hósdagur 22. desember 1994síða 10

Síða 10 Nr. 245 — 22. DESEMBER 1994 Teir taka havhestaungar norðuri í Djúpunum. Báturin li ggur undir Rituskarði. Aftanfyri Funningsmili og Gjógv Frásagnir um barna og ungdómsminnir: Løgnar sjónir, dreym- menn og illa staddar suðuroyargentur Bókin »Børn og ung í Føroyum« er spekkað við friskligum fråsagnum um hvussu tað var at vera barn og ungur í fyrru helvt av hesi øldini. Har verður greitt frá dreymmonnum, løgnum sjónum og tá tvær suðuroyar- gentur á heysti í 1924 stóðu einsamallar eina heila nátt niðri í fjøruni undir Stóru Dímum, meðan brimið mundi tikið tær út á streymasjógv. Bókin sýnir fråsagnargledi føroyinga Fyrst í desember gav Heine Madsen út bókina »Børn og ung i Føroyum«. Hendan bókin er minnislýsingar hjá 13 føroyingum, sum hava greitt frá teirra barna og ungdómstíð í Føroyum i hesi øldini. Vit hava umrøtt hesa bók fyrr í blaðnum, men hon er somikið áhuga- verd, at vit taka afturíaftur i blaðnum í dag við nøkrum brotum. Oliver Hansen Er tú ein vónleysur rom- antikari, so kann farna tíð- ina tykjast fjálg og innilig. Vit vita frá teimum, sum gingu undan okkum, at lívið hjá meðal føroyinginum fyrr, var eitt harðbalið lív. Eitt ómetaligt likamligt strev mátti ul fyri at náa mettuna. Men alt var íkki bara stríð, fólk høvdu eisini ríkar løtur og hugni var inn- an veggirnar, hetta verður Jákup Ber g væl lýst í bókini. Hesi fólk, sum Heine Madsen skrivar um, eru í mongum førum samtíðarfólk hjá okkum í dag, tað elsta er føtt í 1903, tað yngsta 1944. Tíðirnar eru ringar í dag búskaparliga, men enn ganga fólk neyvan svong. Men tíðirnar hava verið ógvuliga ringar i Føroyum. Fyri at lýsa hetta kann eg nevna, at eg fyri nøkrum Jéhanna Hansen månadum sidan sat við eitt vælbúgvið bord í einum fødingardegi. Har var hópin av leskiligum viðskera, ser- liga føroyskur. Vit tosaðu um gott kjøt, hagagott og hvussu besta úrslitið fekkst burtur úr tí skinsaða. Tá sigurein maður sum er mið- skeiðis í sekstiárunum: > Tá eg var smádrongur, varð íkki tosuð um hvussu smakkaði. hvussu hagagott Jóannes Debess Tíðindablaðið EDH kjøtið var, tå var tosað um rúgvuna, tað var hon sum taldi." Maðurin var upp- vaksin í einum húsi við nógvum systkjum og einari inntøku. Heine Madsen er upp- vaksin í Vági, men flutti úr heimbygdini í 1955. Tað er sum útiseti, har hann er farin undir at skriva bøkur og tað er eisini sum útiseti, at hann sær fødilandid. I formælinum til bókina hev- ur hann nakrar hugleiðingar um hvussu heimbygdin broytist, livir tú ikki dagliga í henni. Hendan lýsing er góð og mangir føroyingar munnu kenna hana aftur, sjálvt um heimbygdin ikki eitur Vágur. Heini skrivar: > Táein livir í einum sam- felag, leggur ein ikki til merkis, tær smáu broyting- arnar, sum fara fram í heil- um, men um tú fer av land- inum og er burtur í nøkur ár og tá kemur aftur, sært tú nøgdina av øllum broyt- ingunum og tå varnast tú, hvussu nógv er hent, og at eitt tíðarskeið er horvið. Eg fór úr Føroyum í 1955 og kom ikki aftur fyrstu ferð fyrr enn í 1962. Táhvakk eg við, tí heimbygd mín, Vág- ur, sá nú nógv minni út, enn tá eg fór úr bygdini sum stórur drongur. Næstu ferð vóru 12 ár farin, áðrenn eg kom aftur. Eg kendi sjálv- andi tey gomlu stødini enn, tey sum enn vóru, men har var komið so nógv nýtt, nýggir asfalteraði vegir, nýggj hús, alt tað unga fólk- ið í bygdini kendi eg ikki, fleiri av teimum gomlu vóru ikki meira, og flestu gomlu vinmenn mínir búðu ikki meira í bygdini. Eg var bliv- in ein fremmandum maður í heimbygd mini.« Heini greiðir í formæli- num frá, at hann hevur heitt á fólk um at greiða sær frá barna og ungdóms minnum teirra. Fleiri hava skrivað greinar til hansara, , onnur hava tosað inná band og nøkur hevur hann sjálvur samrøtt vid. Bondi burturav Fremst i bókini greiðir Jóannes á Oyrareingjum frá. Hann er í dag 91 ára gamal og hevur verið bóndi alt lívið. Ur teimum níggju síðunum, sum Jóannes fyll- ir í bókini, sæst, at í hesum manni hevði verið tilfar til eina heila bók. Hann greiðir millum ann- -að frá tíðini, rossini vóru álitið á garðinum, bæði sum arbeiðsdjór á bønum og til flutnings. Bóndahúsini á Oyrareingjum vóru ein san- nur miðdepul fyri ferðandi, ein farstød í gomlum døg- um. Hann greiðir soleiðis frá: > Nógv fólk komu fyrr inn her í bóndahúsið, ti gøtan úr Havn og norðurfeftir, Hór- isgøta, gongur her gjøgnum hagan, og Oyggjargøta í erva gekk til Kvívíkar og tann vegin, men mangur gekk niðan í dalin og henda vegin. Komu fólk eystanífrá og skuldu vesturum, komu tey við báti og løgdu til her, komu inn á gólvið og fóru til gongu gjøgnum dalin. Nú er tað bert bilar og teir kvika sær í gjøgnum. Tá Jóannes var ungur var ikki sambygt millum býl- ingarnar við Kollafjørð og langt var at ganga, tó spældu børnini á Signabø og við Oyrareingir saman. 3 1/2 kilometur var í kirkju, og tí var kirkjugongd tengd at veðrinum. Viðraði ikki, so varð lestur lisin heima. Fråsøgnin hjá Jóannes Debess endar lívsjáttandi. Hann sigur soleiðis: > At enda vil eg takka Guði fyri lívið. Suðuroyargentur illa fyri í Dímun Næsti maður í greiðir frá er hovbingurin Jákup Berg. Hann er meira kendur sum skrivandi maður og raðið liggur fyri at greiða frá. Millum annað, so greiðir hann frá eini óhugnaligari hending í 1924, tá tvær suðuroyargentur komu illa fyri í fjøruni í Dímum. > Tað bar so á, at Karolina Hammer, ið var úr Hovi, ætlaði sær til Dimunar at vitja. Saman við henni var Anna Elisabeth úr Hólum í Porkeri. Tær fingu hov- bingar at seta seg út í Dímun við motorbátinum >Jupi- ter«. Men tá teir skuldu leggja at, var so nógv at í sjónum, at teir máttu taka sær løgir, so tær báðar gent- urnar loftaðu sær á land. Men tá tær nú koma til Rak- hellu, sleppa tær ikki yvir- um fyri brimi, og er sostatt vónleyst at sleppa uppá oynna. Myrkrið kom á, og noyddust hesar neyðar gentur at sláa seg til tols og finna seg í síni lagnu. Dím- uningar vóru í Skúvoy, og kom tf ongin hjálp haðani. Neyðar gentur raggaðu sær framat berginum, har sum eitt lítið loft var, og settu seg har fyri náttina. Tær ballaðu seg væl inn og krupu tætt saman fyri at halda varmanum og rusp- aðu av og á í hvørja aðra, so tær ikki skuldu sovna: ímeðan kvað brimið um hesa søguriku hellu og strond, sum vildi tað rura hesar so illa á hold komnu gentur í blund. Hetta var ein long og 6- hugnalig nátt, men umsíðir var hon av, og tað lýsti fyri degi við stjórnuglógvan. Brimgangurin var hildin uppat og kyrrari var vorðið. So var at sleppa sær til gongu og leita upp hús. Nú var kyrt við Rakhellu, og skjótt vóru báðar tær stakk- als gentur við hús, har mót- tøkan var góð og hjartalig. Nú kom ein hvíld teimum væl við. Anna Elisabeth hevði ætlað at fara suður við bátinum um dagin, men kom at liggja vedurføst í Dímun meginpartin av vetrinum. Tann óhugnaliga nåttin var 24. oktober. Eftir Jústinus Eidesgaard