týsdagur 28. juni 1994síða 19

Tíðindablaðið ÆSKT. í — 20. ; Bankarnir í áttatiárunum: Gjørdu sær dælt av rentuspekulationini | javnaðarflokkin — sum hevdi til endamáls at drena landskassan fyri pening, samstundis sum rentuspekulatiónin gjaldføri, at pen- gav bankunum so rikiligt av ingagoymslurnar vóru á tremur. Ti ráddi um hjá bankunum at fáa fólk at brúka Teir báðir gomlu føroysku bankarnir — Sjóvinnubank- in og Føroya Banki — róku eina eirindaleysa og á- byrgarleysa kapping. Henda kapping gjørdi fyrst av við bankarnar og førdi síðani samfelagið út í eina búskaparkreppu. Og van- ligi føroyingurin stendur eftir sum svartiper. Undirritaði og javnaðar- tløkkurin annars hava í nógv Harrans ár víst á, at tann rikni bankapolitikkur- in var skeivur og at tað fór at enda galið. Og tá ongin tók hesar væl meintu ávaringar í álvara, fingu vit sjálvandi tað syndarliga úrslitið. Úr- slitið er ein innspræning av nærum 3 milliardum al- mennum krónum í føroyska peningakervið. Vit vístu m.a. á, at tað var skeivt, at allir teir føroysku peningastovarnir = skuldu hava hver sína deild í hvgrj- um lítlum króki í landinum. Byggistílurin, sum varð valdur, var altíð tann kostn- aðarmiklasti, ið nakar kann hugsa sær. Hesar mongu deildirnar førdu sjálvandi til ein alt ov dýran rakstur. Ov stórar útreiðslur til ljós, hita, viðlíkahald av bygn- ingum, skrivstovuútgerð, starvsfótkalgnir 0.s.fr. Av sonnum ein yvirbygningur í føroyska samfelagnum. Útlánspolitikkurin hjá bankunum var eisini heilt burturvið fyri ikki at siga fullkomuliga vitleysur. Umsøkjarar fingu ikki at vita, hvussu stórt lán teir kundu fáa, men vórðu spurdir, hvussu nógv teir vildu hava. Øll minnast, at Valevni dystast Seks valfundir, har valevni úr øllum Fo luttaka, eru av- talaðir at verða í Norðoyggjum Í Norðoyggjum byrja valfundirnir — týsdagin 28. juni, og valevni úr øllum teimum tiggju flokkunum hava bodad frå lutøku. Byrjað verður á Kals- oynni, har fundir verða á Húsum og í Mikladali. Fríggjadagin 1. juli fara valevnini til Fugl- oyar at hava fund i Hattarvik og å Kirkju. Sama dag verður eisini fundur í Svínoy. Mánadagin 4. juli verður seinasti fundur- in. Hann verður í Kl- høllini í Klaksvík. Valevnini fáa orðið í trimum umførum. Fyrst tíggju minuttir í part, síðani fýra og til endans tveir minuttir. Raðfylgjan verður hendan: C,G,ILEA,B, H,F,D og J. eitt lid i eirindaleysu kapp- ingini var at bjóða fólki rætt til at nýta lønina fram í tíð- ina, treytad av, at tey høvdu lønarkonto í bankanum. Fyrsta boðið frá ødrum bankanum var ein mánaðar- løn fram í tíðina. Svarið frå hinum bankanum var tvær lønir fram í tíðina osfr. Bankarnir gjørðu sær eis- ini dælt av rentuspekula- tíónini, ið hevði til enda- máls at drena landskassan fyri pening, samstundis sum hon gav bankunum so rikiligt gjaldføri at peninga- goymslurnar vóru á tremur. Tí var tað alla tíðina ein spurningur um at sleppa av við pening til hægst møgu- liga rentu. Tí varð spurt hvussu stórt lán fólk vildu hava og tí fingu viðskifta- fólk hjá bankanum tilboð um at nýta fleiri mánaðar- lønir fram í tíðina. Men so kom ragnarokið. Tað byrjaði 2. oktober 1992 tá Sjóvinnubankin fór á húsagang. Eftir hetta komu fólk uttanífrá at læra før- oyska bankaheimin hvussu vit eiga at reka bankapoli- tikk. Tað er nóg mikið við einum banka! Umframt bankan hava vit sparikass- arnar og postgiro. Meira enn onnurhvør bankadeild kring landið er nú niður- løgd. Tað vil siga, at nú hava vit vent teirri skeivu gongdini, sum javnaðar- flokkurin í nógv Harrans ár hevur ávarað ímóti. Men nú var nakað seint. Prísurin gjørdist ov høgur. Lat meg slåa fast, at javn- aðarfólk ongantíð hava átt umboð í nevndunum fyri teir báðar gomlu bankarnar, men at hesir nevndarsessir altíð hava verið mannaðir av ávikavist fólkafloksfólki og sambandsfólki. Fólka- flokkurin hevði leiðsluna í Sjóvinnubankanum og Sembandsflokkurin hevði leiðsluna í Føroya Banka. Eg eri ikki førur fyri at siga um hetta var av tilvild ella Grannskoðaravirkið hjá einum alment kendum fólkafloksmanni tók sær av Sjóvinnubankanum og Ibúðar- og búsetingar- PNtRKUr Allir borgarar landsins hava rætt til ein góðan bústað. Málið við íbúðarpolitikkinum hjá okk- um er: — attryggjaat sethúsaeigarar hava ráð at sita í egnum húsum. — at familjur framhaldandi kunnu seta fótur undir egið borð. — at skipa trygg viðurskifti á leigu- marknaðinum. — attryggja at botnurin ikki fer undan húsamarknaðinum. Fyri at røkka hesum máli skal: — rentan hjá húsalánsgrunninum lækkast. — Húsalánsgrunnurin fáa loyvi at bjarga húsum undan tvingsilssølum við at keypa onnur lán fyri markn- aðarprís. — Húsalánsgrunnurin fáa loyvi at figgja stórri partar av húsakeypum. — tað almenna tyggja lågløntum barnafamiljum leigubýli fyri rími- ligan kostnað. — tað almenna tryggja at vit hava eitt rímiligt útboð av leigubýlum. — nýggj leigulóggáva verða gjørd, su m m.a. tryggjar vælvirkandi leigu- nevnir um alt landið. Heilsumál Málið við heilsupolitikkinum er at røkka ST-tykini »Heilsa ár 2000«. Hildið verður fram at byggja út pri- meru heilsutænastuna í sambandi við sosialar eindir og heilsumidstødir. Enn stórri dentur verður lagður á fyri- byrgjandi tænastuna hjá kommunu- lækna, skúlalækna, heilsusystur, heima- sjúkrasystur og barnatannarøkt. Øll børn undir 16 ár skulu fáa javngóða tannargkt. Hesar tænastur skulu sam- skipast soleiðis, at tær virka eins fyri allar borgarar. Gjørd verður ein heilarætlan fyri sam- starvið millum Landssjúkrahúsið, Klaksvíkar og Suðuroyar Sjúkrahús. Umsitingarliga åbyrgdin fyri sjúkra- húsverkinum er hjá landsstýrinum. Skúli og útbúgving Málið við skúlapolitikki okkaraer, at øll skulu hava javnbjóðis rætt til skúla- gongd og útbúgving uttan mun til figgj- arviðurskifti ella hvar í landinum vit búgva. Fólkaskúlin skal byggja á føroyska Virkisskrá fyri samfelagið og skal í virki sínum hava neyvt samband við tað samfelag, børn- ini liva í. Skúlin, sum byggir á kristna grund, skal við arbeiðshættum sínum fyrireika tað uppvaksandi ættarliðið til at liva og virka í einum fólkaræðis samfelag. Undirvísingarskyldan verður víðkað til níggju ár. Øll børn skulu hava høvi at ganga í skúla í heimumhvørvinum. Øll børn hava rætt til at ganga i fólkaskúlanum uttan mun til førleika og evni. Frítíðarundirvísingarlógin = verður endurskoðað, so hon veruliga eggjar til og gerst eitt haldgott grundarlag undir frítíðarundirvísing, -itrivi og -virksemi hjá ungdómsfelagsskapum um alt land- ið. Virkað verður fyri at lætta um fíggj- arligu byrðuna hjá kommununum á hes- um gki. Stuðul til iløgur og rakstur av skúla- verkinum verður lagaður so at allar kommunur uttan mun tl fíggjarorku lika krøvini til skúlaskipanina. Øllum ungum verða tryggjað útbúgv- ingartilboð eftir fólkaskúlan. Ungdómsútbúgvingarnar verða sam- skipaðar kring landið fyri at tryggja stødi og valmøguleikar. Útbúgvingartilboð og figgjarkarmar skulu gevast teimum úlkomnu, sum hava tørv á endurútbúgving. Musikkskúlanum verður tryggjad framhaldandi virksemi kring alt landið. Øll skulu hava eins tilboð til frítíðar- undirvísing. Allar hægri útbúgvingar verða sam- skipaðar. Kommunur Kommunalt sjálvstýri er ein tydningar- mikil táttur í fólkaræðisligu skipanini. Nærsamfelagið eigur í enn stórri mun at umsita og skipa tey gki, sum bein- leiðis viðkoma li vilíkindunum í nærum- hvørvinum. Setningurin »har vit gjalda, skulu vit eisini valda« skal aftur kom at galda fyri føroysku kommunurnar. Flokkurin vil ti broyta kommunuskip- anina soleiðis, at greiður skylnaður verður gjørdur millum skyldur komm- unanna og landsins. Kommunumar skulu taka tað inn í skatti, sum neyðugt er til at røkja upp- gávurnar innan kommunumark og landskassin tað, sum hann í mongum fórum í dag áleggur kommunum at gjalda. —MmWe. grannskoðaravirkið hjá ein- um líka alment kendum sambandsmanni tók sær av Føroya Banka. Eg eri heldur ikki førur fyri at siga um hetta var av tilvild ella ikki. Á løgtingsvalinum 7. juli eiga vit at hava i huga, at fólkaflokkurin og sam- bandsflokkurin ikki megn- aðu at stýra tveimum bank- um, og at hetta førdi til syndarligt úrslit fyri før- oyska samfelagið og fyri føroysku tjóðina. Kunnu vit so rokna við, at teir megna at stýra samfe- lagnum, sjálvandi er svarið eitt avgjørt nei. Tífara vit mannsterk á val og seta X við javnaðarflokk- in. Bankakreppumrar hava lært okkum at javnaðar- flokkurin fekk rætt. Og hann fær rætt. Klaksvík, 24. juni 1994 Vilhelm Johannesen, valevni javnaðarfloksins í Norðoyum