mikudagur 1. februar 1995síða 15

Nr. 22 - 1. FEBRUAR 1995 tíðindablaðið + FI [AT 15 2-> og hann kann ivaleyst eisini koma til tilfor- látiligar teoretiskar loys- nir, men tað liggur í "sag- ens natur" at hetta bert kann blíva talan um teoriir. Martin Paldam hevur rætt, heilt til hann kemur til hetta, at skjóta upp loysnir, tá hevur hann ikki longur rætt! Martini væntar basalu kvalifika- tionina tá tað snýr seg um ráðgeving innan fiski- vinnu, hann tykist íkki hava pissa í saltan sjógv. OKKARA FISKIFRØDINGAR HAVA RÆTT Táteir siga, at vitmegu hav- a harða stýring, MLV og umsetiligar kvotur, tá teir við sama munn avvisa mø- guleikunumn fyri teknisk- um avmarkingum. Hetta er so rætt sum tað er sagt, um vit halda fast um verandi flota, tå er einki annað at gera, tað er eingin onnur loysn á trupuleik- unum uttan beinhørd stýr- ing: Til tess at røkka málinum, eina javna úr- tóku, uttan hesi 20 ára intervallini, ið Paldam vís- ir á. Hørd styring er trupul at umsita og illa møgulig i praksis, hon elvir ul veld- ugar spenningar. Og eitt- hvert tryst elvir móttrýst. FISKIFRØDINGARNIR HAVA IKKI RÆTT Tå teir avvisa nøktandi tekniskar avmarkingar. Bert um tadeinvist verður fokuserað uppá togarar kann talan verða um at avvísa tekniskar avmark- ingar. LOYSNIN Taðer neyvan forborgið at siga at vit í Føroyum eru væl fyri tá tað snýr seg um fiskiveidutøkni. Vælvirkandi "up to date” tøkni, ið kanska eingin hev- ur betri enn okkara. Her verður hugsa um JKJ/Da- troniksnellurnar, um línu uskipadesigni = "Fugltúgv- an“ og lidna projektid "Loysnin,"ein útróðrabát- ur, sum "Rítan“ til støddar vid Vågasnellum i BB og annars riggað sum línu- skip. Tann mátin sum langt upp í 70'u árini var vanligur í bæði Íslandi og í Føroyum, veiða við snørid og við línu var ein stovnsvinarligur måu, meðan fiskimenn harafturímóti mangan høv- du ringar dagar. GAVAN FRA ÍSLEND- INGUM Kann verða at einki er so ringt at:tað ikki er gott fyri okkurt! Nú eiga vit tøknina Neyvan hevði tað eydnast føroyingum nakrantíð at menna upprunaligu fiski- vinnutøknina so nógv sum gjørt er um ikki kvotugávan frá Íslendingum í 70'u árunum var blivin treytað! Neyvan høvdu vit lagt tey skip, tann pening, ta Ud orku og hevuðbrýggj. ið var fyri neyðini til tess at røkka á mál, var tað ikki ti at undir Íslandi. Tað var hesin veruleikin, ið gjørdi tað, at fiska við húki, til eitt líka so gott, ja, eitt betri lív heldur enn tað umborð á cinhvør- jum togara. Hver veit, kann verða, at vit nettup av hesum ávum fara at gerast førir fyri at taka saman hendur, tá tað nú av álvara skal finnast ein farbar leið burtur úr hesi kreppu vit eru lendir í og sum efur øllum sólamerkj- um nú eisini fer at raka gran- nar okkara Íslendingar. ONGAR KVOTUR Líka so serk mótstaðan var móti kvotum, líka so trup- ult verður tað at fáa kvotur- nar tiknar av aftur, (m.a. tí at búskaparfréðingar fara at mæla ímóti). Rætt skal verða rætt, verð- ur tað tvíhildið um tann veiðuháttin, ið tað er trupult at avmarka tekniskt, so mugu vit halda fast um onkra kvolaskipan, um- framt harða stýring! Men, fara fyrst og fremst fiskimenn, at hugsa nærri um hesi viðurskifti so gerast teir skjótt sannførdir um, at tað er einki til hindurs fyri, tå ein tid er farin, aftur at taka kvotaskipaninar av og nærum fiska soleiðis sum tað var gjørt "í teim góðu gomlu døgunum". T.v.s. fiska frítt undan- tíkið avmarkingum og ráð- geving sum eitt, ikki poli- tiskt, men eitt av fiski- frødingaforum setur. Ein fiskiskapur har MLV tå stovnarnir aftur eru kom- nir í hæddina aftur, mest sum verður ein proforma spurningur. HVÍIKKI Allir tykjast samdir um at kvotur eru av tí illa. Tá so er, kunnu vit tá ikki hyggja eftir hvussu vitkunnu sleppa undan at brúka kvotur? Hvat við íbygdum av- markingum? Hví ikki ein flota ið er "avmarkaður"? Meðan tað at kalla einki mark er fyri hvussu effektivan tú kanst gera ein togara, so gevur tað ikki størri fong umborð á eitt linu/snelluskip, um hetta hevur 400 ella eina 4000 hesta maskinu. Vit kunnu íkki síggja burtur frå avmarkingum ti at tað einans , ella bert verður hugsa um togarar,? Sum um einki alternativ finnist til hetta ólukku trol? Tað ber ikki til! SPURNINGAR Kvotur til trolarar og kvotur til húkaskip? Er her ikki talan um samanstoytt, har ein línufloti fær óneyðugar kvotur at dragast við, tí og bert tí, at ein togaraflou må og skal hava kvotur? Er tað ikki hvør sitt? Er tað heilt rætt at tosa um kvotur í ti týdningi hetta orðið vanliga hevur tå vithyggjaefur, ella definera = ymisku veiði hættirnir eftir verdiorku? Ein togari fiskar al tann tíð nakað er fyn framman troli, og kann saleiðis sigast óavmarkaða hava ind * eMIOrku, mean Cut nu » avmarkandi í sær sjálvum Eg ment so vid, um nú bróðurparturin av flotanum vóru húkaskip, høvdu vit tå ikki kunnað umgingið hesa tvangsskipanina sum ein kvotaskipan jú reelt er? TEKNISKAR 5 AVMARKINGAR A LI- NU - OG SNELLUSKIP- UM Nei cg spyrji bert og um tað knípur at fáa eyga á teknisku avmarkingunum, ið heilt nattúrliga hoyra einum húkaskipi til, so skal eg fyrst vísa á ta avmark- ing, ið stendst av sam- døgursrytmuni (ljós, myrk- ur, rák), hevur tú ikki fingið reiðskapin umborð aftur innan fyri eitt samdøgur so arbeiðir tú ul fánýus við spiltum agni ella avengdur. Í aðru rød hava vit av- markaðu nøgdinaav húkum tú kannst loyva tær at dra- ga, tað hjálpir jú ikki uppá fiskiskapin at spola línuna inn aftur í skipið, tí so missur man fiskin, ið ukið hevur. Og í triðja lagi er tað nát- túrutreytaða avmarkingin: Spumingurin um fiskurin tekur agnið tú borðreiðir við. VIT HAVA ONGAN SNELLUFLOTA Tað er mark fyri hvusu langt eitt snelluskip kann byggjast. Tosa vit um ein snellu- flota so er nyttar lítið at tosa um avmarkingar,tað verður heldur takið at fáa veiði- orkuna upp, tf sjålvt um vit kanska hava eini 300- 400 før sum í princippinum kunnu kallast snellufør so eru tað vist bara eini 3 ella 4 ið eru so fræg at tey kunnu røkka einum såmuligum dagatali í sjónum. Meðal- aldurin liggur um 30-40 ár . Tí er tað tað nakað, ið tað kann gerast nakað við, serliga tá hugsa verður um at fáa naka munandi fyri upsan! NET ER NET OG NET ER VANDAMIKIÐ Leggi til merkis her verður ikki tosa um garnaskip sum í pnincippinum ikki eru so Ólík togarum. Er tíðin ikki komin tl at hyggja eftur avgerðunum og ulmælinum hjá bygnað- amevndini við nýggjum eygum? Og er tað ikki nakað, man kann iðra seg um, hetta sum hendi, tá bygnadarnevndin í fyrrárið mælti til ein óbroyttan flota, við at vísa til, at:tað ikki var nøkur saklig argumenta- tón, ið talaði fyri einari broyttari samanseung av flotanum. Er heita ikki saklig argu- mentatíón? Er tað ikki uppá tíðina at fáa broytt hetta úlmælið, sum reelt er eitt hættisligt diktat, av ti at Føroya Landsstyri i forhond hev bundið seg til at fylgja einhvørjum úlmæli, yvir fyri donsku stjórnin og treytum settar av dønum, ið aldrin hava pissa í saltvatn? Framhaldandi høvdid í sandir Vikrun jóna 7 Vaktur vid kaldan dreym Tað úrslit, sum eg sjálvur eri komin fram til eftir gjølliga umhugsan, er at tað rætta at gera er at krevja at vit skulu sleppa at velja ein tjóðfund. Ein tjóðfundur er eitt ting, sum er valt til tess at gera eina stýrisskipan (grundlóg). Vit velja eitt ávíst tal av umboðum, sum so koma saman at taka stóðu til, hvussu stýri okkara skal skipast. Tá stýrið er sett, skal tað samráðast við onnur lond um ta samvinnu, sum er fólki okkara til mest gagns, skrivar Zacharias Wang í »Sjånarmid« í dag Nú hevur danska stjórnin og cin meiriluti í ti danska fólkaunginum víst aftur einari einmælt- ari løgtingssamtykt um at gera eina dómarakanning av viðurskiftunum um keyp okkara av húsa- gangsbúgvinum hjá Den Danske Bank í Føroyum. Kunnu vit gera nakað við tað? Vit kunnu mótmæla. Vit kunnu siga, at løg- tingið stendur fast uppá sitt uppskot, og vit kunnu sýta fyri at meðvirka í ti annan floks kanning, sum danska stjórnin vil gera, har tað veruliga ber til hjá henni at sópa alt ruslið inn undir gólv- teppið. Men hvat um danska stjórnin heldur fast við Sn Hava vit so rætt til at finnast at henni, gera mótstøðu? Skulu vit so ikki bert boyggja okkum og fara undir okið sum ein annar trælur? Stendur tað ikki í bíbliuni, at vit skulu vera yvirvaldi okk- ara lýðin? Hava vit tí ikki skyldu til at lýða ta donsku stjórnina og ganga undir hennara boð? Men tað avgerandi er, um hon er okkara rætta yvirvald. Er hon tað, so skulu vit vera henni lýðin. Er hon tað ikki, so hava vit onga skyldu ul at akta tey boð, sum hon kemur við. Tá ið vit so kanna hetta málið, vísir tað seg, at danska stjórnin ikki hevur nakran rætt til at ráða yvir okkum. Millum okkum og Danmark gongur eitt ríkismark, og tað er ongantíð flutt, so- leiðis at vit eru vorðin ein partur av ti danska rik- inum við skyldu til at vera ti donsku stjórnini lýðin. Orsøkin til at vit eru saman vid Danmark er bert tann, at tad higartil hevur eydnast dønum at sannføra nøkur av okkum um, at:teirra stýri hevur verið til okkara fyrrmun Men nú hava teir stýrt okkum út í botnleysa skuld. Hvussu stór hon er kann kanska best koma fram um hon verður samanborin við eitt kent søguligt fyribrigdi. Tá fyrri heimsbardagi endaði, samtyktu sigurs- veldini, at taparin Tyskland — skuldu endur gjalda teimum allan t stinga | krigsskadan ann kendi | båskaparfrødingusin John Maynard Kes tí bretsk nevndini, og hann royndi til fánýtis at fáa politikar- arnar at skilja, at hetta als ikki kundi lata seg gera, ti tyskarar púra einfalt ikki kundu gjalda hesa upphædd aftur. Skuldu teir gera tað, so høvdu teir ikkiråd at keypa sær mat. Fyri at fólk skuldu skilja, hvat ið talan var um, vísu Keynes á, at tað sum hver týskari skuldi gjalda, var 700 gram av gulli, og tað kundi jú ein og hver skilja var heilt Omøguligt. Um so var, at vit skuldu goldid eins nógv og týskarar tá, hevði okk- ara uttanlandsskuld verið 700 gram av gulli fyri hvønn føroying. Vit eru nú gott 43.000, og skuldu vit so goldið aftur um 30 tons av gulli. Gullprísurin er 73.310 kr. fyri kg, so um okkara uttanlands- skuld hevði verið lutfals- liga eins høg og tann, sum Tyskland als ikki kundi gjalda aftur, so hevði hon verið 2,2 milli- ardir krónur. Men vit vita oll, at skuld okkara ikki bert er 2,2 milliardir krónur, men um 7 milliardir, ella triggjar ferðir meir enn tað, sum Keynes segði var heilt émøguligt at gjalda. Men hví skulu vil siga, at tað er danska stjórnin, sum hevur stýrt okkum út í hesa vanlukku? Eru tað ikki okkara egnu politik - arar, sum hava gjørt hetta er tann, at teir hava trúð donsku stjórnini ov væl til. Teir hava tid — og sagt fyri okkum — at danska stjórnin vil okk- um væl og tað er ti at hon hevur goldið allar teir pengarnar, sum hon hevur flutt ul okkara. Hetta hevur verið endur- tikið dag um dag, ár um ár, og tað er einki at siga til, at fólk flest hava fingið ta uppfatan, at talan er um ein rímmar- fastan veruleika. Men nú vakna vit við kaldan dreym. Knappliga fáa vit at vita, at rokning- in fyri ævintýrið hjá ti donsku imperialismuni í hesum landi nú er vorðin okkara! Hetta hevur als ikki verið ætlanin hjá politik- arum okkara. Ti er øll or- søk til at taka upp annan tålt og siga sum Sig- mundur å sinni: Gråt ikki frændi, men lat okkum leggja tess betur í minni. Tað sum nú er orsøk ul al gera, er at sópa burtur danaveldi í hesum landi. Tað er vigað og funnið ov læt. Men hvussu skulu vit sleppa av við tað? Í nógv ár hava vit tosað um hvat ið gerast skal, men onge leið hava vit funnið. Tað úrslit, sum eg sjálvur eri komin fram til eftir gjølliga umhugsan, er at tað rætta at gera er at krevja at vit skulu sleppa at velja ein tjóð- fund. Ein tjóðfundur er eitt ting, sum er valt til tess at gera eina stýris- skipan (grundlóg). Vit velja eitt ávíst tal av um- boðum, sum so koma saman at taka stóðu ul, hvussu stýri okkara skal skipast. Tá stýrið er sett, skal tað samráðast við onnur lond um ta sam- vinnu, sum er fólki okk- ara til mest gagns. Nú vit síggja hvussu farið verður við okkum er eingin orsøk ul at dråla við at reisa hetta kravið. Zacharias Wang