hósdagur 5. januar 1995síða 10

Nr. 3 - 5. JANUAR 1995 mm livsas koðan Politikkur er í Forovum blivið tað sama sum kreppa: Tøl, sum ikki eru, sum tey skulu vera. Greinasavnið hjá Jóanesi Nielsen er um politikk sum gerandisdag, skaldskap, kærleika og hatur, vónbrot og dreymar. Tað er eisini eitt slag av sjålvbiografi. Og so er ta ð søgan um tann fámenta førovska vinstravongin, sum upp gjøgnum 1980'ini royndi at standa vid sítt Edmund Nýggjársaftan lurtaði eg efur nyggjårsrødu løg mans Edmund Joensen er ein dåmligur maður. O; tað er ein stór dygd, tå ein er poli tíkari. Allar tær kynisku og arrogantu Svend Aage El lefsen-typurnar, sitið hava á hava vend við til oyðilagt tað lívsneyðuga á húð millum politikarar og veljarar Soles er Edmund ikki Edmund er ... ja, dåmligur Fittur Men heldur ikk: hann er nakar góður pohukan. Ein politikari skal seta vónir í fólk. Hann skal hava visi0 nir Dreymar. Eldhuga Hann skal vera leiðari At hoyra Edmund halda lýggjársræðu. var hoyraein brævorðnara tosa Upplestur av turrum tølum statisukk!. Konstatering av fakta. Og enntá ein ussalig veljaralifran: I 1991 mettu eg og Finnbogi og Atli um hvussu tað fór at gangast í 1992. Og eg fekk rætt ni nyggjårsrødu! Al varalos Men soleiðis eru poluik ararnir og poliuska kjakið bl:við her á landi T iu ungið, sum ål j rr liði jóanes Nýggjársdag las eg greina savmå hjá Jáanesi Nielsen sum kom út fyri jól, »Un fergroundting=<. Allar gre! nirnar hava meira politiskt góðs, enn ny ggjårsrøda løg mans Har er eitt m.a. eitt brot sum hóast tað er sagt um fakfelagsleiðarar, væl kun li verið sknvað um nettupp Edmund og hansara líkar »Vanliga hava hesi fólkini lummarnar fuilår av stat tikki. tølum og prosentum Meginparturin av agita ónini kann leiðast aftur til + 2 og 3 tabellina. Talið er tað loyniliga trygdarnetið teir hava undir sær. Og sjálvandi = mýtist kkum talið Tad er ein partur av ti tóru kommunikasionini tað s $ Men tað er í orðinum. at så lin býr. Við orðinum opna vit verðina, og savna hana aftur í ta heild. sum gevur KKUM VISSUna“ Í Føroyum hava verið fleiri víðskygdir poltika rar, sum hava skilt hetta. Nú eru fár. »Politikararnir eru deyðir. og stemmufiskar arnir hava tikið ræðið í teirra sessum«, sigur Jóa nes Nielsen í savninum. Og »stevnuskrårnar eru koddin, har tey kosnu sova sín dreymaleysa svøvn« Soleiðis er tað blivid. At fáast við poltukk snýr seg fyri tey flestu um at skava eitthvert til sín sjålvs Jóanes Nielsen er em av teimum fáu, sum farnu árini hava luttikið í poliuska orð- askifunum í Føroyum, uttan at ætla sær atkvødur aftur fyri Heldur ikki nevndarses- sir. Heldur ikki popularitet Hann hevur upp gjøgnum 1980'ini ótroytuliga skr vað í tey smáu blaðini hjá ti fámenta føroyska vinstra vonginum. Hann hevur verið poliukan í einum lít lum »undergroundtingid«, hvers sjónarmið og enda mál bert naknir heilt fáir føroyingar hava ukið undir við Í andstøðu Í dag eru tey færri enn na krantíð, sum taka undir við endamálinum um sostalis tíska kollvelung. Ella sjón armiðinum, um at privat ognarrætturin er rótin til alt ont Men Jóanes Nielsen hev ur staðið, og stendur fast við hes: sjónarmið Og ti er hann allatíðina í andstæðu. Hann tekur ikki undir við ti grundleggjandi í okkara samfelagsskipan Hann er eisini móu teimum kristiligu = samkomunum Tryr ikki uppá Gud Soleiðis er hann kendur Maðurin, sum er ímóu li, sum fyri nógv er tað grund leggjandi í Føroyum Men hann verður ikki millum tey, sum rýma av landinum. Tí tað. sum hann er ímót, er ikki tað grund leggjandi fyri hann Gerandisvirðini Mitt í 80'unum vaskaði Jóa nes Nilsen Bacalao um nåtuna. Tað var mangan einsligt, »men vármorg narnir hjá einum náttar beiðara eru eitt njótilsi av heilt serligum slagi. Hetta er tíðin. tá ið likkurnar koma. Vågin full av hvílum veingjum. lær fyrstu sól strálurnar koma í vindey guni, fáa morgundeggina á Shell- og Essotanganum at glitra í teimum deiligastu litum. At fáa sær ein royk á einum fiskakassa når letur, betri heilivágur sovorð fyri sinni er ikki til« Tad er tílíkt. sum fyri Jóa nes er tann grundleggjandi orsøkin ul, at:vit búgva í Førovum Hann gevur Heðini Brú rætt í, at eingin býr í Feroy um av prak uskum orsøkum, og skoyur uppí: >Vit búgva her, ti vit elska hetta landið Landslegini. Bygdirnar og býirnar. Alt hetta hava vit fingið í varðveitslu. Ut ímóti hålvthundrad ættar lið hava roymt at húsast í oyggjunum. Her hevur okkara mál ment seg Skaldskapurin fingið luft undir veingirnar. Og eg veit ikki hvussu nógvar 100.000 blæur tilsamans eru tornaðar á snórunum kring landid« Hetta heldur Jóanes Niel sen vera virðini hjá føroyin gum. Landið. Málið. Bók- mentimar. Gerandisdagar nir Tey góðu og tey óndu Men so eru tað fólkini. Her byur hann klárt upp í tey góðu og tey óndu Og hann er í flein grei num øgiliga bondskur Navngivnir persónar, sum umboða »maktina«, verða kallaðir bæði pakk og berst og tað, sum nógv verri er Hesir eru vinnulívs menninir, fakfelagfor menninir, — polukaramir Tey, sum øll hini hava - ella høvdu! - virðing fyri Jóanes hevur arðing fyri einum ødrum slagi av fólki Hann fór til skips áðrenn 7 flokkur var liðugur, og skr var soleiðis um menninar hann var saman við: »Men tann umsorgan, sum tolnir fiskimenn vístu dreinginum Jóanesi Nielsen tann tryggleikakensla og tann religiøsa virðingin fyri nål tårukreftunum, sum búði so langt inni í hjørtunum á he sum monnum, sovorði ber ikki til at gloyma. tað býr innan í einum sum eitt markleyst álit ul tað góða í fólki = Tað politiska stríðið í Feroyum er fyri Jóanes Nielsen eitt stríð millum tey fyrru og tey seinnu fólkin Tad er stættarstríð. Hann poliuserar ell vidurskifti Alt verður sett í poliuskan bás. Alt eigur síu pláss í tí poliuiska stríðnum Beiskleikin Men hetta stríð er ongantíð veruliga kyknað í Føroyum Og ti seta vónbrouni, beisk leikin, vanvirðingin og viðhvert - hatrið hjá Jóanesi Nielsen eisini sín sterka dám á greinasavnið Hann hatar tað >ósmæd na pakkid«, sum hevur »spekulerad seg feitt og do við< á herðum fiskiman SIMS Og hann er vónbrouin av at Føroya vanliga fólk er so sløsut og dovið politiskt. I januar 1988, tá øll dansaðu blint um gullkálvin, var týðuligt, at tann politiski idealisturin á vinstravongi num var eitt sindur mót fallin: »Tad sigst vera gjør ligt at flenna seg í Erviti. 18 hvussu so er ber til at pissa í buksurnar av låtri. Og ak kurát hesa válu og nipnu kensluna fara feroyingar at kenna Í áravís hava vit sli gid alt upp í glens. Nú fer váta rokningin at koma“ Men cisim hansara egnu sviku. Ein og ein hvørva tey virknu fólkini av vinstra vonginum. Gerast eim par tur av »maktini« og halda sínar >korrumperaðu fing rar langt burtur frå polis kum renovatiónsarbeiði< Jóanes og tey gerast færri og færri. Og hann má stað festa, at »undir håkonjunk turinum flenna fólk at kommunistum. Tad deiliga verður dyrkað. Fin smil andi likasæla triumferar gjøgnum alt stakkala ståsid« So kom kreppan. Og hel dur ikki hon hevår vid sær nakran uppreistrarhug her á landi. Vit vunnu ein fót bóltsdyst, og »knæskelin á navnanum Jóannes Jakob sen fekk stórri tydning enn landsbankin« Men Jóanes Nielsen bleiv verandi á vinstraveingt num. Næstan einsamallur Og eftir at :savnið var komið út, segði hann við Dimmalætting, at »eg havi tað betri saman við einum tungutalara úr Skopun enn einum føroyskum sosta listu< Jóanes Nielsen hevur valla tað stóru virðingina fyri tungutalarum úr Sko pun. Setmingunn visir, hvussu einsamallan hann man kenna seg politiskt Ein livsåskodan Men Jóanes Nielsen hevur altíð staðið uttanfyri. Hann hevur ikki ordiliga passað inn nakrastaðni Efur mínum tykki hevur hann verið altov fastlæstur í teimum søstalisusku teon unum, men hetta hevur hinvegin havt við sær, at hann aldin hevur gjørt kompromis. Hann hevur aldrin havt fyri neyðini at lagt sensur á seg sjálvan Hann hevur kunnað skrivad um poliukk uttan at hugsa um, hvert tað hann skrivaði var hóskandi ella ci Hann hevur jú ikki verið í parti við nøkrum uttan eim um lítlum skarða av føroys kum kollvelungarsinnað um Tað hevur givið honum møguleika at skriva ærligt og ektað. Og tann møgu- leikan hevur hann nytt ul fulnar. Hann hevur aldrin sagt dekan fari, tå fanin gali var betur hóskandi Greinimar hjá honum snúgva seg um politikk men ikki um politikk í van ligan, føroyskan merking Ikki í partapolitiskan mer king Hjá Jóanesi Nielsen snýr politikkur seg um kærleika og dreymar og hatur og beiskleika. Tað er einki mark ímillum mentan og politikk. Tað er heldur einki mark ímillum sterkar, per sónligar kenslur og poli ukk. Og humorunin er eisini