hósdagur 29. desember 1994síða 14

Síða 14 Nr. 248 — 29. DESEMBER 1994 Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum Vit mugu tola at standa fyri hørdum trýsti Bygnaðarsparingar innan almenna sektorin verða ikki alla- staðni móttiknar við opnum ørmum. Tí koma bæði Figgjarnevnd og landsstýrið at verða fyri hórðum trýsti frá áhugabólkum, fakfelógum og óðrum. Men orka vit ikki tað trýstið, koma vit ikki fyri okkum aftur, segði Jóannes Eidesgaard millum annað í róðu sína á tingið, tá fíggjarlógaruppskotið var til viðgerðar. Vit prenta róðuna niðanfyri: Tað sigst vera ein søga um ein norskan prædikumann, sum undir einum meti læt hattin ganga runt, meðan ein sangur varð sungin. Tá ið hann fekk hattin tóman aftur, tók hann soleiðis til orðanna: >Jeg takker dig Gud, at jeg fik hatten min igen«. Eg skal tó als ikki siga, at eg havi somu kenslu sum hesin prædikumaður, nú fíggjarlógaruppskotið er afturíafturkomið. Eg vil fyrst nýta høvid at takka figgjarnevndini fyri, at hon so skjótt megnaði at viðgera uppskotið og leggja álitið fram aftur á tingborð. Tað man neyvan vera hent áður í okkara tingsøgu, at ein fíggjarnevnd hevur borið seg so skjótt at. Eg vil eisini nýta høvid at takka serliga meirilutanum í figgjarnevndini, sum jú er øktur við einum umboði frå andstøduni, fyri, at hetta á- litið hóast alt hevur eitt hall, sum er minni enn tað, sum landsstýrið mælti til. At andstødan soleiðis bein- leiðis tekur undir við sam- gongumeirilutanum bendir væl á, at vit eru í eini broyt- ingartíð, har bæði sam- gongumenn og andstøðu taka ábyrgd, og tað er sjálv- sagt at frøast um. Men hin vegin, so hevur Finnbogi Isakson sett ta treyt, at fíggjarlógin verður endurskoðað í fyrsta árs- fjórðingi, og at evt. meir- inntøkur so skulu brúkast til ílógur ella kanska serliga viðlíkahald ella við ødrum orðum vinnuskapandi. Utt- an at kenna meira til hesa avtalu partanna millum, so vileg bert vísa á, attaðerein vandi í hvørjari vælferð. Men kanska formaðurin í figgjarnevndini kann lýsa okkum hesa semju betur. Í samgonguskjalinum frá sept. í ár er fráboðað ein ætl- an at differentiera meir- virðisgjaldið fyri tænastu- vinnuna. Henda ætlan var tá mett úl 15 mið. kr., og skuldi satsurin fara úr 25% niður í 12,5%. Meðan landsstýrið fyrireikadi fíggjarlógaruppskotið varð greitt, at bert varð orka til at brúka helvtina, t.v.s. 7,5 mió. kr. til hetta endamál. Síðan eru landsstýrið og flest øll onnur komin eftir, at tað ikki er so skilagott at differentiera = meirvirðis- gjaldið yvirhøvur, og so serliga ikki fyri eina so lítla upphædd. Landsstýrið ætl- ar í hesum sambandi at leggja fram uppskot um broyting í skattalógini, sum heimilar ein frádrátt fyri viðlíkahaldi av egnum ak- fari. Hetta uppskot líkist tí skipan, sum fløtuni er gald- andi fyri viðlíkahald av egnum bústaði, tó her kann bert lønarparturin trekkjast frá. Incitamentid við at differentiera meirvirðis- gjaldsskipanina skuldi vera at tálma tí svarta arbeiðin- um, men henda skipanin, sum er skotin upp, er mun- andi meira effektiv. Av hesi nevndu orsøk setti landsstýrið meirvirðis- gjaldið 7,5 mið. kr. lægri, men nú ætlanin ikki verður framd, hava vit mælt fíggj- amevndini tl at hækka meirvirðisgjaldið við 7,5 mið. kr. og seta tað ul 510 mió. kr. Men orsakað av nýggja uppskotnum, sum jú er ein frádráttur, mæltu vit samstundis til, at van- ligur landsskattur varð sett- ur 7,5 mió. kr. lægri. Tað fyrra hevur fíggjarneyndin gjørt, men ikki tað seinna. T.v.s. atinntøkurnar av hesi orsøk í álitinum eru settar 7,5 mió. kr. hægri, enn landsstýrið mælti ul. Mugu selja 330 bilar Harafturat hevur fíggjar- nevndin longu tikid ul inn- tóku tað, sum eitt nidursett og broytt skrásetingargjald kemur at geva landskassan- um. At hesar fara at hækka við 4 mið. kr. er eitt boð, sum figgjarnevndin heldur vera rætt, men vandin er tó fyri, at tann nógv gkta bila- sølan, sum figgjarnevndin eftir øllum at døma væntar, ikki verður, tí fólk væl sakt- ans hava túsund onnur ting at brúka pengar úl í hesum døgum, enn júst at keypa nýggjan bil. Gevur sølan av 100 bilum í dag uml. 6 mió. kr. og skrásetingargjaldið verður sett niður í Ld. eina helvt, so skulu gott og væl 330 bilar seljast, áðrenn henda inntøkuhækking er realistisk. Men tað má man so vóna, at so verður. Við hesum hevur fíggjar- nevndin hækkað inntgkur landskassan við 11,5 mió. kr. Men nevndin mælir bert til, at arvagjøldini verða hækkað við 7 mió. kr. í mun til landsstýrisins uppskot upp á 10 mió. kr. Hetta tí nevndin við rådføring við skattanevndina er komin eftir, at annað ikki ber polit- iskt. Men eg vil annars stutt viðmerkja her, at eg als ikki haldi, at figgjarnevndin hevur lagt ein ov positivan politikk fyri dagin, hvat landsins inntøkum viðvík- ur. Eg haldi, at fíggjar- nevndin eins og landsstýrið hava roynt at verið realist- isk. Og vísandi til eyka- fíggjarlógaruppskotið fyri 1994, so hevur landsstýrið har prógvað, at tað ber til at gera realistiskar metingar av inntøkunum. Skuldi tað so hent, hvat tað vónandi ger, at inntøkur landskassans seinni vísaseg at gerast stórri, tess betur verður so roknskaparliga úrslitið av árinum. Tað er júst hetta, sum ger, ateg enn einaferð taki uppaftur, hvat liggur í treytim frá Finn- boga Ísaksyni, fyri at hann kann taka undir við meiri- lutanum. Finnbogi Ísakson er eing- in ársungi í politikki, og hevur hann harumframt frá- lík taktisk evni. Tí var tað rímiligt at spyrja fíggjar- nevndarformannin, hvussu henda avtala skal skiljast. Hver tekur stóðu til evt. meirinntøkur — hvør tekur avgerð um brúk av evt. meirinntøkum — hvør tekur avgerð um, hvussu hesar evt. skulu brúkast? Verður tað ein meiriluti í fíggjar- nevndini, sum saman við Finnboga Ísaksyni, sum nú skal taka landsstýrið av ræði? Ella He málið latið landsstýrinum — til stødutakan, sum eftir min- um tykki er tað einasta rætta. Ella hvat nú, um inn- tøkurnar als ikki halda, hver sígur tá fram og sigur, hvussu viðurskiftini tá skulu skipast? Tiverri fingu vit ikki út- tømandi svar til hesar spurn- ingar frå figgjarnevndarfor- manninum. Møguliga tí hann ikki visti nakað enda- ligt svar. So hóast tað av- gjørt er positivt, at meiri- lutin er øktur, so er eisini vandi i hvørjari vælferð. Nógvar bindingar Samanborid vid semjuna, sum gjørd var millum donsku stjórnina og Vinstra og Konservativu um fíggj- arlógina, so hava vit sanni- liga nakað at læra enn. Var ein politiskt púra 6- heftur, vildi eg eisini verid fyrstur at mælt til, at rikin var ein keynesianskur bú- skaparpolitikkur, men ti- verri her eru hjå okkum alt ov nógvar bindingar og forðingar av ymiskum slagi, tiltessat ein slíkur progress- ivur politikkur er møgulig- ur. Sjålvandi høvdu vit møguleika fyri einum keynesianskum búskapar- politikki, um vit frá teimum góðu árunum høvdu lagt ein »reservakapital« til sidis, sum vit í hesum raktíðum kundu tært uppá. Menum so hevdi verið, hevði sami kapitalur nú sjálvandi verið brúktur í staðin fyri okkara stóru skuldarbindingar. So samanumtikið hevur figgjamevndin havt 8,5 mió. kr. meira av inntøkum at arbeitt við, enn tað sum landsstýrið hevði, sjálvandi umframt tær sparingar, sum nevndin nú skjýtur upp. Hesar eru: Fí GET 1000 kr. Nýbygging Suðuroyar sjúkrahús 2.000.000 kr. Skúlaheimið Marknagils- vegin 1 000.000 kr. Stuðul til menning av fiski- vinnu á landi 1.000.000 kr. Kappingartillagandi tiltøk 2.500.000 kr. Serfor- sorgin 1.500.000 kr. Umvælingar Klaksvikar Sjúkrahús 200.000 kr. Hesar sparingar geva til- samans 10,8 mió. kr., so saman við meirinntøkun- um, figgjarnevndin roknar Tidindabladid EH vid, so hevur nevndin havt ikki minni enn 19,3 mió. kr. til umfordeilingar. Tekur tú so tær 6,7 mió. kr., sum hallið nú verður minkað og trekkir tað frá, so hevur nevndin havt 12,6 mió. kr. at umfordeila ella at gera gott við. Hesar góðar 12 mið. kr. eru í høvudsheitum farnar til: Løgtingid 750.000 kr. Toll- og Skau- stovan 300.000 kr. Sjúkrakass- arnar 1.000.000 kr. Klaksvíkar Sjúkrahús 2.900.000 kr. Heilbrigdið 400.000 kr. Teistin å Våg1.000.000 kr. Postverkid % .000.000 kr. Landsverkfrødingur (Vág-Lopra) 1.000.000 kr. Tekniski Skúli í Havn 1.500.000 kr. Lærurådid 1.100.000 kr. Fróðskapar- setrið Landbúnaðar- studningur 1.000.000 kr. 600.000 kr. Hvat hesum meirútreiðsl- um viðvíkur, ætli eg mær ikki beinleiðis inn í smálut- ir. Sjálvandi ber til at lesa mangt og hvat burtur úr hes- um, en lat tað fara. Venda ikki gongdini Men tó er ein viðmerking, tað er hon til rakstrarstað 13018, sum eg haldi er eitt sindur óheppin, og sum møguliga kann koma upp- skotsstillarunum = tvørliga fyri. Eisini tá hugsað verður um støðuna aðrastaðni í landinum eitt nú í Sand- oynni. Fluttar eru 2 mió. kr. til syðru helvt av Suður- oynni, ein millión til, at Teistin ger tveir túrar um vikuna á Vág, og hin milli- ónin til vegagerð Vág- Lopra. Alt gott at siga um tað, at tvær eykamilliónir fella til hetta annars so hart rakta gkið, men at hetta fer at venda vinnuligu gongd- ini, er eittalt ov optimisuskt og sanniliga eisini naivt sjónarmið. Men um tað veruliga var endamálið at útvega fleiri arbeiðspláss, og tað er tað jú, sum so sanniliga er mest átroðk- andi, so vóru hesar báðar milliónir betur farnar aðrar vegir. Sjálvandi til beinleið- is vinnuskapandi endamál. At Teistin tvær ferðir um vikuna leggur inn á vánna, gevur ikki nógv arbeiðs- pláss, men sjálvandi kann vegagerðin geva nøkur ar- beiðspláss. Nú skal eg ikk siga, at hesar báðar milliónirnar eru tær, sum byggingin á Suð- uroyar Sjúkrahúsi er mink- að við, men tølini eru so undir øllum umstødum tey somu. Viðvíkjandi uppskotin- um um at hækka játtanina aftur til Tekniska skúla í Havn, so vísir hetta bert tað tvørliga í at reka ein mið- vísan skúlapolitikk. Tá gingið verður ov nær, so orka og tora politikarar van- liga ikki longur. Broyta bygnaðin Vit hava í avtalum okkara við danir bundið okkum til í fyrsta lagi at gera nakrar bygnaðarsparingar innan almenna sektorin. Í ødrum lagi hava vit bundið okkum til, at hallið á fíggjarlógini er burtur í 1998. Tað er væl øllum pørtum greitt, at bygnaðarsparingar innan almenna sektorin ikki allastaðni verða móttiknar við opnum ørmum. Tískil koma bæði figgjarnevnd og landsstýrið ul ta tíð at vera undir hørðum trýsti frá á- hugabólkum, fakfeløgum 0.9. Men orka vit ikki tað trystid, so nåa vit ikki mål- inum. Í hesum sambandin- um kunnu viðurskifti koma upp á tal, sum øsa fólk meira enn ein minni játtan ella ein flyting av einum skúla. Tá verður neyðugt at taka tók, munandi stórri enn hetta ålitisarbeidid hevur tikið. Viðvíkjandi hallinum á fíggjarlógini, so kunnu vit vænta, tó uttan at nakar pro- filur er avtalaður, at uml. 70 mió. kr. árliga skulu skarv- ast burtur av útreiðslunum komandi trý árini. T.v.s. at hallið í 1996 verður uml. 140 mió. kr., í 1997 uml. 70 mió. kr., og í 1998 skal hall- ið vera heilt burtur. Muna bygnaðarsparingarnar og fáa vit meiri inntøkur til landskassan, so verður upp- gávan munandi lættari, enn hon beint nú sær út til at verða. Men øktar inntøkur til landskassan krevja, at vinnuskapandi politikkurin eydnast, og at vit øll vinna eina trúgv upp á, at tað skal bera til. Hin vegin mugu vit síggja í eyguni, at skal landskassin hava neyðugu inntøkurnar, tó uttan at skattatrysid á beinleiðis lønimar økist, so skulu vit eisini finna alternativar skatta- og avgjaldsmøgu- leikar, sum meguliga í fyrstu atløgu gera meint. Hækkingin av arvagjøldun- um var ein roynd henda vegin. uttan mun til, hvat vit gjarna vilja sleppa at halda, og hvat vit gjarna vilja sleppa at meina, soeigur tað at standa okkum øllum púr- asta greitt, at tað verða tung og svíðandi búskaparlig tók hjá okkum at taka komandi árini. Men vónandi veksa vit gll við uppgávuni og tíðini.