hósdagur 17. juli 2003síða 3

4 Nr. 133 - 17. juli 2003 Nr. 133 - 17. juli 2003 5 Føroysku kvinnurnar, sum luttóku í World Pilot Gig Champion- ship á Scilly í 2003, vilja við aftur, og nú Amerada Hess er givið við at stuðla ferðini, fara tær sjálv- ar at savna peningin inn KAPPRÓÐUR Marjun Dalsgaard Árið 2003 skuldi vera sein- asta árið, at Føroyar vórðu umboðaðar í kappingini World Pilot Gig Champion- ship á Scilly. Oljufelagið Amerada Hess er eftir seks ár givið við at stuðlað før- oyskum rógvarum í at lut- taka á Scilly, men royndir- nar við einum øðrvísi róðri í altjóða høpi hevur tó givið nøkrum føroyskum rógvar- um so mikið av blóð á tonna, at tær sjálvar fara at savna pening inn til ferðina. Tað eru kvinnurnar, sum vóru við á Scilly 2003, sum vilja sleppa við aftur næsta ár, hóast luttøkan á Scilly ikki kann vinnast í sam- bandi við FM-róðurin long- ur. Ferðin kostar umleið 100.000 krónur, og mann- ingin fer fyrst og fremst at venda sær til privatar fyri- tøkur fyri at fáa stuðul, men tær umhugsa eisini at skipa fyri tiltøkum av ymiskum slag. - Tað verður ringt at savna pengar inn, men vit vilja gjarna avstað, tí tað er ein fantastisk uppliving at vera við á Scilly, sigur Jannie Dam Jacobsen, sum er róðursgenta umborð. Hon var eisini við, tá manningin á Jarnbardi savnaði pening inn fyri at sleppa við til Scilly í 2000. Tá vóru einans 10-manna- før við í kappingini um at sleppa avstað, men kvinn- urnar lótu sær ikki hetta lynda og fóru í holt við at savna pening inn, so tær eisini kundu koma við. Tær vórðu tá nummar fimm av 78 bátum og høvdu harvið besta úrslitið, sum føroy- ingar hava havt á Scilly. Hava lært teknikkin Jannie Dam Jacobsen hevur verið við á Scilly tríggjar ferðir, og hon heldur, at tað er øgiliga trist at hesin møguleiki ikki verður í framtíðini. - Tað hevur heilt sikkurt verið ein gularót í FM- høpi, eingin ivi um tað, sig- ur hon. Somuleiðis heldur hon tað vera keðiligt at gev- ast nú, tær eru við at læra teknikkin. - Tað er nakað heilt ann- að, enn at rógva í Føroyum. Rógvararnir hava ein heilan bekk hvør, og tú rør faktisk í mótsatta borði, sum tú situr í. Haraftrat er tempoið eitt heilt annað, og tú skalt læra at brúka kreftirnar rætt – ikki geva alt beinanvegin, sum føroyskir rógvarar eru vanir at gera – her brennur tú alt av beinanvegin, men rør tú Pilot Gig, skalt tú orka at rógva einaferð 3000 metrar og einaferð 2200 metrar fyrsta dag og tvær ferðir 2200 metrar næsta dag, sigur Jannie. Í World Pilot Champions- chip 2003 vunnu føroysku kvinnurnar B-bólkin og vórðu sostatt nummar 13 av 78 bátum. Hartil fingu tær steypið, sum var latið fyri góðan ítróttaranda. - Tey høvdu helst lagt merki til, at vit vóru seri- øsar og drekka heldur ikki – kanska tað var tað, sum gjørdi tað. Vit hava heldur ongan venjara, tað er ann- ars vanligt hjá hinum, sigur Jannie Dam Jacobsen. Í ár høvdu føroysku kvinnurnar fyri fyrstu ferð ein, sum kennur til serliga háttin at rógva Pilot Gig, úti við eina løtu at leggja lag á. - Eg veit ikki, um tað gjørdi mun, men vit skulu í øllum førum læra at seta tempoið niður – tað er nógv hægri enn hjá øllum øðr- um, hóast at vit rógva seig- an róður, sigur hon. Jannie heldur, at Føroyar eru vorðnar munandi kend- ari á Scilly-Oyggjunum eftirhondini og vinarbond eru eisini knýtt millum lond, tey árini hon hevur verið við. - Tað er serliga róðrafel- agið har niðri, Navagissi, og so onkur, sum fylgir væl við í kappróðri, sum vit hava samband við, men eisini rógvarar frá øðrum londum. Gleðiligt at onkur tekur um endan Ben Arabo frá Amerada Hess heldur tað verða gleðiligt, at onkur tekur um endan, nú teir gevast við at stuðla ferðini til Scilly. - Tiltakið hevur verið væl móttikið av kappróðara- fólki, og tað eru vit fegin um, sigur hann. Amerada Hess fekk føroysku kapp- róðrarfólkunum ein bát, Kerens, sum er serliga til tey, hvørja ferð tey luttaka á Scilly. Henda avtala er gald- andi til 2007 og føroyingar kunnu tískil luttaka hóast Amerada Hess hevur tikið seg úr. Í Føroyum verður vant við Brendan, sum Róðrarsambandið eigur. Manningin á Kerens varð sett saman eftir, at Jarn- bardur vann ferðina til Scilly í sambandi við FM- róðurin 2002. Av tí at tað ikki lá fyri hjá øllum at koma við, varð hjálp funnin í øðrum bátum, og tað end- adi við, at tríggjar frá Jarn- bardi komu við: Jannie Dam Jacobsen, Eivy Olsen og Kristianna Dahl Øster, frá Páll Fanga úr Klaksvík, Anna Mohr, frá Riddaran- um úr Miðvági, Rannvá Madsdóttir, og frá Gong- urólvi úr Havn, Kerstin Rasmussen og Petra Hansen. Scilly livir enn Tað er ein heilt annar teknikkur, ið skal lærast, tá føroyskir rógvarar seta seg í ein Pilot Gig. Í Føroyum venja tey við Brendan, sum Rórðarsambandið eigur, og á Scilly liggur Kerens og bíðar eftir teimum hvørt ár Málið á Scilly er 3000 og 2200 metrar langt, og áskoðarirnir koma út við bátum at hyggja, sum sæst á myndini her Føroysku kvinnurnar fáa steyp fyri at hava vunnið B-bólkin í Worl Pilot Gig Championship 2003 á Scilly. Merkið er eftirhondini vorðið kent millum rógvarar og onnur á Scilly, sigur Jannie Dam Jacobsen Tey, sum ynskja at stuðla teimum sjey í at fara til Scilly, kunnu seta pening inn á konto 1298692 í Føroya Sparikassa Vinnarir av ferðini til Scilly Menn 1998, Vestmenningur 1999, Eysturoyingur 2000, Eysturoyingur 2001, Havnarbáturin 2002, Argjabáturin Kvinnur 2000, Jarnbardur 2001, Frúgvin 2002, Páll Fangi 2003, Jarnbardur Tey fyrstu árini var kappingin um Scilly bert fyri 10-mannafør. Í 2000 varð hetta broytt soleiðis, at kvinnur eisini kundu kappast um at koma við, sostatt fóru tvær manningar avstað í 2001 og í 2002. Í 2003 slapp ein manning avstað, og hetta árið gjørdist vinnarin tann báturin, sum hevði flest stig í FM. 2003 er seinasta árið, at ferðin til Scilly er ein gularót í FM-róðrinum. Fakta Føroyar høvdu stóran strategiskan týdning undir kalda krígnum og vóru saman við Grønlandi við til at sleppa Danmark und- an atfinningum fyri, at tað hevði so lágar verjuútreiðslur sam- anborið við hini NATO-londini. Tað sigur Hans Engell, fyrrverandi verju- málaráðharri, sum heldur stjórnina bera hálvan sannleika fyri Føroyanevndini VERJUÚTREIÐSLUR Ingi Rasmussen »Forsvarsindsatsen i Nord- atlanten er i høj grad med til over for vore NATO- partnere – ikke minst USA – at legitimere et forholds- vis lavere dansk forsvars- budget«. So greitt sigur Hans Engell tað í bók síni »På slotsholmen« frá 1997. Sostatt stendur verjumála- ráðharrin frá 80-árunum í andsøgn við tað, sum danski forsætisráðharrin Anders Fogh Rasmussen nýliga hevur boðað Føroya- nevndini hjá Fólkatinginum frá. Anders Fogh Rasmus- sen segði nevndini, áðrenn hon fór á sína føroyavitjan herfyri, at Danmark ongan- tíð er sloppið bíligari í NATO vegna Føroya støðu í danska ríkinum og plássi í Norðuratlantshavinum. Bæði rætt og skeivt Tað er bæði rætt og skeivt, sigur Hans Engell, sum í dag er blaðstjóri á Ekstra- blaðnum, tá Sosialurin spyr hann, um Anders Fogh Ras- mussen segði allan sann- leikan fyri Føroyanevndini. – Tað er rætt á tann hátt, at tað ikki hevur verið so- leiðis, at donsku verjuút- reiðslurnar eru minkaðar, tí vit hava eina kontu, sum eitur Grønland og Føroyar. So kontant er tað ongantíð orðað, sigur Hans Engell. – Tað er skeivt á tann hátt, at ein fjald dagsskrá altíð hevur ligið undir. Dan- mark hevur gjøgnum blokkstuðulin til Føroya og Grønlands tryggjað støðu- festi í Norðuratlantshavin- um – og tað hevur havt eina stóran trygdarligan týdn- ing, sæð frá amerikanskari síðu, sigur hann í somu vending. Sluppu lættari Hans Engell gjørdi sær stóran ómak at vitja allar hereindirnar, bæði í Dan- mark, Grønlandi og Føroy- um, tá hann var verjumála- ráðharri. Vitjanirnar í Grønlandi og Føroyum vóru serlig upplivilsi, helt hann, tí londini høvdu so stóran týdning. – Øll tey árini undir kalda krígnum og í 80-árunum er eingin ivi um, at Føroyar spældu ein stóran leiklut fyri NATO. Grønland vig- aði meira, heilt vist, men Føroyar høvdu eisini nógv at siga. Danmark hevði øll tey árini ógvuliga trupult við at ganga teimum krøv- um á møti, sum NATO setti sínum limalondum. Og tað taldi nógv, serliga frá ein- um amerikonskum sjónar- miði, at vit loystu nakrar uppgávur í Norðuratlants- havinum, sigur Hans Engell. Í dag ivast hann í, um strategiski týdningurin í Norðurhøvum er líka stórur, men at hann hevur spart dønum útreiðslur, er púra ivaleyst. Tað ber kort- ini ikki til at seta krónur og oyru á, heldur hann. – Kritikkurin ímóti Dan- mark var ikki heilt so skarpur, tí hildið var, at vit á annan hátt góvu eitt ískoyti. Tað vil siga, at Danmark við Grønlandi og Føroyum læt við sínum ríkisfelagsskapi, sum taldi meira, enn um vit høvdu 2000 hermenn meira ella minni, sigur Hans Engell. Betri samband Sambandið millum danskar ministarar og amerikonsku stjórnina hevur altíð verið serliga gott, minnist Hans Engell, og tað hevur verið Grønlandi og Føroyum fyri at takka. – Bæði eg sum verju- málaráðharri og mínir eftirmenn hava altíð havt lætt við at komið í beinleið- is samband við amerik- onsku stjórnina. Danskir ráðharrar eru ofta bodnir á vitjan í USA og hava havt serstakliga gott samskifti við Pentagon. Tað skyldast ikki lítla Danmark her suðri, men í avgjørdarn mun ta trygdarpolitisku vekt, sum okkara øki í Norðuratlantshavinum góvu okkum, sigur Hans Engell. Hans Engell og legendar- iski amerikanski verju- málaráðharrin Casper Weinberger vóru per- sónligir vinmenn hesu árini í 80-árunum, tí teir hittust so ofta. Tað var ikki so, at teir beinleiðis hildu fundir um Norðuratlantshavið, men samstarvið í verjuøk- inum bleiv nevnt. – Tað var ofta nevnt. Ikki bara ta tíðina, tá vit máttu verja okkum ímóti langt- berandi russiskum rakett- um, men eisini tá vit tosa um at hava tamarhald í Norðuratlantshavinum, og Sovjett-samveldið í alsamt størri mun arbeiddi við stórum strategiskum flúgv- arum, kavbátum og krígs- skipum. Tá spældu Føroyar og Grønland ein stóran leiklut fyri okkum, sigur Hans Engell. Føroyar og Grønland loyvdu Danmark lægri verjuútreiðslur Tann ungi verjumálaráðharrin Hans Engell aftur á jørðini eftir ein royndartúr við einum F-16 flogfari Danmark har på intet tidspunkt und- draget sig udgifter i Nato som følge af Færøernes status og placering. Anders Fogh Rasmussen, forsætisráðharri, til Føroyanevndina 23. juni 2003 “ Forsvarsindsatsen i Nordatlanten er i høj grad med til over for vore NATO- partnere – ikke minst USA – at legitimere et forholdsvis lavere dansk forsvarsbudget. Hans Engell, fyrrverandi verjumála- ráðharri, í bókini »På slotsholmen« “ C M Y K 5 4