, og javn- aðarflokkurin og sam- bandsflokkurin fingu tveir í part. Fimtiårini vóru vánalig flestu staðni í Føroyum, og tå spurningamir um sosiala trygdarnetið stóðu frammarlaga í politiska tjakinum, góvu suðuroy- ingar javnaðarflokkinum aftur dygga undirtøku. Í 1958 hevdi flokkurin sitt besta val, og tá stóðu suð- uroyingar ikki aftastir. Triggir javnaðarmenn vórðu valdir, og hetta talið varð hildið tvey tey næstu valini. Striltid at fåa tridja mannin Í 1970 datt talið niður á tveir umdømisvaldar, og har var tað eisini í 1974. I 1978 vóru teir tríggir aft- ur, men tey næstu trý val- ini vóru tveir javnaðar- menn valdir. Tað var ikki tí, suðuroyingar vendu flokkinum bakið. Heldur tvørtur í móti, tí atkvødu- talið lá við øll valini — burtursæð frá í 1984, tátað var 1457 — støðugt oman fyri fimtan hundrað, og í 1988 var tað 1607, men hóast tað eydnaðist ikki at vinna triðja mannin aftur. Orsøkin til, at tað gekk Tiinggblaðið [ sosialurin | Nr. 119 — 25. JUNI 1994 Sida9 so striltið at vinna triðja mannin aftur, var, at tjóð- veldisflokkurin = hevði vaksið seg so mikid stór- an, at hann átti ein um- dømisvaldan bæði í 1970, 1974 og aftur síðani 1984. Vit sóu oman fyri, at tá kreppan gjørdi vart við seg í tíatiárunum og fimtiårunum, gktist at- kvødutalid hjá javnaðar- flokkinum í Suðuroy, og tá kreppan aftur gjørdi um seg í okkara tíð, tóktist suðuroyingar at lita á somu politisku rók. Í hvussu so er fekk javnað- arflokkurin í Suðuroy á seinasta vali stórri undir- tøku, enn hann nakrantíð áður hevði fingið. 1686 at- kveður fekk flokkurin, og tríggjar umdømisvaldar tingmenn. Men tað skal ikki so ógvuliga nógv til at missa triðja mannin. Um sam- bandsflokkurin = hevði fingið niggju atkvøður meiri, enn suðuroyingar góvu teimum, so fekk hann umdemisvaldan mann í staðin fyri ein eykavaldan. Og so hevdi ein javndarmadur færri verið, uttan at hann hevdi komið aftur sum eyka- maður. Tað vil siga, at val- dømid hevdi verið verri umboðað í tingmannatali, enn tað hevur verið síðani 1990. Rullandi útgjaldið má takast av — og gjaldið sett til 90% av vanligari løn Fyri brátt tveimum árum síðan bleiv ein skipan sett í verk, sum fekk navnið Ar- beiðsloysistryggingin. Henda skipan skuldi tryggja teimum, sum vóru og komu at blíva arbeiðsleys, rætt til løn, meðan tey vóru tk á arbeiðsmarknaðinum. Somuleiðis skuldu tey, sum arbeiða á fiskavirkjum og ikki fingu fulla vikuløn, fáa løn fyri 32 tímar. Hvussu hevur henda trygging so roynst? Jú, tá hon bleiv sett í verk, var hon eitt stig á leiðini at tryggja fólki við ongum ella næstan ongum arbeiði manssómu- lig kor her á hesum nú eina- ferð so harðbalnu klettum. Men stokkut var gleðin. Nú bert tvey ár seinni er henda skipan komin (orsaka málburðin) á gravarbakka. Vit, sum gera nýtslu av hesi skipan, hava verið vitni til at sett er í verk eitt sokallað rullandi útgjald, sum hevur havt við sær at útgjaldið er minkað so nógv, at tað er hvorki til at liva av ella at liva við. Hvat gera vit, sum bjóða okkum fram sum valevni, við hesi eftirhondini ótol- andi viðurskifti? Mítt boð uppá hetta er at rullandi útgjaldið verður avtikið beinanvegin og gjaldið sett til 90% av eini vanligari vikuløn. Hvussu tryggja vit so eina tílíka skipan? Akutti peningatørvurin verður tryggjaður við láni, sum landskassin veðheldur fyri. Á fíggjarlógini fyri 1995 skal avsetast peningur til at gjalda hallið hjá ALS. Hetta hevði verið ein góð hjálp til at steðga ti stóru fólkaflytingini av landin- um. Niclas Sigurheim, valevni javnaðarfloksins í Suðuroy