leygardagur 10. desember 1994síða 11

Tíðindablaðið { sostalurin } Nr. 237 —10. DESEMBER 1994 Síða 11 Fram mót við uppsagnarótta Dapurskygni valdar á Fróðskaparsetrinum, har stóru sparingarnar tykjast fara at gera, at lærdi háskúlin skal fara í smildur Tað hongur ein nívandi onnur yvir Fróð- skaparsetrinum. Fíggjar- lógaruppskotið, sum tingið hevði tl 1. viðgerð hósdag- in,og sum núer farið í fíggj- arnevndina, leggur upp til, atsetrið skal spara 1,2 milli- ónir krónur. Landsstýrið dylur ikki fyri, at í teirra verð ræður alt um at fáa undirskotið á fíggjarlógini niður um tær 220 millión- imar, sum avrátt er við donsku stjórnina, og so er neyðugt at niðursjóva so mangt í samfelagnum, m.a. Fróðskaparsetrið, sum komandi árini skal taka sær av granskingararbeiði við- víkjandi føroyskum viður- skiftum. Landsstýrið heldur, at fyribils skulu allar útbúgv- ingar, sum kunnu takast aðra staðni enn í Føroyum, leggjast niður, og tær deild- irnar, sum í størstan mun hava tíkið lesandi inn, skulu mest sum niðurleggjast. Sagt við øðrum orðum, so skulu tey á Fróðskaparsetr- inum taka sær av føroysk- um máli og nakað av ment- 5» i jo an, og tað merkir, at sØgu-— og samfelagsdeildin og náttúruvísindadeildin skulu skerjast. Umskiftandi gongd A Fróðskaparsetrinum verður arbeitt av lívsins kreftum fyri at vinna eitt sindur inn aftur av tí, sum politikarnir leggja upp til skal sparast. Lærarar og granskarar eru í sama báti sum onnur starvsfólk og tey lesandi, og so er spurning- urin í hvønn mun tað cydn- ast at undirbyggja tað neyð- uga í, at játtanin ikki verður skorin so nógv. Tey á Debusartrød kunnu í hvussu so er vísa á, at tey hava verið gjøgnum nógv skiftandi tíðir. Tey fyrstu 25 árini var Fróðskaparsetrið eitt akademi, men so varð tað góðkent sum lærdur há- skúli. Løgtingid lóggav hesum viðvíkjandi í 1990. Lóggávan var grundað á bláa álitið, sum ein nevnd, mannað við fólki úr lærdum háskúlum í grannalondun- um og onkrum føroyingi uttan fyri Fróðskaparsetrið, gjørdi fyri landsstýrið. Hugskotið var, at tað skuldu vera trý fakultet, 23 akademisk stórv vórðu normeraði, umframt nógv teknisk og umsitingarlig størv. Samladi raksturin hevði verið knappar 20 milliónir, um siglt var við fullum seglum, men so langt náddu tey ongantíð. Jåttanin var uppi á 14,6 milliónum í 1989. Tá hevði vøksturin verið stórur í í fleiri ár, men síðani hevur gingið skjótt hinvegin. Í 1990 var játtanin 12,2 mió, í 1991 12,5, 1992 11,3, 1993 10,6, 1994 10,3 og uppskot- id til komandi år er 9,1. Bjarga sær sum frægast Eingin ivi er i, at talan verður um uppsøgnir, tá tað skal sparast. Hóast setrið hevur virkað við uimum fa- kultetum, so er bygnaðurin frá akademi tíðini ongantíð broyttur. Tað vil siga, at tað eru framvegis tvær megin- deildir — ein hugvísindalig og ein náttúruvísindalig. Í fyrsta umfari verða tað megindeildarráðini, sum skulu koma við uppskotum um sparingar. Endaligaorð- ið hevur setursráðið, sum er mannað við rektaranum, formonnunum fyri megin- deildirnar, | næmingaum- boðum og starvsfólkaum- boðum. Skulu nógv høvd rulla, so skulu umboðini fyri ymsu partarnar á setrinum semj- ast um, hvor skal sigast upp. Tað verður ikki ein løtt upp- gáva, og tað eru nógv, sum í hesum døgum kenna seg sita ley í saðlinum. Granskararnir og undir- vísararnir eru berandi kreft- imar í slíkum umhvørvi. Á onkrum teirra skilst, at tað eru fleiri, sum umhugsa at siga starvið frá sær og royna at fáa starv aðra staðni. Tey hava í síni tíð verið í út- búgving í Danmark ella onkra aðra staðni við tí fyri eyga at koma aftur til Før- oya. Tey hava sekt starv á Fróðskaparsetrinum, og áðrenn tey eru sett, hava tey verið gjøgnum tunga met- ing, um tey eru tey réttu at røkja størvini. Nú laga umstødurnar seg soleiðis, at sannlíkið fyri at missa starvið er økt, og so verður sum frægast roynt at fóta sær aðra staðni, og tað verður ncyvan við ti fyri eyga at koma heim aftur til Føroya, tá umstødurnar eina ferð aftur broytast ul tað betra. Uppsagnar- møguleikar Tað er ikki ókent fyri- brigdi, at lærdir háskúlar noyðast at spara. Í granna- londum okkara hava tey verið gjøgnum fleiri spari- umfør, men at virksemið verður minkað við einum triðingi eftir fimm árum eru tað neyvan fleiri dómi um. Royndirnar aðra staðni vísa annars, at tað sjálvdan eru tey, sum sita í føstum akademiskum størvum, sum fyrst fáa reyða kortið. Tað plagar fyrst at vera tey, sum hava einstakar tímar umframt annað arbeið. Arb- eiðskraft av slíkum slag liggur er á einum stødi, sum ger, at ein hálv millión kann sparast hálva árið fram til summarfrítíðina, men tað berneyvan til at siga gll upp, um undirvísingin skal vera líkinda góð. Annar parturin plagar at vera tekniska og umsiting- arliga starvsfólkið. Á teim- um økjunum hava lærdu hå- skúlamir kring okkum minkað um starvsfólkatal- ið, táneyðugt hevur veið við sparingum, og tað er neyvan nakað at ivast i, at soleiðis fer tað eisini at vera á Fróð- skaparsetrinum, um tað verður neyðugt at spara. Undir øllum umstødum verður jólamánaðin iva- leyst tungur hjá teimum, sum eru á lønarlistanum á Fróðskaparsetrinum. Eing- in veit, hvussu framtíðn verður, men einki er at taka seg aftur í, at nógv verður smíðað, meðan fíggjarlóg- aruppskotið verður tugt og tanlað í figgjarnevndini. Ur- slitið skal vera klárt, áðrenn árið er liðugt. -nes Ålitisbrot at spara so nógv Tey lesandi kenna seg snýtt av politikarunum, og halda, at Fróð- skaparsetrið snýtir sínar samstarvsfelagar í óðrum londum Tey lesandi á Fróðskapar- setrinum halda tað vera stórt sannlíki fyri, at tey ikki sleppa í skúla aftur eftir nýggjár. Tey síggja stórar meguleikar fyri, at eingir lærarar verða at taka sær av undirvísingini. Granskararnir og lærar- amir hava seks mánaðar uppsagnarfreist, og um teir verða sagðir úr starvi frá 1. januar, so kann ikki roknast við, at teir taka sær av teim- um lesandi várhálvuna. Heldur fara lærararnir at finna sær annað arbeið, og so noyðast tey lesandi at gevast. Tað vil siga, at hjá summ- um eru fleiri ár farin í vaskið og hjá summum er eitt hálvt ár farið fyri einki, og so skulu tey bíða eitt hálvt ár, áðrenn tey kunnu byrja av nýggjum onkra aðra staðni. Lyftisbrot Tað eru oman fyri eitt hundrað lesandi, sum á ein hvønn hátt eru knyu at Setr- inum, men talið á teimum, sum hava sína dagligu gongd har, er kanska tað hálva av hesum. -Summi hava gingið her í fleiri ár, og onkrum restar lítið at fáa prógv í høvuds- grein. Vit eru fleiri, sum ganga stødisår her við ætlan um at halda fram við lesn- aðinum í útlandinum, greið- ir Jóhanna Ellendersen frá. Hon telist millum tey tíggju, sum í summar byrj- aðu á søgu— og samfelags- deildini við ti fyri eyga eftir stødisårid at halda fram á skúla í Skotlandi og har fáa eina BHM útbúgving, sum ofta vísir seg hent hjá teim- um, ið ætla sær starv innan oljuvinnuna. Umframt hesi vóru uppaftur fleiri tíkin inn á stóðisútbúgvingina í sam- felagsfrødi. Tey eiga rætt at halda fram við lesnaðinum í Danmark. — Tå vit fingu møguleikan at søkja inn á Setrið var tað sjálvsagt í áliti á, at møgu- leiki varð at fáa fyrsta árið frá hondini her. Tí er talan um klárt lyftisbrot, um møguleiki ikki verður at halda fram. Dettur nidurfyri I 1993 komu fyri fyrstu ferð næmingar inn á søgu- og samfelagsvísindadeild- ina, sum høvdu ætlan um at halda fram við lestri til BHM í Skotlandi ella sam- felagsfrødi í Danmark. --Eitt stórt og miðvíst arb- eiði hevur verið gjørt í eini fimm ár fyri at fáa næming- um her frá atgongd til Ro- bert Gordon skúlan í Aber- deen og lærda háskúlan í Álborg. Seks næmingar eru á skúlanum í Skotlandi. Tað er fíggjarliga tungt at út- búgva seg uttan fyri Norð- urlond, tá vit ikki eru limir í ES, men við nógvum og miðvísum arbeiði hevur tað eydnast at fáa stuðul frá út- lendskari = oljuvinnu at fíggja útbúgvingarnar við. Um útbúgvingarnar nú detta niður fyri, so verður tað ikki sum at siga tað, at fáa alt hetta upp aftur at standa, heldur Jóhanna Ell- endersen: — Tað tekur drúgva tíð at byggja sovorðið upp, men tað skal lítið til fyri at bróta niðuraftur. Soleiðis siga næmingarn- ir. Politikarnir sita við figgj- arligu ábyrgdini, og teir skulu meta um, hvat upp- hæddirnar á fíggjarlógini Skulu nýtast til. Tað fara teir atgera tær tríggjar vikurnar, sum eftir eru av árinum. Uuan iva verður onkur konto broytt í mun til upp- skotið, sum varð lagt fram fyri viku síðani. Eitt stendur tó fast munurin millum inntøkusiduna og útreiðslu- síðuna skal ikki fara upp um 220 milliónir krónur! -nes