týsdagur 15. juli 2003síða 5

8 Nr. 132 - 16. juli 2003 Nr. 132 - 16. juli 2003 9 Almenn uppílegging valdast, metir Henrik Old. Hann er av tí áskoðan, at almennur peningur til alivinn- una ikki kann saman- berast við almennan pening til rækjuvinn- an, sum eisini er í trongum skóm KREPPUHJÁLP TIL ALIVINNUNA Páll Holm Johannesen Tá vit spyrja Henrik Old, formann í Vinnunevndini, um møguleikan, at al- mennir pengar skulu í ali- vinnuna, svarar hann, at tað er sera vandamikið. – Eg var sjálvur við í før- oyskum politikki í 80 ár- unum, tá stuðulspolitikk- urin var í hæddini, og eg má siga fyri meg, at eg eri ikki fyri, at vit venda aftur til at stuðla fiskivinnuni, sigur formaðurin í vinnunevnd- ini. Henrik Old vísir á stóra týdningin, at um kreppan í alivinnuni verður so álvar- som, at øll alivinnan fer av knóranum, so er avgerandi frá almennari síðu at halda fast um Føroya Fiskaaling, sum er grundarlagið fyri allari aling í Føroyum. – Føroya Fiskaaling hev- ur gjørt eitt risaarbeiði mongu tey síðstu árini, og felagið er grundarlagið undir alivinnuni í Føroyum. Verður so illa statt, at øll alivinnan fer á heysin, so mugu vit gera alt fyri at varðveita Fiskaaling, tí felagið er sjálvt grundar- lagið fyri, at ein alivinna aftur kann fáast upp á føtur í Føroyum, greiðir Henrik Old frá. Almenn uppílegging valdast Hóast javnaðartingmaðurin er heldur ivingarsamur við tankanum, um tað almenna skal fara inn í alivinnuna, so vísir hann á, at almenn uppílegging valdast. Síðan ræðusøgurnar frá stóru búskaparkreppuni fyrst í nítárunum hava føroysku fíggjarstovnarnir harðliga viðmælt, at tað almenna ikki blandar seg í privata virksemið. – Tað tykist umvent á meg, at vit nú hoyra pen- ingarstovnar rópa um hjálp frá tí almenna, tá teir hvass- liga hava víst øllum al- mennum uppíleggingum aftur. At teir nú rópa um hjálp er helst greið tekin, um teir hava misti tamar- haldið á støðuni, og vita ikki síni livandi ráð, sigur Henrik Old. Formaðurin í Vinnu- nevndini er tó ikki ímóti al- mennnari uppílegging á øllum økjum. Hann sigur, at neyðugt er taka støðu frá máli til máls. Tá vit nevna møguleikan fyri honum, um kreppurnar í rækju- flotanum og alivinnuni kunnu samanberast, svarar Henrik, at tað eru tvey fullkomiliga ymisk viður- skifti, vit tosa um. – Í alivinnuni fara firð- irnar, sum eru grundarlagið undir vinnuni, ongan veg. Er tað ikki er grundarlig fyri at halda fram, so mugu alibrúkini fara á heysin, so aðrir kunnu fáa møguleikan at halda fram við virksem- inum. Í rækjuflotanum er stóri trupulleikin, at stórar íløgur eru gjørdar í stór og stásilig skip, og fara hesi av knóranum, so er stórur partur av grundarlagnum fyri vinnuni tikin undan, greiðir Henrik Old frá. Suðuroyartingmaðurin metir eisini, at verður ein almenn uppílegging í ali- vinnuni veruleiki, so hevur hann ilt við at síggja, hvussu tað almenna skal meta, hvørjir partar av ali- vinnuni skulu varðveitast og hvørjir skulu fara av knóranum. Henrik Old sigur at enda, at tað er nærmast ein ógjør- lig uppgáva at taka dagar millum, hvørji virki hava uppiborið at halda fram og hvørji ikki, og tað verður ikki minst ein hørð politisk togtogan. Tjóðveldistingkvinn- an metir, tað verða av stórum týdningi, at tað almenna ikki fer í alivinnuna, tí so er stórur vandi fyri, at aðrar vinnugreinar eisini fær ynskja stuðul, og tá er lætt at enda í somu støðu sum í 80 árunum KREPPUHJÁLP TIL ALIVINNUNA Páll Holm Johannesen Kristina Háfoss hevði í týsdagssosialinum eina viðmerking, um torføru støðuna, føroysku peninga- stovnarnir eru í, orsaka av stóru kreppuni í alivinnuni. Tjóðveldistingkvinnan vís- ir millum annað á, at pen- ingastovnarnir sjálvir mugu taka ábyrgd yvir tann váða, teir hava tikið í ali- vinnuni. Hon heldur, tað er undr- unarvert, at føroysku pen- ingastovnarnir nú tosa um, at alivinnan tørvar almenn- an pening, tá teir síðstu mongu árini júst hava ávarað ímóti, at tað al- menna blandar seg ov nógv í privat virksemi. - Tað er ótrúligt, at tað yvirhøvur verður umhugs- að, at tað almenna skal veita alivinnuni pening, eftir allar ræðusøgurnar frá 80 árunum. Ræðusøgurnar hava ikki meir enn lagt seg, so tosa vit aftur um at endurtaka somu mistøkini, sigur Kristina Háfoss. Tá vit spyrja hana um, hvat hon heldur um sjónar- miðini hjá løgmanni og Bjarna Djurholm, um at tað almenna møguliga skal hjálpa alivinnuna, svarar tjóðveldistingkvinnan, at hon enn ikki hevur havt møguleika at umrøða málið við løgmann, og tískil kann hon ikki gera nakra við- merking til úttalilsini hjá fólkafloksmonnunum Greiðan skilna Kristina Háfoss er rættiliga avgjørd í sínum máli við- víkjandi spurninginum um almennan pening í ali- vinnuni. Hon metir tað verða av stórum týdningi, at tað er greiður skilnaður millum privata og almenna geiran. Uttan greiðan skilna ber ikki til at hava eitt greitt ábyrgdarbýti, sigur Kristina Háfoss. - Váðin skal verða hjá vinnulívinum, meðan tað almenna skal veita væl- ferðartænastur og karmar fyri vinnulívið. Verða tað almenna og privata sam- antvinnað aftur, er stórur vandi fyri, at tað verður føroyski skattgjaldarin sum í síðsta enda má bera kostn- aðin, greiðir Kristina Há- foss frá. Mugu ansa okkum - Vit kunnu ikki bara siga ja til almennar pengar til alivinnuna, og so vænta, at aðrar vinnugreinir ikki fara at gera sær dælt av sama møguleika. Tað hevur bæði verið nevnt at veita Smyril Line og rækjuflotanum al- mennar pengar, og opna vit fyrst fyri møguleikanum, so er stórur vandi fyri, at vit lættliga kunnu enda í somu ræðustøðu sum 80 árunum, og tí mugu vit ansa okkum sigur Kristina Háfoss at enda. Mugu fyri alt varðveita Føroya Fiskaaling Kristina Háfoss: – Ótrúligt tað verður umhugsað Formaðurin í Vinnunevndini, Henrik Old, er heldur ivingarsamur við tankanum, um at tað almenna skal veita alivinnuni eitt kapitalinnskot. -Eg var sjálvur við í føroyskum politikki í 80 árunum, tá stuðulspolitikkurin var í hæddini, og eg má siga fyri meg, at eg eri ikki fyri, at vit venda aftur til at stuðla fiskivinnuni, sigur formaðurin í vinnunevndini Tjóðveldistingkvinnan, Kristina Háfoss, er rættiliga avgjørd í sínum máli viðvíkjandi almennum pengum til alivinnuna. Váðin skal verða hjá vinnulívinum, meðan tað almenna skal veita vælferðartænastur og karmar fyri vinnulívið, sigur Kristina Háfoss. NØVN Í VIKUNI Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. Róland Waag Høgnesen deyður Leygardagin 12. juli andaðist Róland Waag Høgnesen, 75 ára gamal. Hann var klaksvíkingur, sonur Turid Waag úr Vági, Klaksvík, og Jóan Magnus Høgnesen, av Toftanesi í Lorvík. Barna- árini var Róland nógv í Mikladali, og hann vitjaði seinni javnan í Mikladali og stundum eisini á Trøllanesi. Róland tók realprógv í Klaksvík og síðani stu- dentsprógv í Havn í 1948. Hann fór til Keyp- mannahavnar at lesa og gjørdist í 1971 cand.mag. í søgu og kristni. Hann búði í Danmark, síðani hann fór niður at lesa. Eftir lokna útbúgving hevði hann ymisk størv, ma. var hann í fimtan ár hjá Det Udenrigspolitiske Selskab. Hansara áhugi fyri og kunnleiki til al- heims politikk gjørdu, at hann av og á hevði fyri- lestrar í danska útvarpinum og kronikkir í donsk- um bløðum um uttanríkispolitikk. Hann starvaðist á Gladsaxe Gymnasium 1969- 71 og á Gl. Hellerup Gymnasium 1971-1994, har hann undirvísti í søgu, kristni og fornaldarfrøði. Eitt skifti var hann lestrarvegleiðari og í 7 ár valdur álitismaður fyri starvsfelagarnar. Hann var ofta próvdómari til studenta- og HF-próvtøkur í Føroyum, bæði í skriftligum og munnligum. Hann var eisini vegleiðari á námsfrøðiskeiðum og undir- vísti á eftirútbúgvingarskeiðum. Mangir føroyskir lesandi munna minnast Róland og hansara ídni fyri virkseminum í Studentafelag- num, har hann var formaður 1952-54. Haraftrat var hann formaður í Mentunargrunni Studentafelag- sins 1957-68. Í hansara formanstíð kom m.a. bók- lingurin Heimastýri-Sjálvstýri. Hann var nevndar- limur í Meginfelag Føroyskra Studenta í mong ár. Á ungum árum gjørdist Róland sjálvstýris- maður, og hann styðjaði Sjálvstýrisflokkin alla sína ævi. Í Danmark valdi hann Det Radikale Venstre, og í 14 ár var hann formaður í felagnum hjá Teimum Radikalu í Herlev, har hann búði. Hann varð stillaður upp nakrar ferðir til kommunu- val og eina ferð til amtsráðsval. Róland hevur skrivað nógvar greinar í føroysk- um bløðum og hildið fyrilestrar í Útvarpinum, mest um søgulig evni. Hann skrivaði eisini um- mæli. Tey seinastu árini skrivaði hann nógvar greinar um viðurskiftini millum Danmark og Føroyar Í 1951 giftist Róland við Ebbu Holm Nielsen úr Karise. Hon var fødd í 1927 og doyði í 1998. Tey fingu døturnar Turid, Sonju og Eydnu, sum býr í Føroyum. Dagurin 16. juli. Súsanna. Í apokrýfisku bókunum verður sagt frá, at Súsanna, kona Jójakims í Bábel, varð løgd undir ótrúskap, men varð bjargað av profetinum Dánjali. Súsonnuvísa varð kvøðin í brúðardansi í Føroyum. Navnið er hebráiskt og merkir lilja. Arni Kjærbo 85 ár Tann 14. juli fylti Arni Kjærbo, búsitandi í Havn, 85 ár. Arni er suðuroyingur, føddur og uppvaksin í Sumba. Hann er sonur Kristionnu, f. Jacobsen av Glyvrum, og Tummas Ják- up Kjærbo úr Sumba. Arni er best kendur sum "Arni í Smæruni", har hann ar- beiddi út móti fjórðingsøld, og gavst hann har, stutt áðrenn Smæran endaliga lat aftur. Smæran var sum kunnugt ein av stóru handl- unum í Havn, og kom Arni, sum tann fryntligi og dugnaligi maður hann er, gjøgnum sítt arbeiði at gerast væl kendur millum manna. Sum blaðungur, bert 14 ára gamal, fór Arni til skips, og sigldi hann í nógv ár við ymiskum skipum. Seinni tók hann við eftir pápa sín og fór at reka handil í Sumba. Aftaná at Arni gavst við egna hand- ilsvirksemi sínum, tóku brøðurnir eftir, fyrst Viggo og seinni Leivur. Arni giftist við Elsu Sofíu, f. Joensen, úr Sumba, sum doyði í 1961 bert 46 ára gomul. Stutt eftir flutti Arni til Havnar saman við dóttrini Marin Kristinu. Í 1965 giftist Arni við Sofíu, f. Olsen, úr Vestmanna og fingu tey børnini Jákup Eyðfinn og Elin. Arni er hegnismaður, og eru tað ikki so fá dømir um hetta. Hann hevur í frítíðini bygt síni egnu hús, fyrst í Sumba og síðan í Janstovugøtu í Havn. Har umframt var hann við til at byggja fleiri onnur sethús. Tað er tí natúrligt, at hann eitt tíðar- skeið arbeiddi innan byggi- ídnaðin, og var tað hjá byggifelagnum Peturi í Gong í Havn. Mary í Garði stjóri fyri Serstovnaøkið og Heimarøktina Almannamálaráðið hevur sett Mary J. í Garði í starvið sum stjóri fyri Heimarøktina og Serforsorgina. Hon tekur við starvinum 1. august 2003. Mary er útbúgvin sjúkrasystir í 1985 og siviløkonomur í 1993. Harumframt hevur hon leiðsluútbúgvingina KIOL frá DFH. Hon hevur hollar royndir innan leiðslu, fyrisiting og fíggjarstýring innan almanna- og heilsuøkið. Hon hevur starvast innan sjúkrahús- verkið í fleiri ár, í Al- manna- og Heilsumálastýr- inum var hon deildarstjóri í nærum trý ár og er í løtuni í starvi í Fiskimálaráðnum. Mary er gift við Bergur í Garði, postverksstjóra, tey eiga børnini Cristian og Mariu Dagmar Joensen, formaður í Fram- taksgrunninum: – Einki at taka støðu til KREPPUHJÁLP TIL ALIVINNUNA Páll Holm Johannesen Í farnu viku nevndu báðir stjórarnir í ávíkavist Før- oya Banka og Føroya Sparikassa møguleikan, at tað almenna gjøgnum Framtaksgrunnin fór inn í alivinnuni, og veitti vinn- uni eitt kapitalinnskot. Framtaksg r unnurin hevur í dag stóran part av sínum peningi í fiski- vinnuni. Grunnurin bjarg- aði upprunaliga bæði Før- oya Fiskavirking og Fiska- søluna frá at fara á húsa- gang. Hóast báðir peninga- stovnarnir hava víst á møguleikan hjá alivinnuni at fáa hjálp frá Framtaks- grunninum, sigur formað- urin, Dagmar Joensen, at enn er einki ítøkiligt at taka støðu til. – Vit fylgja sjálvsagt hvat verður ført fram í bløðunum um kreppuna í alivinnuni, men so leingi vit ikki hava fingið nakað ítøkiligt á borðið, so er einki at taka støðu til, sigur Dagmar Joensen. Hóast stjórarnir í bæði Føroya Banka og Føroya Sparikassa hava víst á møguleikan, at Framtaksgrunnurin gevur alivinnuni eitt kapitalinnskot, so metir formaðurin í grunninum ikki, at nakað ítøkiligt er at taka støðu til. C M Y K 9 8