hósdagur 3. november 1994síða 9

Tíðindablaðið ED Nr. 210 — 3. NOVEMBER 1994 — Sida9 Við hålveradum fiskastovnum er greitt, at stóða føroyinga er sera trupul og tørvurin á alternativum møguleikum sum grundarlag fyri vinnuvirksemi er sera átroðkandi. Føroyar og framtíðin er heiti á sendirød, íð teir báðir, Jógvan Arge og Helgi Jacob- sen hava staðið fyri í UF. Teir hava bygt sendingarnar á nógv av í nýggjasta, ið er komið frá fleiri síðum hesa seinastu tíðina. M.a av.Menningarstovuni, teirri stóru fiskivinnustevnuni, ið var í NO- rðurlandahúsinum í august í ár, álitið Faroe Export Match, Karmar um Føroyskt Vin- nuliv og so tann ørgrynnan av frågreidin- gum, ið gjørdar eru um støduna í Føroyum í sambandi við íkomnu kreppuna í samfelag- num. Nógv av hesum tilfari snýr seg um at finna okkurt annað enn fisk at virka burt- urår, men nógv eisini eru spurningar um ok- kara førleika og tilvit, sum framkomið íð- naðarfólk: Evnir, útbúgving, mentan, kunnleikastødi, hugburður og motivatión. Alt hetta verður eisini umrøtt í hesum sen- dingum og leysur í loftinum hongur spur- ningurin, ivandi - duga vit? Í Fimmaranum mikudagin tann 26.10-94 royndi Helgi Jacobsen at fáa K. Kristiansen (Menningarstovan) og Signar Heinesen (Landsverkfrødingstovnurin), at koma við teirra áskoðan, um vit føroyingar duga til nakað serligt, ella snøgt sagt, eru førir fyri, at arbeiða okkum uppúr aftur hesi neyðar stóðu vit hava komið okkum út í. Báðir mólu rundan um spurningin og hvørgin teirra vildi hanga uppá nakað definitivt. Signar vildi vera við (og fekk eitt tigandi samtykki frå K. Kristiansen) at føroyingar stóðu á berum, tá tað kom til hettar at fram- leiða, marknadarføra og selja, tað veri seg verur, design, tænastur osfr., og at vit av hesi orsøk vóru noyddir til at byrja niðast á trappuni og streva okkum eftir. Her verður so roknað við, at tað, íð Signar og Kjartan hava í huganum, er spurningurin, um tey til eina og hverja tíð galdandi krite- riukrøv einhvør keypari av ti eina ella ød- rum setur til einhvørja vøru, tænastu, ella hvat tað nú kann vera, toleransar, nøgdir, pakningur, tíðir og vørufakta 0.s.V. Flestu okkara mundu sita eftir við einari kenslu av einum slag av mentalum makta- loysi aftaná fimmaran mikudagin í síðstu viku, sjálvt um tað ikki varð sagt beinleið- is, at vitduga ikki nóg væl, so var kenslan ein sateftir við íkki sort vónloysiskend. John Smith var okkara maður á fiski- vinnustevnuni í Norðurlandahúsinum í døgunum 8.—12. august í ár. Vit hava spurt hann, um tað var við einari kenslu av ather var ikki meira at gera, at fólk fóru av aftur stevnuni, har ikki færri enn 36 fyri- lestrar vórðu hildnir. Eisini spurdu vit um hetta var tann generella áskoðanin á stevnuni, at tað fór at vera so trupult og tungt, at tað, upp á tað nærmasta, er neyðugt við einari sálarliga- ri umskúling og mentalum hamskifti fyri at fáa ferð á aftur samfelagið, soleiðis sum ein kann fáa fatan av, tá lurtað verður eftir orðaskiftinum í UF. John Smith sig- ur, at hann eisini hevur hoyrt sendingar- nar í UF og heldur, at ein orsøk til at tað fullu orð sum t.d. at byrja niðjast á trappu- ni, og at hetta, at tað verður hildið, at ta fer at verða meira trupult hjá føroyingum, heldur enn hjá øðrum, at venja seg við, exact vørufakta, mát og vekt-, ella konsis- tenstoleransar, fastar leveringstíðir 0.s.fv., kann vera orsakað av unga aldri- num á teim monnum, ið tóku lut í orð- askiftinum i UF. Tað er ivaleyst so, at he- sir menn ikki hava verið komnir til mans síðst í 50 árunum, fyrst í 60 árunum, tá fø- royingar fóru undir at smíðja skip úr stáli: Fyrsta veruliga idnadarliga framtak før- oyinga, ið ikki hevdi sit í útgangsstæði í fiski. Vøo. hevði manningin í Fimmara- num seinasta mikudag verið víðkað við einum umboði fyri føroysku skipasmið- jurnar, Ld. ein av teimun, ið var við, tá byrjað varð á berum at smidja skip úr stáli, tá hevði hesin kunnað sagt frå, at føroyin- gar, innan skipasmíð, í meira enn tredivu ár hava fingist við framleiðslu, ið lúkar harðastu internationalu treytir, tá talan er um treytaleys og neyv kriteriukrøv. Lon- gu frá fyrsta degi av varð bygt sambært strangastu internationalu krøvum. Bygt hevur verið til tær treytir til toleransa, styrki, trygd osv., sum sett vera av t.d. Det Norske Veritas, franska Bureau Veritas, enska Lloyds og týska Germanisher Lloyd, umframt sambært teim krøvum, ið sett vera av nationalum instansum til dygd og trygd umborð á skipum. Hendan sannroyndin og so, av teirri ein- faldu orsøk, at skipasmíð ikki er nakað, ið føroyingar skulu til at læra av nýggjum, er tann beinleiðis orsøkin til, at tað í hansara egna ískoyti til eina Føroyska Loysn, er skotið upp at seta skipasmiðjuíðnaðin í gongd aftur sigur John Smith. At farið út og marknadarført tað vit eiga av framkomnari fiskivinnutøkni. Skip-, fiski- og farmaskip og Computariseraðar fiskirobottar (snellur) og aðra fiskivinnutøkni, tað skuldi verið ein sjålvfylgjulig uppgáva hjá teimun, ið verða sett saman í tann nógv umrødda nýggja marknadarføringsbålkin, ið vónandi skjótt fer til verka. Her er ikki neyðugt við torførari, sera kostnaðarmiklari, leiting eftir nýggjum vø- rusløgum, vit eiga kannska tey frægastu design, ið finnast á øllum knøttinum, tá tað kemur til fiskivinnutekniskar pakkaloys- nir, av ti serliga slagnum „ið tað nú er ein bráðneyðugur tørvur á. Tað slagið av ski- pum „tað slagið av tøkni, id ikki nervar um- hvørvi á nakran hátt. Hettar er neyðugt, skulu heimsins fiskastovnar bjargast, og tí er tað marknaður fyri tílíkari tøkni. John Smith sigur: >Tað er ikki longur ein spurningur um at seta seg við eitt borð, og har velja ímillum ymiskar mátar til lønse- mi, tá tað snýr seg um at fiska. Tann tiðin er farin. Tað er snøgt sagt einki val, stóðan ger at valið er broytt til treytaleysa treyt: Tað er bert tann eini mátin Tann mátin, ið gevur mest innan tær rammur náttúran setur okkum, fyri sjálv at kunna framleiða og geva sum mest. Við 64% av fiskastovnunum í Norðurat- lantshavi, troyttir so hart, at ivi er um hesir stovnar nakrantið koma fyri seg aftur, so er neyðugt at gera nakað, ið munar. Í Norð- sjónum er so illa vorðið nú, at tann fiskur, íð verður tíkin har, ongantið hevur gýtt enn. Spurningurin er tí um nóg mikið av hesum ungfiski bjargar sær undan at verða tíkin, í so stóran mun, at nakar gýtandi fiskur fer at spyrjast burtur úr. Hendur tað ikki, kann Norðsjógvurin roknast deyður at vera, í øllum fórum fyri tosk. Heimsins størsti toskastovnur, tann New Foundlandski er horvin með alla vilja Candiskir vísindamenn vera við. Og her hjá okkum, hjá føroyingum er | tað einki minni enn ørd tala at seta eina | avskriving av kapitalbindingunum, í verandi partogaraflota, upp móti hóttani ið tað er at spæla hazard við okkara fiskastovnum. Hesin floti hevur eitt bó- kað virði uppá 1200-1300 mill. kr. Men hetta er ikki rætt, reella virðið er ikki stórri enn tann upphædd, ið kann for- rentast og avdragast: Við bert helvtini av tonsatalinum í 90, so er reella virði á togaraflotanum minni enn helvtin av bókaða virðinum, einar 500 --600 mill. kr. Kostnaðurin, ið fer at standast av, at skifta flotan út, er ikki serliga stórur målt í skipavirði, meðan tey virði talan verð- ur um, bjarga vit okkara fiskastovnum, eru virði, tað ikki er neyðugt her at seta tøl á, tað vita allir føroyingar alt um. Uppskotið hjá John Smith til eina loysn, so sum lagt fram í Norðurlandahúsi- num, fellur í tveimum pørtum: Ar seta í gongd aftur okkara tunga ídnað, Skipa- smidjurnar, ið skulu byggja okkum ein nýggjan fiskiflota, nú botnurin er farin at detta undan hinum gamla, ímeðan leita okkara marknaDarføringsfølk hei- min runt við einum fyrisetningi at iryg- gja einari framhaldandi framleiðslu á okkara skipasmiðjum, av tí slagnum av fiskivinnutøkni heiminum tørvar, um heimsins fiskastovnar skulu bjar gast. Tað er eisini okkara sannføring at eru hesir tankar realiserbarir, tá kunnu vit av sonnum tala um eina FØROYSKA LOYSN. Vit prenta her fyrilesturin, ið John Smith helt í Norðurlandahúsinum tann 10. august í ár. Tann filmurin, ið varð frumframførdur í Norðurlandahúsinum og sum sipað verður til í fyrilestrinum, fara vit at mæla til, at fólk fáa eitt høvi til atsíggja, annadhvørt í Sjónvarpi Føroya ella á annan hátt. SOSTALURIN mere eller mindre, er gået i opløsning: En - set nedefra - urokkelig akademisk overbevis- ning, om egen ufejlbar- lighed, affødt af vishe- den om, at man jo besidder al fornøden tilgængelig ( videnska belig?) viden om em- net. Jeg er bange for, at det vil være mere korrekt, at sige, at vi ville være nærmere virkelighe- den, hvis vi kunne er- kende, at videnskabeli- ge sandheder i forbin- delse med fiskeritek- niske spørgsmål, er sandheder med store modifikationer ! - for ikke ret og slet, at sige, at sådanne sand- heder ikke findes, i de kredse hvor beslutnin- ger tages Hvis det modsatte var tilfældet, så ville det forlængst have ført til at man i USA, EU, Ca- nada, Alaska, i de Asi- atiske lande, Austra- len, New Zeeland, Rusland, Kina, Japan og Syd Amerika, havde fået løst sine fiskeripo litiske problemer? Men da nu dette ikke er tilfældet, er proble- merne så ikke netop gemt i det faktum, at de respektive landes politiske beslutningsta- gere, overhovedet ikke, kan have andet end overfladiske kund- skaber på området? Hvor skulle de forres- ten have fået de nød- vendige kundskaber fra? -med en tiendedel af problemet synligt, på afstand oven vande, medens ni tiendedele, befinder sig neden un- der vandene! Det er i hvertfald tvivl- somt, om der er en, hvis nogen, af de nævnte landes fiskeri- ministre, der har andet end bare den nødtørt- tigste akademiske overflade viden om hvad dette, at fiske dy- best set drejer sig om Hvordan kan det ellers forekomme at danske politikere, økonomer og embedsfolk, kalder et lineskib for en traw- ler, eller en trawler for en kutter? Hvordan skulle det el- lers være gået til, at man i Danmark, i Tysk- land, i Storbritanien, i Holland, i Frankrig, USA, Rusland osv. osv. ikke har en flåde, af fangstfartøjer der opererer med compu- teriserede fiskerrobot- ter, eller med automati- seret langlineudstyr, eller tvangstyrede, hy- draulisk aktiverbare, fangstbehandlingsan- læg? Er det ikke alarmeren- de, at man i oplyste Danmark ikke har et eneste økorigtigt fangstfartøj, er det ikke bare for dårligt? Og er det ikke forstem- mende at følge med i EU's uhjælpelige fiske- ripolitiske, ad hoc, be- stræbelser, hen i mod, et endda større kaos, end dette, man, i forve- jen, kommenterer med, en frustrationsbetinget dyb udånding? Stærke påstande og | hvem er jeg at komme med en så ensidig kri- tik? - jeg er skibsbyg- ger, maskinmester og fisker! Det kan vel ikke være så galt at den, relativt set, kortvarige færøske fortrængning af natur- lovenes konsekvenser også har et omfattende globalt omfang? At der er tale om en slags afstængning til de dybere bevidsthedslag: En strejfbetinget trøs- ten sig med at havet sletter alle spor. Det springende punkt og det store spørgsmål er derfor, hvorvidt man, fra et så alsidigt hold af videnskabsfolk, Fr forskere, experter og specialister, eller mere koncist, af en sådan koncentration af tæn- kere, kan opfatte dette, som denne film, i yderst komprimeret form, og som sådan også lidt firkantet, læg- ger op til, som et oplæg til en plan, eller som en substan- siel del af en plan? I min egen omgang- skreds, af professionel- le fiskere og andre med detailjeret indblik i problematikken i, og omkring fiskerierhver- vet, der ser vi ikke no- gen anden farbar vej, ud af denne, negativt accelererende, udvik- ling, end denne som der lægges op til i den- ne film. Uden ligefrem, at være medlem af Kystfisker- nes forening, så vil jeg tillade mig, at tage foreningens synspunk- ter, sådan som disse blev ført frem på konfe- rensens dag 1, den 8. aug., med som yderli- gere argumentation,