fríggjadagur 23. desember 1994síða 11

Tíðindablaðið [ sostalurin ] Nr. 246 — 23. DESEMBER 1994 Sida 11 deknur kom at hava tætt samstarv vid skyldmannin — og ikki minst vinmannin — Jákup Kass tey síðstu fjúrt- an árini, hann røkti tænast- una í Nes kirkju. — Johan var øgiliga góður vid okkum, og vit bådir arbeiddu sera væl saman, greiðir Jákup Kass frá. — Hann var jú so sera laga- ligur at vera saman við, og tað stóð ongantíð á. Um tað var í tíð ella ótíð, at boð vóru eftir honum at koma í kirkj- una, var hann altíð klárur at koma. Eisini, tá heilsan ikki longur var so góð, og hann ikki orkadi so væl. Tá var tað einsnógv av vilja, sum tí at hann orkaði tað, at hann gjørdi sitt til, at hansara partur sum deknur ikki lå eftir. Gleddi seg til nyggju kirkjuna Johan gleddi seg, til tann nýggja kirkjan skuldi verða tikin í nýtslu, og sonurin Jákup fortelur, at ynskið hjá Johan var, at hann kundi enda tænastuna sum deknur við eitt nú at lesa ta fyrstu inngangsbønina í nýggju kirkjuni, fyri so at leggja frå sær. Men hesa gleðina untist honum ikki at uppliva, tí 15. januar í ár doyði hann, eftir at hann hevði verið sjúkur. Síðsta ferðin, hann var í kirkjuni sum deknur, var sama dagin, sum Jákup Kass helt sína fráfaringar- gudstænastu. Hetta var í november mánaði í fjør. Uppkallað eftir mammubeiggjanum Men frammanundan hes- um hevði hann kortini verið við til eina hátíðarhending í nýggju kirkjuni. Tað var, tá grundarsteinurin varð lagd- ur. Tað var ikki avgjørt, tá Johan doyði, at tann nýggja kirkjan á Heygunum á Toft- um skuldi bera navnið Fríð- rikskirkjan — uppkallað eftir Fríðrik Petersen, ið var ætt- aður úr Saltnesi og var sein- asti próstur, ið hevur sitið á Nesi. Fríðrikur var mammu- beiggi Johan, so tí hevði tað óivað frétt hann eyka nógv at sloppið at uppliva vígsl- una av kirkjuni, ið hann eis- ini sá fram til og gleddi seg Dóttirin fekk navnið Birita til, at kirkjufólkið í sóknini skuldi fáa. Jarðarferðin gav doypifuntin Tá Johan Fr. Lamhauge varð borin til gravar í januar mánaði í ár, varð gjørt av, at í staðin fyri blómur og kransar, varð fólkið biðið um at geva nýggju kirkjuni á Heygunum á Toftum eina peningagávu. Sjálvur hevði Johan lagt stóran dent á doypifuntin, so tí var tað rættiliga náttúr- ligt,atinnkomni peningurin til jarðarferðina hjá honum fór til doypifuntin í nýggju kirkjuni. Soleiðis gjørdist eisini, og í doypifuntinum er pláta, ið sigur frå, at hann er givin við jarðarferðina hjá Johan Frederik Anton Lamhauge — tað var hansara fulla navn — ið var deknur í Nes kirkju frá 18. januar 1960 til 15. januar 1994. Gjørdur úr føroyskum gróti Meðan alt annað frammi í kór, so sum altar, altartalva og prædikustólur, er gjørt úr svenskum gróti, er doypi- hevur fingið úl vega úr Suðuroy. Sjálvur fóturin er úr hes- um føroyska grótinum, ið er ein súla av stabbagréti úr Froðba,meðan skálin er úr messing. — Hetta grótið er av allar- besta gróti, tú kanst fáa fatur á, tí hetta hevur í síni tid trýst seg upp ígjøgnum og er kølnad skjótt. Tað er so avbera reint eisini, greiðir Høgni sjálvur frå. Tað var hann, ið teknadi Fridriks- kirkjuna, og hann hevur eis- ini-verið við, meðan bygg- ingin av henni er farin fram. — Tað er bara eitt við før- oyskum gróti, og tað er, at taðer fult í rusti, og tí tók eg og brendi rustin uttan av súluni. Á tann hátt bar tað til at fáa doypifuntin at hava sama litin sum alt hitt grót- ið, ið er nýtt frammi í kór í kirkjuni. Tá eg brendi súl- una, stakk rusturin uttanav, og so fekk hon tann myrka litin. Hendan súlan, ið doypi- funturin í Fríðrikskirkjuni er gjørdur úr, er fimmkant- að, men tað er heldur ikki óvanligt, at hesar súlumar eru sekskantaðar. 0. LÅ Søgan um tað fyrsta jólakortið Liðin eru 151 ár síðani fyrsta jólakort í heiminum sá dagsins ljós. Tað var tó ikki »uppfinnarin« sjálvur, id sendi tað, men fekk Fyrsta barnið, ið varð borið til dópin í Fríðriks funturin úr fóroyskum hj. gróti, ið Høgni W. Larsen Ynskið hjá Johan Fr. Lamhauge, iðvar deknur í Nes kirkju í samfull 34 ár (myndin omanfyri), var at endað tænastu sina sum deknur við eitt nú at lesa inngangsbønina í nýggju kirkjuni, men tað untist honum ikki. Hann doyði 15. januar í ár, men var kortini við, at tá grundar steinurin var lagdur til nýggju kirkjuna, ið eisini kom at verða uppkallað eftir mammubeiggja hansara, Fríðriki Petersen Mynd: Hilmar Jan Hansen re 3 åg S kirkjuni, var dóttir prestin Jónsvein Bech. Mynd: Hilmar Jan Hansen tad sendandi frå einum vinmanni, id hevdi teknad tad sjålvur Nú á døgum er tað vorðið ein sjálvfylgja, at vit keypa jólakort undan jólum, sum vit so senda ætt, vinum og kenningum, ið vit ikki fáa høvid at heilsa persónliga uppá á jólum. Og úrvalið er eisini eins stórt og tað er av øllum ødr- um, ið eftirhondini hevur fingið tilknyti til jólini. At so skuldi verða, hevur »uppfinnarin« av jólakort- inum tó neyvan sæð fyri sær, tå hugskotið fyrstu ferð sá dagsins ljós nakað fyri jól í 1843 — altso fyri 151 árum síðani. Maðurin, ið var fyrstur at koma við hugskotinum, æt Sir Henry Cole og var breti. Men tað løgnasta av tí heila er, at hann eisini varð tann fyrsti, ið fekk eitt jólakort sendandi. Tað kom frá vinmanni hansara, John Calcott Hors- ley, ið sjálvur hevði teknað kortið, latið tað prenta og geva út av einum prentara í London. Henry Cole, ið hevði giv- ið Horsley hugskotið, var í allar mátar ein av teimum, ið stríddist fyri at menna list og fatanina av líst hjá tí »meiniga manninum“. Eitt nú kann nevnast, at hann var fyrsti stjórin fyri Victoria and Albert Museum í Lon- don. Nú á døgum er Horsley rættiliga ókendur, men í síni tid var hann kendur. Tað var Fyrsta jólamerkið var uppfunnið av danska postmanninum Einar Holbøl, og varð enda- málið við søluni at út- vega sjúkum og veikum børnum peningastuðul ikki bert orsakað av máln- ingum hansara, at hann var kendur, men serliga av ein- ari herferð, ið hann var við til at seta í gongd móti, at listamálarar brúktu nakin modell. Hendan herferðin gav honum tá eyknevnið >Klædna-Horsley<. Gjørdist fastur siður Fyrsta jólakortið — tað er avmyndað omanfyri — var avlangt og myndaði ein hóp av fólki. A kortini stóðu so eisini orðini >Gleðilig jól og gott nýggjár ynski eg tær«, umframt at prentað vóru orðini >Til< og >Frá< við stiplaðari linju aftan- fyri, so nøvnini kundu set- astákortið, hvønn tað var til og hverjum tað var frá. Ikki gingu meira enn eini tjúgu år, so var tað vorðin fastur siður í Onglandi og aðrastaðni atsenda jólakort. At hetta yvirhøvur kundi lata seg gera, kom fyrst og fremst av, at Ongland hevði fingid postverk i 1840, og at tað ti var lutfalsliga lætt at KK #00 RSÐAN SRÓS MÓR AÓTUÓNG Á NG SA [EO senda kortini. Frammanundan hevði tað í hvussu er ikki borið til hjá vanliga fólkinum, tí tá vóru tað bert tey múgvandi, ið høvdu ráð at gjalda fyri útbering. Hóast hetta var tað fyrsta jólakoruð, sum vit kenna tey í dag, stavar tað allar- fyrsta jólakortið tó frá 14. øld. Ein gravering eftir ein meistara frá teirri tíðin er til skjals, men hvussu tað kort- ið hevur verið borið út, er ikki kent. Fyrsta jólamerkið Ein annar síður av sama slagi, ið eisini hevur vundið upp á seg gjøgnum árini, er jólamerkið. Tað fyrsta varð danskt, og tað varð útgivið í 1904 við tí endamáli at útvega sjúkum og veikum børnum pening. Fyrsta árið gav sølan av jólamerkinum 68.000 krón- ur, so ikki er logið, at hesin siður enn tann dag í dag er á lívi. bj. - i EN + ; : | | | |