týsdagur 15. november 1994síða 12

Síða 12 Nr. 218 — 15. NOVEMBER 1994 Ráðgevandi Nevndin mælir til, at karmarnir longu nú verða lagdir fyri eina skipan við tilfeingisgjaldi, men búskaparligu fyritreyt- irnar fyri at seta eina skipan við tilfeingis- gjaldi í verk í Fóroyum eru ikki til staðar í løtuni og verða tað neyvan í bræði skrivar Jens Helgi Toftum m.a. í “Sjónarmið" í dag. Ráðgevandi nevndin hjá forsetismálaráðnum mælir í seinastu frágreið- ing síni til, at der alle- rede nu bør aftales rammer for en fremtidig beskatning af fiske- ressourcerne. Ressourceafgiften kan udformes i to dele, hvor den ene del træder i kraft, når prisniveauet for de pågældende fisk 15seret det nuvær- ende prisniveau med et tillæg på f.eks. 10 pct. mens den anden del af afgiften pålægges nye nar kvoter i forbindelse med en udvidelse af fangst- mulighederne/kvoterne. Nevndin heldur, at vit longu nú eiga at sam- tykkja eina skipan við til- feingisgjaldi, m.a. fyri at dæmpe de tendenser til en stigning í priserne pá kvoterne, som ellers má forudses í forbindelse med eventuelle forventn- inger til fremtidige for- bedringer af indtjening- en i fiskeriet. Tilmælið tykist løgið, tí hóast nevndin aðra- staðni í frágreiðingini heldur, at umsetiligheitin í verandi skipan er ov lítil, so mælir hon kortini til eina skipan, sum skal | forða marknaðarmekan- mgumerkir eru at fáa: í Kunningarstovuni, á Posthúsinum í SMS Å og i Nordurlandahusinum ismununum i at avgera prisin å kvoturættindum. Nevndin visir annars å, at eitt avgjald í sjónum fer at gera tað møguligt at lækka aðrar skattir og at minka um skuldina hjá tí almenna. Hóast tilmælið er ætlað sum ein liður í tilrætta- leggingini av einum framtidarpolitikki, so eigur tað ikki at fara aftur við borðinum nú. Tað tænir ongum endamáli at seta seg á afturbeinini og leggja nevndina undir einki at vita um føroysk viðurskifti 0.s.fr. Hesin framferðarháttur hevur higartil givið vánalig úrslit. Eg ivist ikki í, at ein av orsøkunum til at vit hava fingið hørðu kreditorloysnirnar smoygdar niður yvir okkum nettupp er, at vit ikki hava havt nakað kvalifiserað mótspæl, tá danir hava sett fiski- vinnupolitiskar treytir við samráðingarborðið í Keypmannahavn. Vit HÚSUM FRAMFØRSLUR Týsdag 15. nov. - Mikudag 16. nov. - Hósdag 17. nov. - Fríggjadag 18. nov. | = +ØLL KVØLDINI kl. 19.30 + Um tilfeingisrentu og tilfeingisgjald hava ikki havt nakra væl- umhugsada og vælundir- bygda foroyska loysn á fiskivinnugkinum. Tað er tí ikki bert ein spurningur um at seta hart ímóti hørðum í komandi samráðingum. Skulu vit gera okkum nakrar vónir um at eitt fiskivinnupolitiskt mót- spæl skal eydnast, er m.a. umráðandi, at vit tosa nøkulunda sama mål sum kreditoramir. Royndirnar higartil vísa at grund- gevingarnar, sum byggja á annað enn búskapar- frødiligan hugsanarhátt, hava ilt við at rina við hinumegin samráðingar- borðið. T.d. haldi eg, at meginparturin av teimum grundgevingum, sum vórðu brúktar móti um- setiligum kvotum, ikki høvdu megnað at sann- ført mótpartin um at bú- skaparligu fortreytirnar fyri marknaðarliberalist- iskum kvotuskipanum, ikki eru til staðar í løtuni. Orðadrátturin um inn- tøkutrygdina visti eisini, at tað var himmalvidur munur millum hvat bú- skaparfrødingurin Peter Andersen, sum eisini situr í ráðgevandi nevnd- ini í dag, meint vid, tá hann tosaði um »løn- saman fiskiskap« og hvønn tydning Oli Ja- cobsen, táverandi for- maður í Fiskimannafe- lagnum, legði í hugtakið. Tilfeingisrenta Tilfeingisrenta og -gjald er ikki nakað, sum ráð- gevandi nevndin hevur uppfunnið. Leita vit aftur í søguna, so skrivaði bretski buskaparfrøding- urin David Ricardo (1772-1823) langar og fløktar greinar um land- búnað og jarðarrentu. Danski biskaparfrøding- urin Warming hevði í 1911 grein í National- omisk Tidskrift, n hann kallaði >Om Grundrente af Fiske- grunde«. Har vidgjørdi hann m.a. avleiðingarnar, ið standast av ótálmaðari troytan av fiskigrunnum. I nyggjari tíð hevur spurningurin um tilfeing- isrentu og -gjald verid nógv umrøddur i Íslandi rliga í sambandi við iskiftið um kvok skipanina har. Tilfeingisrenta er tað nettoavlop, sum jørð, oljukeldur ella fiska- stovnar geva eftir at ar- beiðsmegi og kapitalur hava fingið sítt, og tá tann, sum ger íløgur fyri at troyta tilfeingi, fær ein »normalan« profitt ella samsýning. Tað vil siga um rætt verður farið fram, kann troytanin av náttúrutilfeingi geva eitt avlop, umframt >normala samsýning< til fram- leiðslufaktorarnar. »Normal samsyning« | verður roknad sum tað sum t.d. fiskimenn kunnu fáa burtur úr við at nýta arbeiðsmegina ella vinnugøgnini í alternativ- ari vinnu. Tad er hesin eykaprofitturin, sum verður rópt grundrenta ella tilfeingisrenta. Sam- felagsbúskaparliga er umráðandi, at hon verður størst møgulig. Lat okkum lýsa til- feingisrentu og -gjald | sum búskaparligt fyri- brigdi við nøkrum døm- um: Fyri at oljufeløg skulu sleppa at útvinna olju í norska parunum av | Norðsjónum, skulu tey lata norska staunum av- gjald. T.d. kundi oljufe- lagið Philips eitt árið selja olju fyri 8 milliardir | krónur, eftir at felagið | hevði fingið dekkað teir operativu kostnaðir í sambandi við útvinning- ina. Men oljufelagið | hevði bert eina milliard eftir, tá ið avtornaði. | Hendan milliardin kunnu vit siga er tað kapitalurin | kastaði av sær ella tann normali profitturin. Tær sjey milliardimar vórðu latnar norska fíggjar- málaráðharranum, sum tók ímóu vegna eigaran — norsku tjóðina. Í sam- bandi við møguliga olju í føroysku undirgrundini, verður ein av spurning- unum, sum vit skulu taka stóðu til, hvussu og hvat fyri slag av avgjøldum, vit skulu áleggja út- lendskum oljufeløgum. Slíkar avgjaldsskipanir eiga at tryggja, at til- feingisrentan i størst | møguligan mun kemur føro clagnum til góðar Eitt annað dómi er fiskist efur høggu- i j sumar vøru fyri ein stóran part útlendsk veidufør, ið | royndu har, men myndugleikarnir á oyggj- unum høvdu yvirum- sjónina við fiskiskapin- um, væl stuðlaðir úr London. Tey útlendsku reiðaríini lótu eitt gjald fyri at sleppa at fiska. Í 1989 var inntøkan hjá Jens Helgi Toftum, fiskivinnufrødingur á Falklandsoyggjunum um 28 mið. sterlingpund. Hesar inntøkur svaraðu til eini 10.000 pund fyri hvønn íbúgva á Falk- landsoyggjunum. Inntøk- urnar vórðu nýttar til ymiskar útbyggingar á oyggjunum, eitt nú vega- kervi. Á henda hátt kom tilfeingisrentan oyggja- búgvunum til góðar. Eitt heimligari dómi er fiskiskapurin á Føroya- leiðini. Í 1980-árunum var neyðugt at lata meginpartin av hesi vinnu lutfallsliga stórar upphæddir úr almennum kassum og grunnum. Tann prísur, sum fekst fyri fiskin á heimsmarkn- aðinum, megnaði ikki einsamallur at veita skipum, manning og virkjunum eina rímiliga inntøku. Tilfeingisrentan av gagnfiskastovnunum | var tískil negativ. Tað er | møguligt at talan eitt skifti var um positiva til- feingisrentu, men hon var sum fráleið etin upp av stórum og skeivum fløgum, miðsleysum studningsveitingum, ov- | veiðu v.m Fleiri dómi kundu verið nevnd um tilfeingisrentu, serliga úr landbúnaðin- um. Men í dómunum oman fyri er tað ikki støddin á ulfeingisrentuni í mun til framleiðsluvirði, sum er avgerandi. Enda- málið er heldur at visa at tilfeingisrenta og -gjald ikki er ókent fyribrigdi, at talan kann vera um positiva og negativa til- feingisrentu, og at teir Karmar, Sum vinnu greinin virkar innanfyri, teir institusjónellu karmarnir — hava stóran tydning fyri ta »veruligu« ulfeingisrentuna. Uttan mun til ognarrætt, so ber tad til at evna til skipanir, sum tryggja eigaranum ; av ulfeinginum — privat- 4 personar ella tad almenna ; lfeingisrentuna : í Vit tosa um ulleingisrentu, er ; neydugt at skilja millum H eina møguliga (potensi- 4 ella) tilfeingisrentu og ta i tilfeingisrentu, sum sam- felagid i veruleikanum fær inn. T.d. er veruliga tilfeingisrentan fyri toskastovnin í løtuni negativ, men tað ber til at -3