mikudagur 23. juli 2003síða 7

12 Nr. 137 - 23. juli 2003 Nr. 137 - 23. juli 2003 13 Álvur Kirke Innanfyri heimastýri- slógina og innanfyri ríkisfelagsskapin. Danski forsætisráðharrin hevur herfyri verið á vitjan í Føroyum, og hevur á ferð- ini gjørt ein sáttmála við løgmann um yvirtøkur. Hann sigur, at avtalan er grundað á eina aðra avtalu, sum hann fyrr hevur gjørt við løgmann um, at virkað verður innanfyri heimastýr- islógina og innanfyri ríkis- felagsskapin. Hvat siga andstøðu- leiðararnir ? Jóannes Eidesgaard, for- maður í Javnaðarflokkin- um, heldur, at tann sokall- aði sáttmálin ikki broytir so nógv. Hann fer ikki at liggja í andvekri av hesum. Forsætisráðharrin hevur fingið føroyingar at ásanna ein politiskan veruleika, sum hevur verið galdandi síðani 1948. Forsætisráð- harrin hevur dugað meistar- liga væl at trekkja tenninar úr teimum mest víðgongdu á tí politiska loysingar- vonginum. Formaðurin í Sambands- flokkinum, Lisbeth L. Pet- ersen, heldur, at tað ber illa til at siga nakað um sátt- málan millum Annfinn Kallsberg og Anders Fogh Rasmussen, fyrr enn vit fáa at vita, hvat kemur at standa í teirri endaligu yvirtøkulógini. Sjálvan sáttmálan heldur hon vera so ullintan, at tað ber illa til at hava eina greiða hugsan um hann. Er talan um veruligt sjálvstýri? Hetta er so tað seinasta í sokallaðu sjálvstýristil- gongdini! Men, - er talan um veru- ligt sjálvstýri? Her er svar- ið nei, og aftur nei! Endaligi avgerðarrætt- urin, suvereniteturin er framvegis hjá dønum, og honum vilja teir ikki sleppa! Virkað verður framvegis innanfyri ríkisfelagsskapin og innanfyri heimastýris- lógina. Talan er bert um, at før- oyingar sleppa at umsita fleiri og fleiri mál fyri danir, innanfyri ríkisfelags- skapin, eftir heimastýris- lógini frá 1948, og at før- oyingar sleppa at gjalda dønum afturfyri at sleppa at umsita málini. Hvussu nógvum hernðarútreiðslum er Danmark sloppið undan, afturfyri NATO-støðirnar í Føroyum ? Jenis av Rana, løgtings- maður fyri Miðflokkin, hevur ferð eftir ferð sagt, at hann vit hava samráðingar við danir um eina fíggjar- liga uppgerð, áðrenn vit kunnu tosa um at skerja blokkin. Hann heldur, at blokkurin, og meir aftrat, er ogn Føroya fólks. Føroyanevndin hjá danska Fólkatinginum fyri- reikaði seg væl áðrenn føroyaferðina herfyri. Nevndin setti Anders Fogh Rasmussen fleiri ítøkiligar spurningar, sum hon kundi vænta fóru at stinga seg upp á ferðini. Danski forsætisráðharrin varð millum annað biðin um »en samlet opgørelse af det økonomiske mellem- værende mellem Færøerne og Danmark, herunder de eventuelle gevinster Dan- mark får i NATO, fordi det danske rige omfatter Fær- øerne og Danmark.« Fyri at fáa svar upp á tann síðsta spurningin vendi Anders Fogh Ras- mussen sær til verjumála- ráðið, sum púrasta vísir aftur, at Danmark nakrantíð hevur fingið nakað burtur- úr, at Føroyar vóru partar av danska ríkinum. »Danmark har på intet tidspunkt unddraget sig udgifter i NATO som følge af Færøernes status og pla- cering. En sammenkædning mellem geografisk beligg- enhed samt strategisk be- tydning og ønsket om et mindre bidrag til Alliancen ville desuden være et klart brud på de grundlæggende principper i NATO«, sigur verjumálaráðið í svarinum. Men í 1999 skrivaði Karl Nolsøe áhugaverda grein um hetta evni. Greinina kallar hann "Norðan fyri lóg og rætt, Danmark er ein snúltari í Grønland og Før- oyum". Í greinini hjá Karl Nolsøe stendur m.a. henda áhuga- verda tabell: Sí talvu 1 Ein onnur tabell er henda: Sí talvu 2 Avgerðarrætt og fulla ábyrgd, suverenitet, - ella umsita fyri danir Ríkisveitingin til Føroyar er bert ein lítil partur av tí vinningi, Danmark hevur av Føroyum. Tí er eingin orsøk til at minka ella taka "ríkisstuðulin" av, fyrr enn vit fáa veruligt sjálvstýri, - suverenitetin yvir landi okkara. Tað hevur mest sum ongan týdning, at slepa at umsita fleiri og fleir mál fyri danir, og tað er heilt burtuvið, at vit har aftrat skulu gjalda fyri at sleppa at gera hetta arbeiði fyri danir. Nei, vit eiga heldur at stríðast fyri, skjótast gjør- ligt, at fáa fullan avgerðar- rætt og fulla ábyrgd av landsins stýri. Málsligt stríð So leingi støðan er, sum hon er, eiga vit at tala og skriva soleiðis, at danir alla tíðina verða mintir á, hvat føroyingar halda um støð- una. Vit eiga at siga: den færøske nation danska grundlógin danski grundlógardagurin danski forsætisráðharrin danska drottningin danska fólkatingið Roskilde í Danmark Odense í Danmark o.s.fr.. og ikki: det færøske folk grundlógin grundlógardagurin forsætisráðharrin drotningin fólkatingið Roskilde Odense Vit eiga, bæði i skrift og í talu, tilvitað at vísa á, at Føroyar eru eitt land, og Danmark eitt annað. Sjálvstýristilgongdin, innanfyri ríkisfelags- skapin Verandi sokallaða sjálv- stýristilgongd førir ikki á mál. Vit sleppa at umsita fleiri og fleiri mál fyri danir, men suverenitetin fáa vit ikki! Suverenitetin mugu vit taka tá vit hava politiskan og moralskan rygg til tað. Tí var danski forsætis- ráðharrin so glaður og so blíður á ferðini. Hann hevur tryggja sær, at føroyingar framvegis vilja virka innanfyri ríkis- felagsskapin og innanfyri heimastýrislógina frá 1948. Eg skilji væl, at Jóannes Eidesgaard ikki fer at liggja í andvekri av Tvøroyrar- skjalinum. Uttanríkismál í samgonguskjalinum Í samgonguskjalinum stendur m.a.: "Samgongan hevur sum mál at vinna Føroyum veruliga uttanríkispolitiska ávirkan og at fyrireika egnan uttanríkispolitikk. Føroyskir myndugleikar skulu eftir greiðum reglum tryggja sær fult innlit í og avgerðarrætt á øll uttan- ríkis- og verjupolitisk mál, ið kunnu hugsast at hava týdning fyri Føroyar og føroyingar." Hvussu kann hetta stykki í samgonguskjalinum ger- ast veruleiki, uttan veru- ligar samráðingar við danir, har m.a. NATO verður ein týðandi partur av samráð- ingunum? Keisarin er nakin Jenis av Rana kallar Tvør- oyrarskjalið fyri "nýggju klæði keisarans", - tí tað er tað reina bluff. Flokkarnir, sum skipaðu fullveldissamgonguna í 1998, eru so glaðir, so glaðir fyri henda nýggja sáttmála, sum gevur okkum loyvi til at sleppa at umsita fleiri og fleiri mál fyri danir, eftir heimastýrislóg- ini frá 1948. Jenis av Rana, løgtings- maður fyri Miðflokkin, var hin einasti, sum tordi at siga, at keisarin var spill- nakin! Hetta er hin nakni sann- leikin um Tvøroyrarskjalið. Danmarks besparelser p de milit re udgifter i lyset af NATO’s milit re baser Gr¿nland, fra 1978 - 1992 i milliarder kr. i 1994-priser. Faktiske Hvis Gevinst Danske (3)Danske (4Danske Gevinst milit re samme til Danmarydelser til ydelser til ydelser tilDK efter udgifter:BNP-andel hjemme- hjemme- F r¿erne + ydelser til Danmark som styret styret Gr¿nland F r¿erne + r (1) Holland ( F r¿erne Gr¿nland i alt Gr¿nland 1978 16, 22, 5,9 0, 3, 3, 2, 1979 16, 23, 6,6 0, 3, 4, 2, 1980 17, 22, 5,0 0, 3, 4, 0, 1981 17, 22, 4,9 0, 3, 4, 0, 1982 18, 23, 5,1 0, 3, 4, 0, 1983 18, 23, 5,2 0, 3, 4, 1, 1984 17, 23, 7,0 0, 3, 4, 2, 1985 17, 24, 7,2 0, 3, 4, 2, 1986 16, 25, 8,4 0, 3, 4, 4, 1987 17, 25, 8,5 0, 3, 4, 4, 1988 17, 26, 9,4 0, 3, 4, 5, 1989 17, 25, 8,5 0, 3, 4, 4, 1990 17, 24, 6,9 0, 3, 4, 2, 1991 17, 23, 6,1 0, 3, 4, 1, 1992 17, 21, 3,6 0, 3, 4, 0, Total 262, 360, 98, 9, 49, 59, 39, Kilder: 1) Danmarks StatistikTi rsoversigten 2) Military balance. Institute of Stratigical Studies, London 3) rsrapporter fra Statsministeriets r dgivende udvalg for F r¿erne 4) Martin Paldam flkonomisk udviklingGr¿nland 1994. Ein onnur tabell er henda: Military expenditure (% af GNP) Kelda: Worldbank Development Indicators Denmark NL Norway France UK USA Sweden Lux Spain Canada Belgium PortugalGreece 85 2,30 3,00 3,10 4,00 5,10 6,10 3,00 0,80 2,40 2,20 3,10 2,90 7,00 86 2,10 3,00 3,20 3,90 4,80 6,30 2,90 0,70 2,20 2,30 3,10 2,90 6,20 87 2,20 3,00 3,40 3,90 4,60 6,10 2,80 0,80 2,40 2,20 3,00 2,80 6,30 88 2,20 2,90 3,30 3,80 4,10 5,80 2,80 0,90 2,10 2,10 2,70 2,90 6,30 89 2,20 2,80 3,40 3,70 4,10 5,60 2,60 0,80 2,10 2,10 2,50 2,90 5,80 90 2,10 2,60 3,30 3,60 4,10 5,30 2,70 0,70 1,90 2,10 2,40 2,80 5,80 91 2,20 2,50 3,20 3,60 4,30 4,70 2,80 0,80 1,70 2,00 2,40 2,70 5,40 92 2,10 2,50 3,50 3,40 3,80 4,90 2,60 0,80 1,60 2,00 1,90 2,60 5,70 93 2,10 2,30 3,20 3,40 3,60 4,50 2,90 0,70 1,80 2,00 1,80 2,60 5,50 94 1,90 2,20 3,20 3,40 3,40 4,20 2,80 0,80 1,60 1,80 1,70 2,50 5,60 95 1,80 2,10 2,70 3,10 3,00 3,80 2,80 0,70 1,60 1,70 1,70 2,60 5,50 VIÐMERKINGAR Gjalda afturfyri at sleppa at umsita fyri danir Talva 1 Talva 2 UTTAN ÚR HEIMI Sokkið skip skal uppaftur Norska farmaskipið Tricolor, sum sakk eftir ein saman- stoyt í Ermasundi í desember í fjør, skal nú takast upp- aftur. Arbeiðið skuldi upprunaliga byrja í síðstu viku, men varð útsett til í gját fyri veður. Skipið sakk á 18 favna dýpi og hevur síðani verið til ampa fyri skipaferðsluna. Fleiri skip hava eisini siglt á vrakið, men nú skal tað beinast burtur. Ætlanion er at skera skipið sundur í níggju partar og at flyta teir til lasnds. Tað er sama mannagongd, sum varð nýtt, tá russar tóku vrakið av kavbátionum Kursk uppaftur. Hvør partur vigar ímillum 500 og 1200 tons, og tvey sergjørd kranaskip skulu flyta teir inn á land. Tricolor hevði fulla last av nýggjum bilum, tá tað sakk, og ætlanin er at kanna, um teir framvbegis kunnu nýtast. Kuba rósar USA Tað er ikki á hvørjum degi, at kubanska og amerik- anska stjórnin rósa hvør aðrari, men tað hendir. Í gjár rósti kubanska stjórnin stjórnini í Washington fyri at hava sent tólv kubanar aftur til Kuba. Tey tólv rændu ein bát og settu kós ímóti USA, har tey ætlaðu at fáa politiskt friðskjól. Men tað vildu amerikansku myndugleikarnir ikki geva teimum og gjørdu tvørtur- ímóti av at senda kubanararnar heimaftur. Kubansku myndugleikarnir hava lovað, at tey tólv verða ikki dømd til deyða, tá tey koma aftur, men fyri rætin skulu tey. Har verða tey ætlandi ákærd fyri vápnað rán, og myndugleikarnir í Havanna hava sagt, at fólkini fáa í mesta lagi tíggju ára fongsul. Á hvørjum ári flýggja nógvir kubanar í stórum og smáum bátum til USA, og hóast Kuba hevur mótmælt, hava næstan allir kubanararnir fingið friðsdkjól í USA. Nýggj ruta Reiðaríið Scandlines, sum danir og týskarar eiga, er rættiliga farið at leggja ferjusiglingina í Eystrasalti undir seg. Scandlines eigur 27 ferjur og hevur nú 19 ymsar rutur. Scandlines hevur havt rutusigling millum Danmark og Týskland. Fyri tveimum mánaðum síðani byrjaði felagið nýggja rutu til Finnlands, og í morgin fer eitt av skipunum hjá reiðarínum á fyrsta rututúrin millum Svøríki og Letland. Gongst sum ætlað fer Scandlines eisini at skipa rutusigling til Sankta Pætursborg, Pó- lands og Kaliningrad. Nýggja rutan millum Svøríki og Letland er millum Nynæshamn og Ventspils. Stjórin í Scandlines, Ole Rendbæk, sigur við Jyllandspostin, at tey hava valt Ny- næshamn sum svenska havn, tí haðani er stutt til Stockholm. Ventspils er størsti havnarbýurin í Letlandi, og býurin hevur gott samband við tann russiska markn- aðin. Harumframt hava russar í mong ár nýtt letlendska býin sum oljuavskipingarhavn. Fleiri arbeiðsvanlukkur Higartil í ár hava arbeiðsvanlukkur í Noregi kravt 17 mannalív, og tað er meiri enn í sama tíðarskeiði í fjør. Fyrra hálvár í fjør doyðu 14 fólk í arbeiðsvanlukkum, og alt árið kravdu vanlukkur á arbeiðsplássum á landi 39 mannalív. Arbeiðseftirlitið sigur, at vøksturin í ár stavar lutvíst frá arbeiðsvanlukkum í ferðsluni, tí sjey av tilburðun- um í ár høvdu samband við ferðslu. Tríggjar av hinum vanlukkunum vóru í landbúnaðinum og skógarvinnuni, og í byggivinnuni doyðu eisini trý fólk av vanlukku. Í 2001 doyðu 37 norðmenn av arbeiðsvanlukkum, og tað var tað minsta talið nakrantíð. Í farnu øld lá talið ímillum 50 og 60 um árið, skrivar NTB. Ísrael vil hava Evropa at átaka sær ein størri lut í arbeiðinum at fáa varandi frið í Miðeystri, men treyt- in er, at evropeisku londini skulu reka ein Ísrael-vinarligan politikk. MIÐEYSTUR Árni Joensen Ísraelska stjórnin hevur nú fyri fyrstu ferð biðið Evr- opa átaka sær ein størri lut í arbeiðinum fyri varandi friði í Miðeystri. Ísraelska stjórnin hevur leingi roynt at halda Evropa uttanfyri, tí hon heldur, at tey evrope- isku londini eru ikki nóg avgjørd, tá tað snýr seg um palestinskan yvirgang. - Eru evropeararnir sinn- aðir til at síggja veruleikan í eyguni og at virka út frá tí, fer tað at geva teimum ein møguleika at fáa ein størri lut í friðararbeiðinum, segði Silvan Shalom, uttan- ríkisráðharri, tá hann mánadagin var í Bruxelles saman við palestinska starvsbróðuri sínum, Nabil Shaath. Ein tann størsti stríðs- spurningurin millum Evr- opa og Ísrael er Yasser Ara- fat. Ísrael og USA leggja hann undir at hava persón- liga ábyrgd av teimum nógvu palestinsku sjálv- morðsatsóknunum í Ísrael, og tey gera tí alt fyri at halda hann uttan fyri friðar- royndirnar. Men Evropa vil fegið tosa við Arafat. Eitt nú hevur uttanríkispolitiski samskiparin hjá ES, Javier Solana, fleiri ferðir ætlað sær at hitta Arafat, men Ísrael hevur sagt nei. At ísraelski uttanríkisráð- harrin nú gloppar dyrnar fyri størri evropeiskari lut- tøku í friðararbeiðinum verður tulkað sum eitt tekin um, at ísraelska stjórnin ásannar, at tað verður lætt- ari at fáa glið á samráðing- arnar við palestinar, er Evropa við. Evropa má vera meiri virkið í Miðeystri Tony Blair sigur seg vera fúsan at svara øllum spurningum í sambandi við, at David Kelly tók lívið av sær. KELLY-MÁLIÐ Árni Joensen Hutton lordur, sum skal kanna umstøðurnar í sam- bandi við, at vápnaserfrøð- ingurin og stjórnarráðgevin David Kelly beindi fyri sær, hevur gjørt av, at kanningin verður almenn, og at øll, sum verða hildin at vita nakað um málið, verða av- hoyrd. Lordurin hevur eis- ini gjørt greitt, at tað er hann og hann eina, sum ger av, hvat skal kannast, og hvør skal avhoyrast. Tað kann bera í sær, at Tony Blair, forsætisráð- harri, eisini verður av- hoyrdur, og hann hevur longu gjørt greitt, at hann ætlar sær av svara øllum spurningum frá Hutton lordi. Teir konservativu halda, at Hutton lordur eigur eis- ini at kanna, hvussu stjórn- in hjá Blair handfór upp- lýsingarnar um hópoyðing- arvápn í Irak. Andstøðu- flokkurin heldur, at nú David Kelly valdi at taka lívið av sær, ber als ikki til at skilja viðurskiftini sund- ur. Tí má Hutton eisini kanna, hvat stjórnin gjørdi. Sjálvur hevur Blair verið á rundferð í Asia, síðani David Kelly doyði, og tað er heldur ikki serliga huga- ligt hjá honum at koma heimaftur. Tann seinasta meiningakanningin vísir, at 47 prosent av veljarunum geva stjórnini skyldina av, at Kelly beindi fyri sær. 39 prosent halda, at stjórnin eigur at fara frá, og heili 68 prosent siga, at trúvirðið hjá stjórnini er fokið. Blair í almenna kanning 47 prosent av bretsku veljarunum geva Tony Blair og stjórnini skyldina av, at vápnaserfrøðingurin og stjórnarráðgevin David Kelly beindi fyri sær. Nú skal málið kannast út í æsir C M Y K 13 12