mikudagur 28. september 1994síða 15

Karolina Petersen 70 ár Í 1960 vitjaði danski sosialmálaráðharrin ALV-stovnin vid Áir. Her tekur Karolina ímóti Julius Bomholt, táverandi sosialmálaráðharra. Undir liðini á honum síggja vit N. Elkær- Hansen, ríkisumboðsmann og Niels Winther Poulsen, landstýrismaður stígur í land av »Thorshavn« 27. september var Karolina Petersen 70 ár. Hóast tey ikki vóru heima henda dag, eigur dagurin ikki at fara framvið, sum um einki var at tala um, ti fáur hevur ver- ið so ágrýtin og hugaður í verki sínum, sum Karolina Petersen, prestafrúan í Hvalvík, seinni á Gjaranesi og nú Havnarkonan, nú tey bæði, Petur hava fingið sær bústaðin á Fugloyarvegi í Havn. Karolinaer ættað av Toft- um, foreldur hennara vóru Sanna á Torkilsheyggi og kendi skiparin Andrias í Túni. Karolina gekk í real- skúla í Havn. Hon hevur alla sína tíð verið sera ågryt- in og hugað, serliga at skapa umstødur og arbeiði til teirra, sum av eini ella aðr- ari grund vóru tarnaði. Rættiliga komu ætlanir hennara fram, tá hon sum prestakona í Hvalvík tók upp á seg at geva brekaðum møguleikar at gera burturúr og evnað til, hetta var í fyrstu tíðini í sjálvum prestagarðinum. Seinni, tá hon undir heitinum ALV setti á stovn revaliderings- depilin ALV ágomlu hvala- stødini vid Air og nú fekk møguleikar at upplæra kvinnu sum mann, skerd á einhvgnn hátt, at kunna búgva seg til at taka lut í vanligum gerandislívi og arbeiði. Her komu hennara hug- skot og ætlanir rættiliga til sjóndar, hóast hon ikki — minni enn so — altid fekk tað viðhald, ein kundi vænta. Men framá gekk. Ahaldin var hon — og treiskaðist so mikið, at hon vann á aftur- haldinum. Bæði hetta at geva tómum hondum nakað at triva í til aftur at fáa tað innihald, sum okkara gerandislívi er ætlað, men eisini at veita lærdóm, geva grundút- búgving til at taka upp ar- beiði av bókligum slag, fekk Karolina ikki bert í lag, men hon evnaði eisini at leggja so holla grund undir hetta arbeiði, at vit í dag eiga ein virðismiklan depil norðuri við Air, undir heiti- num ALV-skúlin — og sæti fyri ALV-stovninum, sum liggur í Lucas Debesargøtu í Havn. Karolina hevur eisini ver- ið hin ofta neyðugi íbirtarin. Stovnaði Vistarheimid i Havn fyrst i sekstiårunum, tå sjúkhúsið úti vid Sandá- gerðstanga var undir út- bygging. Sjúklingarnir vóru tá sendir norður til Air at vera hesa útbyggingartíð, men tá teir ongantíð vóru tiknir inn aftur á sjúkhúsið, stovnaði Karolina Vistar- heimið, sum fyrstu tíðina hevði tilhald í leigaðum húsum í Havn. Tað er Vist- arheimið, sum liggur í Tór- finsgøtwFugloyarvegi. Í 70-årunum varð vistar- heimið við Toftavatn stovn- að. Eisini var Karolina stig- takarin og ibirtarin av vist- arheiminum Hotel Tors- havn i Gothersgade i Keyp- Deyvafelag Føroya Skrivstovan í Deyvahúsinum, Íslandsvegur 10 B, er opin månadag-friggjadag frå kl. 9-11. Telefon 17597. Telefax 13609. Skrivitelefon, ring 0123 og bid um 16929 ella 10714. mannahavn. Hugskotid var at veita føroyingum, sum komu í sjúkugrindum til Danmarkar, eitt pláss, ið betri kundi veita teimum skjól undir heimligum um- stóðum og teir kundu kenna seg í góðum hondum í tíð- ini, teir máttu vera heiman- frá í sjúkugrindum. Tað var eisini eitt satt bragd at fáa arbeiði, sum fri- merkini góvu av sær, serliga at koma brekaðum tilgóða. Stigtakarauppgávan hev- ur mangan verið tann, at Karolina hevur staðið fyri. Í hesum viðfangi skal henn- ara lutur sum aktivur polit- ikari ikki verða burturtagd- ur. Hóast stutt var skeiðið í landsstýrinum, so vóru tað týðandi mál, sum hon fekk borið niðan í tingið og sam- tykt. Burtur úr rúgvuni nevna vit lógina um skattaskáa kr. 50.000 fyri hvønn pensjo- nist, at kunna vinna sær um- framt pensjónina. At henda lóg seinni er sett úr gildi av ringu tíðunum, er bert spell. Lógin um vardar íbúðir hev- ur gjørt stórt gagn. Nú Karolina fer um tey 70 gevur hon tó ikki upp, hóast eisini hon væl kennir til at vera sjúk og vera brekað. Hon situr í stýrinum fyri Landssjúkrahúsið og Før- oya Blindastovni og enn hevur hon fyristøduna av ALV-stovninum og Vistar- heiminum. Hóast vit sjálvandi ynskja henni eitt gott og friðsælt otium, so vita vit av roynd- um, at best hóar Karolinu, tá virkisfýsnj og virkni er ein partur Asi sdegnur. Tillukku við árunum. j 5. bókin um Ulv Lítla Hann fór at klippa sær Men hann fór altíð at vera Úlvur Lítli. Soleiðis hugsar lítli indiánadrongurin, = Úlvur Lítli, nú hann er farin at ganga í skúla hjá teimum hvítu. At klippa sær, ikki at vera síðhærdur longur, er mest ásýniliga prógvið um, at indiánarnir hava givið seg undir vald hvíta mansins. Spurningurin er so bara, um indiánarnir hereftir veru- liga eru førir fyri at varðveita síni serligu eyðkenni og varðveita leivdirnar av síni mentan og áskoðan. Hesin spurningur verður reistur, men stendur ósvar- aður í teimum fimm barna- bókunum um Úlv Lítla, sum Bókadeild Føroya Lærara- felags hevur givið út. Ikki er ov nógv sagt, at hesar indiånabøkurnar um Úlv Lítla stinga burtur úr í rúgvuni av barnabókum, og tað er ikki uttan grund, at tær hava fingið tey allarbestu ummæli í Norðurlondum. Í teimum fimm bókunum um Úlv Lítla, sum ongin er eir enn 100 síður til støddar, kanst tú lesa ein samandrátt av høvudstættum í allari søg - uni hjá indiánunum, eftir at teir komu í samband við hvíta mannin í 1500-talin- um. Indiånar høvdu tá í fleiri ártúsund livað á ameri- kanska meginlandinum. Teir høvdu sína egnu ríku mentan og egnan livihátt. Teir livdu í samljóði við náttúruna, og hetta setti sín dám á øll við- urskifti teirra. Men ikki stórt meira enn 300 ár eftir at hvíti maðurin hevði sett fótin á land í Amerika, var henda mentan týnd. Úlvur Lítli og lagnan hjá indiånunum Svenski rithøvundurin Stig Ericson hevur valt at lysa lagnuna hjá indiánunum við søguni um indiånadrongin Ulv Litla. f teimum fimm bókunum sigur hann frå, hvussu Úlvur Lítli varð funnin í einum knýti úti í kavanum, hvussu hann fær navn, og hvussu hann verð- ur uppaldur til rættan veiði- mann. Men so við eitt er lívs- grundarlagið hjá indiánun- um burtur. Teir hvítu eru farnir undir ránsveiði eftir búfflunum, sum fækkast í stórum. Búfflarnir eru tað grundarlag, sum lív og ment- an hjá indiánunum er bygt á. Indiánarnir noyðast nú at taka til takka við at verða sendir i Fridingarøki. Teir eru taparar í stríðnum ímóti teirri framtakshugaðu vest- urlendsku mentanini, sum teir hvítu tilflytararnir um- boða. Í bókunum verður eisini greidliga lýst, hvussu mein- ingsleyst tað var hjá indián- unum at gera uppreistur í- móti tí, sum teir kortini ikki kundu broyta. Í Fridingarøkinum liva indiånarnir eina ófrælsa til- veru, har er onki at taka sær til og nógvir hava mist sjálvsvirðingina. Samfelag- ið er í upploysing, og nógvir indiánar drekka nú andav atn, sum rúsdrekka verður rópt. Í fimtu bókini um Úlv Lítla, Ulvur Litli og Talandi Tekn, sum júst er útkomin, síggja vit, hvussu Úlvur Lítli og vinmaður hansara Reva- oyra nokta at lata seg týna. Teir viðurkenna, at gudurin hjá teimum hvítu hevur víst sín mátt, og at indiånamir heilt greitt eru við undirlut- an. Úlvur Lítli og Revaoyra velja tí at fara í hvítan skúla hjá Svartkappa. Í skúlanum fáa teir nýggj vesturlendsk nøvn, og her læra teir talandi tekini, bókstavirnar, hjá teimum hvítu. Teir síggja Blindastovnur Foroya hevur opið mándag-friggjadag kl. 9-16. Telefonir: 18222 og 19288. Minnist ti haldaragjaldið eisini týðuliga munin á mentanini hjá teimum hvítu og gomlu mentanini hjá indiånunum. Teir hvítu hava vald, og teirra mentan hevur framburð við sær, men hon hevur eisini sínar veikleikar. Og hetta verður lesarin eisini greiðir yvir, tá ið hann lesur hesar sjáldsama góðu barna- bøkurnar. Tær fyrstu fýra bøkurnar í bókaraðnum um Úlv Lítla eru: Úlvur Lúlli fær navn, Ulvur Lítli og bláfrakkar- nir, Úlvur Lítli og skuggin og Úlvur Lítli og Hin Einsa- malli. Steen Blicher Christian- sen hevur tytt bøkurnar um Ulv Litla, eisini fimtu og seinastu bókina i raðnum, Úlvur Lítli og Talandi Tekn. Henda bókin er 95 síður, og einsog hinar er hon prýdd við myndum eftir kenda svenska teknaran Tord Nygren. Vert er at nevna, at bæði Stig Eric- son og Tord Nygren i sam- bandi við hesa bókaútgávu vóruá drúgvum kanningar- ferðum í USA, har teir vitj- aðu fridingarøki og kannaðu indianska mentan, søgu og livihátt. Úlvur Lítli og Talandi Tekn er prentað á Einars Offset. Hon er komin í bókabúðirnar og kostar 130 kr. STIG ERICSON ÚLVUR LÍTLI og Talandi Tekn