týsdagur 14. mars 1995síða 11

Nr. 51 — 14. MARS 1995 tíðindablaðið SAG 11 Sosiala ST rådstevnan í Keypmannahavn: Endamálsorðingin veikari enn ætlað Hóast embætisfólk og politikarar hava arbeitt vid endaligu orð- ingini til yvirlýsingina í góða viku, so var lagt á mål fríggjadag- in. Sunnudagin skuldu stjórnarleiðarar i undirskriva yvirlýsingina Dagny Joensen úr Keypmannahavn Hóast arbeitt hevur verið við Keypmannahavnar skjalinum, sum yvirlysing- in hevur verið kallað síðan í fjør, so er einki leyst og liðugt dagin fyri stjórnar- leiðarar skuldu undirskriva yvirlýsingina. Hósdagin komu fyrstu stjórnarleiðararnir ul Dan- markar og tå sunnudagurin var av høvdu einir 120 stjórnarleiðarar vitjað í Bella Centrinum, har teir skuldu undirskriva ST- yvirlýsingina, sum á ein ella annan hátt bindur tey 190 limalondini at yvirhalda tað, ið er felt niður í yvir- lýsingina um sosiala menn- ing og meguleikar hjá heimsins fátækastu at fáa umstødur at livbjarga sær, eins og at tryggja teimum útstoyttu sømulig kor Eitt av teimum stóru um- røduevnunum hevur verið at broyta stuðulin til tey til- afturskomnu londini eftir eini skipan, sum verður kallað 20 ul 20 skipanin Tað merkir, at lond skulu fáa 20% í menningarhjálp móti at landið samstundis letur 20% til sosial enda mál. Hesa skipan eru nógv lond áhuga fyri at seta í verk, men tá avtornaði í hesi viku, noktaðu eitt nú Svo ríki og Finnland at ganga við ul at seta hesa skipan í gildi. Grundgevingin fyri ikki at nýta hesa skipan var, atstuðulsskipanin, sum hig- artil hevur verið galdandi, er gagnligari fyri at røkka endamálinum viðvíkjandi stuðli ul ulafturskomin lond. Her er galdandi, at londini lata minst 0,7% av bruttotj6darinntøkuni í menningarhjálp. = Hesum máli havanógv ídnaðarlond rokkið og tí vilja tey varð- veita gomlu skipanina. Sum vid so nógvum til- tøkum á stjórnarstigi, so verða ordingamar gjørdar soleiðis, at tær kunnu skilj- ast á ymiskan hátt. Viðvíkj- andi 20 til 20 skipanini var endamálið m.a. at fáa tey úlafturskomnu londini at nyta meiri pening til sosiala menning. Vidødrum orðum at fáa hest iondini at nýta minni peningaorku til hern- aðardubbing, enn gjørt verður í dag. Hetta tiltakið miseydnaðist. Í staðin er onnur orðing innførd í yvir- lýsingina, sum sigur, at londini skulu miða eftir at røkka málinum at nýta slørrt part av menningar hjålpim ul sosiala menning Munurin er bert, at londini, sum fáa menningarhjålp, ikki hava skyldu at fylgja ST-yvirlýsingini fyri at fáa stuðul Annað stórmál á ráð- stevnuni hevur verið kvinnumál. Kvinnur í til- afturskomnu løndunum eru samstundis ógvuliga illa fyri sosialt og menningar- liga A ST-rådstevnuni um følkavøkstur í heiminum, sum var í Kairo í fjør, varð , grundarlagið lagt fyri at seta ein setning inn í Keyp- mannahavnar yvirlysing- na, sum ljóðar, at tiltøk skulu setast í verk til tess at veita kvinnum sexualupp- lýsing og upplýsing um fyribyrging. Í staðin endaði henda orðingin við at veita upplýsing um »kynsliga heilsu<. Hetta var ein neyð- semja, fyri yvirhøvur at fáa hetta evnið við í yvirlýsing- ina. Høvudsevnid í rådstevn- uni hevur ikki heilt 6væntad snúð seg um livikorini hjá kvinnum í 3. heiminum Her verður í yvirlýsingini serliga lagdur dentur á at veita ungum gentum og kvinnum upplýsing og út- búgving. Hóast altjóða kvinnudag- urin eisini varð hildin í Keypmannahavn, so er tað ikki orsøkin ul nógvu um- røduna av kvinnumálum Tað er heldur ikki gjørt fyri at geva kvinnum framihjå- rætt, men út frá grundgev- ingini, at:júst kvinnur í 3. heiminum standa fyri sosi- alu umsorganini út og heima Tað er einki dulsmál, at tey ulafturskomnu londini settu sínar vónir til at henda ráðstevnan skuldi veita figgjarligan stuðul fyri at bóta um sosialu vidurskift- in. Nógv luttakaralond kendu seg tí vónsvikin av at peningaligi stuðulin ikki fekk stórri innivist í fram- tíðarútlitunum hesar dagar Nógv lond í 3. heiminum eru so niðurundirkomin í Mandela kom fyri at takka Danmark Einki var at frætta um Nelson Mandela, fyrr enn hann brådliga dagaði fram á sjónvarpsskíggjanum í Bella Centrinum, har hópin av journalistum úr øllum heimspørtum sótu og kýttu seg við at fáa skrivligu tíðindini frá hondini Dagny Joensen úr Keypmannahavn Nelson Mandela, forseti í Sudurafrika, hevur ikki gloymt tey 25 árini í fanga Uppinum og hann hevur heldur ikki gloymt, at Dan mark var einasta land, sum stduladi honum og ANC tå eingin annar gjørdi. Hann var í Danmark fyri uimum árum síðani, tá sum leiðari fyri ANC. Nelson Mandela takkaði hjartaliga Danmark og Norðurlondum annars Hann segði, at júst studulin, tå á stóð, var orsøkin til at hann nú vitjaði aftur Við úðindafólk á pressu fundinum segði Mandela beinanvegin, at hann ikki vildi svara øllum spurning um. Hann segði, at hann var mest ræddur fyri spurning um frá konufólkum, og legði afturat, serliga teim um fimm-seks ára gomlu, sum spurdu so nær Ein fimm ára gomul genta var komin framvið trygdar verum hansara og hevði spurt forsetan, hvussu leingi hann hevði sítið í fangahúsinum Mandela svaraði ikki nóg nágreini liga og gentan hevði svarað, at hann var bara cin gamal, býttisligur maður. Mandela fekk eisini nær- gangandi spurningar, men hann valdi at svara teimum kortini. M.a. spurdi ein journalistur, hvussu leingi fólkið í Sudurafrika tolið for at vera nøgt við at búgva í pappeskjum og blikkskúr um og bert góðtaka, at alt eimaferð í framtíðini fór at gerast betri og tyggari fyri borgararnar Nelson Mandela svaraði við at siga, at åbøtur vóru longu gjørdar, men at enn var langt eftir á mál. Eitt nú 180 limalondum skuld, at tcy als ongan kjans hava at fóta sær Danska stjórnin er vertur fyri rådstevnuni og sum eitt tekin um góðan vilja, hevur Danmark strikad skuld í fá tækum londum, ulsamans eina milliard krónur. Hetta eru eitt nú londini Ghana, Tanzania og Botswana, sum eru í so botnleysari skuld, at tey als ongar møguleikar hava at fóta sær. Varð henda avgerð tikin fyri at fáa onnur lond at gera somuleiðis, so var hetta tiltakið ikki væl eydn- að. Hillary Clinton var ann- tørvar landinum sjúkrahús og heilivág. Higarul fáa kvinnur — børn ókeypis læknahjálp. Enn vantaði eisini at byggja m.a. skúlar, íbúðir og veita øllum el- orku og reint vatn Trupulleikin er, at Suð- urafrika ikki er samskipað. Fólk skilja, at tað tekur tíð at byggja eitt land upp frá grundini, sum hevur verið kúgað av apartheid-skipan- ini í so nógv ár, segði Nel- son Mandela Annars tosaði Mandela meira um tíðina, sum farin er, og broytingarnar í heim landinum, har hann nú er forseti. Hann tosaði um at landið nú hevur innført demokratiska stýrisskipan, og fyrireikaði seg til at ut byggja sosialu menningina, sum skuldi vera vid ul at broyta samfelagsskipanina í Suðurafriíka. Hetta hóast tað bert fyri fáum árum síð ani var óhugsandi, at:tað fór at lata seg gera at skapa demokrati í landinum, sum hevði fostrað apartheid- skipanina. Fyrr bar ein ótta fyri einum kjarnorkukríggi. Í dag er tað fólkaflytingin. Tað er tann sostala bumban, sum “tikkar" undir okkum. TEkning Ewert Karlsson, Svøriki ar gevandi persónurin. Fyri USA handaði hon kvinnum í 3. heiminum 100 mió. doll- arar ul útbúgving — gåvan verður latin yvir eitt i0 ára skeið. Tá tað samstundis verða gjørdar sammetingar vid, hvussu nógv våpna- dubbingin kostar, so er upp- hæddin hjå Hillary ikki meir enn tad kostar våpnaidnad- inum at umseta í átta tímar. Rådstevnan hevur verid drugt ordaskifti og ofta 6- semjur um ordingar. Kortini er tað ongantíð komið til skarpskeringar millum partarnar. Teir partar, sum LIVOICINAS SNALDIM SSLSINCOINV) kendu seg mest vónsviknar eru ivaleyst tey tilafturs- komnu londini, sum høvdu vónað at fingið búskapar- ligan stuðul til tess at fáa møguleika at færa enda- málsorðingina í ST-yvirlýs- ngin út í lívið, sigur Andreas Petersen, lands- stýrismaður. Tað varð ikki urslitid hesaferð, tó at orð eru sett á viljan og ætlanina um fram- tíðar sosiala menning fyri tann veikasta partin av med- menniskjum okkara.