fríggjadagur 4. november 1994síða 15

BONDE Fr Tíðindablaðið [ sosíalurin ) A Nr. 211 — 4. NOVEMBER 1994 Síða 15 Johan K. Joensen, fyrrverandi sparikassastjóri: Danski staturin má niðurfrysta skuld Tað nyttar ikki at pína ein skuldara so nógv, at tað ikki lirrar eftir í honum. Kredi- torarnir, her serliga danski staturin, mugu slaka so ella so. Kreppan er ikki bert sjålvgjørd. Tað snýr seg eisini um broytingar uttanífrá. Talan er um vanlukkurakt øki -Trupulleikin hjá føroyska samfelagnum í dag er tann stóra skuldin, og hvussu vit sleppa burtur úr henni. Hon tarnar í veruleikanum okk- um í at koma burtur úr kreppuni - hon tarnar allari framgongd. Hetta sigur Johan K. Joensen, nevndarlimur í Figgingargrunninum. Hann heldur avgerandi spurningin í dag vera, hvat ber til at niðurfrysta av um- røddu skuld. -Báðir partar mugu hava áhuga í, at gongd kemur á aftur í føroyska samfelagn- um. Keld og kynisk tel -Men hvussu sampakkar tað við, at aðrir vilja hava okkum til at spara okkum úr kreppuni? -Vit síggja, at stødan hjá okkara kreditorum er tann, at teir vilja hava okkum at innsíggja, at tað ber ikki til at halda fram við poli- tikkinum frá 80-unum. Teir vilja hava okkum at vísa ábyrgdarkenslu aftur, og tað meini er vit longu hava víst. Vit hava longu víst, at vit eru greið yvir støðuna. -Men hvússu kennir tú tað, tá danskir serfréðing- ar siga, at tað er í lagi, at fólk flytur av landinum - at vandi ikki er í ti? --Teir hugsa reint kalt og kyniskt sum nationaløko- nomar. Teir meina, at stød- an vid flytingini lagar seg sjálv. Tvs. at verður arbeiði aftur í Føroyum, so flyta fólk heimaftur. -Sær tú ikki ein vanda í flytingini? -Tað, sum harmar meg, er at vit eru komnir út í hesa ólukkuligu stóðu Vit hava gjørt alt ov nógvar íløgur á landi og sjógvi uppá stutta tíð, soleiðis at øll bygging er gjørd. Um nøkur ár er als ikki brúk fyri handverk- arum. -Men hvat so. Skulu vit geva uppat at liva her? -Nei, eg rokni við at viðurskiftini fara at laga seg. Fyri meg er tað mest umráðandi, at vit hava fingið trygd fyri, at vit hava eina peningaskipan. Kreditorar mugu vísa áhuga -Men er tað rímuligt, at vit verða tvingaðir til at gjalda skuldina her og nú, tá vit als ikki eru fórir fyri tí? -Tað er tað ikki. Kredi- torarnir mugu vera meira rímuligir og vísa áhuga fyri, at gongd kann koma á aftur. -Men er tað ikki ein sann- roynd, at kreditorarnir Johan K. Joensen: Bæði kreditorar og debitorar mugu hava áhuga í, at gongd kemur aftur á fóroyska samfelagið. Mynd kalmar krevja ov nógv av okkum í løtuni, at tå kanst ikki royta hárið av einum skallutum? -Óuin fyri rentudeyð- anum er í veruleikanum eitt tekin um, hvussu stór skuldin er. Johan K. Joensen sær onga aðra loysn fyri at koma burtur úr støduni enn hana, at kreditorarnir góð- taka einaella aðra loysn, soleiðis at Føroyar ikki líða rentudeyðan. -Nú er tað so legið fyri meg at tosa um hetta, ti longu í 70-árunum ávaraði eg politikkarnar móti rentu- deyða. So hetta er einki nýtt. Johan K. Joensen sigur at tað er eingin fyrimunur fyri kreditorarnar at fasthalda krøv síni óbroytt. Teir hava einki annað at velja í enn at slaka so ella so. Teir mugu síggja veruleikan í eyguni. Og her hugsar hann ikki minst um danska statin. Johan K. Joensen heldur tað vera rætt í hesum sam- bandi at viðgera spurningin um, hvat tað kostaði at bjarga bankunum. Hann heldur sjálvur, at tað er mest nátúrligt at tosa um at strika hesa upphædd ella okkurt líknandi, um vit skulu fáa lætt byrðarnar. Talan er um einar triggjar milliardir krónur. -Við ti lítla fiskiskapi, sum er, við verandi lágu fiskaprísum og við teim møguleikum vit hava við býtislutfallinum út eftir so dugi eg ikki at sígga, at vit í løtuni klára at servicera - gjalda - okkara uttanlands- skuld. Býtislutfallið tá hugsað verður um fiskaprísirnir hevur eina avgerandi ávirk- an á føroyska búskapin. Mótspælið kann nústaðni koma Vit spurdu Johan K. Joen- sen, um okkara politikarar havt ov líuð mótspæl til donsku uppskotini at loysa kreppuna? -Hvat mótspæl kann ein hava, tá ein bráddliga far at vita, at nú fara bankarnir á heysin? Sjálvur haldi eg ikki, at møguleiki hevur verið fyri stórvegis mót- spæli fyrr. Nakað annað er nú. Tað er tíðin vit hava í dag, sum ein kann spæla ímóti við. Tað er nústaðni, at ein byrjar at fáa fótin fyri seg. Tú kanst jú ikki fáa fótin fyri teg, tá tú fær boð um, at í morgin verður bankin stongdur. Tú hevur einki sum helst vápn av nøkrum slag at spæla ímóti við. Johan K. Joensen metir komandi samráðingar við danir sum eitt avgerandi vegamót. md i Her fara nógvar týðandi avgerðir víðvikandi Føroyum at verða tiknar í komandi tid - bert fáar metrar frá føroysku viðskiftastovuni. Myynd jan -Eg meini at bæði debitor og kreditor mugu hava áhuga í at fáa gongd í aftur, soleiðis at vidurskiftini aft- ur gerast normal. Og sjálvandi hevur kreditor- urin stóran áhuga í, at de- bitorurin klárar seg. -Men er tað ikki júst beint øvugt av ti, sum hendir? -Ein hevur varhugan av, at kreditfeløgini vilja hava, at tað eru teir føroysku peningastovnarnir, = sum skulu blaða og ikki teir. -Hvat heldur tú um tað? -Hatta er ein maktstøda. Eg trúgvi ikki, at stóðan hjá kreditfeløgunum er so sterk kortini. Men tey royna so at berjast sum longst. Inflatiónin steðgar Johan K. Joensen heldur annars, at hóast vit før- oyingar áttu at havt lækkað okkara livifót, tá tað gekk niður á bakka, so eiga øll at hava í huganum, at tað, sum hendir her, er einki ein- dómi. -Tað er ikki av tilvild - og hetta nevnir Gørtzfrågreid- ingin einki um - at bankar í Svøriki, Noregi, Finlandi og í Danmark koma í trupulleikar. Tað er tí, at in- flatiónin steðgar. Vanlig fólk hava forútdiskonterað inflatión, tvs. at inflatiónin hevur eggjað lántakaranum at læna meira. Tí tann, sum verður við sviðið soð, er tann passivi spararin. Hetta steðgar so upp í 80-unum. Vit høvdu annars havt inflatión síðani oljukrepp- una, og henda stødan hevur so sanniliga eisini ávirkað rættiliga nógv hugburðin hjá fólki. -Heldur tú tað er rætt at sammeta stóðuna í Før- oyum við eina náttúruvan- lukku? -Tað kann ein væl siga. Vit eru jú útkoyrdir av fjar- leiðum og hava fiskað okk- ara egnu grunnar upp, sum jú eru einasta tilverugrund- arlagið sum er. Johan K. Joensen sigur, at var landgrunnurin fullur av fiski, so høvdu vit nokk klárað skuldina. Men so er ikki. -Men hvat sigur tú til ráðini hjá Bonnerup um at lækka fíggjarlógina mun- andi? -Har má ein so gera upp, hvat vit hava ráð til av al- mennum tænastum. -Hevdi tú verið í stóðuni hjá dónum, hvat heyði tú tá gjørt mótvegis Føroyum? -So hevdi eg i hvussu er niðurfryst ein part av skuld- ini. Eg hevði helst eisini sagt sum so, at finst olja við Føroyar, so skulu føroy- ingar gjalda hesa skuld aftur men ikki fyrr enn um nógv ár, tá møguligar inntøkur frá oljuni koma í lands- kassan. Nyttar ikki at pína skuldara Føroyingar eiga sjálvandi at viðganga, at tað eru vit sjálvir, sum hava høvuds- åbyrgdina av støduni. Men tað er so spurningurin hvat so er at gera! Tad nyttar i hvussu er ikki at pina ein debitor so nógv, at tað ikki lirrar eftir í honum. -Eru vit komin hartil? -Tað er tann stóri spurn- ingurin. jan Føroyinga- felagid iLondon Nærri upplysingar frå: Birgit Sålstein, ti. 00944816815730 Helgi Joensen, tlf. 00944932829027