fríggjadagur 8. august 2003síða 10

18 Nr. 147 - 8. august 2003 Nr. 147 - 8. august 2003 19 Mitt í royndunum at tingast um varandi frið millum Palestin- ar og Ísrael, reisir Ísrael ein múr, sum skal skilja Vestara Áarbakka frá Ísrael. Múrurin ella hegnið, sum summi kalla hann, skorar seg inn í palestinskar bygdir og rundan um ísrel- skar búsetingar á her- settu økjunum. ÍSRAEL Øssur Winthereig: ossur@post.olivant.fo Ein nýggjur múrur – longri og hægri enn Berlin-múrur- in – verður nú bygdur. Ein múrur, sum grevur seg eirindaleyst gjøgnum bygd- ir og jarðarteigar. Tað er ísrelska verjumálaráðið, sum stendur fyri byggingini av múrinum. Múrurin, sum summa- staðni er eitt høgt hegn, skal skilja Ísrael frá Vestara Áarbakka. Tað eitur seg, at múrurin skal tryggja Ísrael móti fíggindum uttanifrá – eina- mest sjálvmorðsbumbu- monnum. Men múrurin fylgir ikki markinum mill- um Ísrael og Vestara Áar- bakka – sonevndu grønu linjuni. Markið millum Ísrael og hersettu økini er altjóða viðurkent, so um múrurin fylgdi hesum markinum, bar til at siga, at tað var ein søk fyri Ísrael, hvussu landið gjørdi við sítt egna land. Men nýggi múrurin verð- ur bygdur inni á hersettu økinum og tekur beinleiðis land frá palestinskum bøndum. Múrurin er átta metur høgur og báðumegin er ein sonevndur trygdargeiri onkustaðni heilt upp í 100 metrar, har ymsar elektron- iskar vaktarskipanin verða settar upp. Samanborið við Berlin-múrin er hann tvær reisur so langur og tríggjar ferðir so høgur. Óndsinnað hegn Herbert Pundik, fyrrver- andi blaðstjóri á dagblað- num Politiken, og sum býr í Ísrael, skrivar soleiðis um múrin: – Um tað ber til at geva múrinum menniskjaligar eginleikar, so er talan um eitt óndsinnað hegn við samsvarandi avleiðingum fyri grannalagið millum ísraelsfólk og palestinar. Markið millum Ísrael og hersettu økini er 350 kilo- metrar, men um ætlanin hjá ísrelska verjumálaráðnum gongur út, verður lidni múrurin fleiri hundrað kilo- metrar longri – summar keldur siga 900 kilometrar. Higartil eru 128 kilometrar av múrinum lidnir. Múrurin skal sik-sakka seg gjøgnum landslagið, fyrst og fremst fyri at leggja flest møguligar ísrelskar búsetingar á hersettu øki- num innanfyri múrin. Men fleiri av bestu landbúnaðar- økjunum á Vestra Áarbakka enda eisini innanfyri múrin – Ísraelsmeðni. Á tann hátt er veruleikin, at Ísrael nú leggur nýtt land undir seg. Talan er um eini fimm og 10 prosent av palestinska landinum, sum í roynd og veru verður ogn- artikið. Eingin ivi er um, at talan er bæði um brot á Geneve- sáttmálan um hersetingar- vald og um brot á Oslo-sátt- málan, har Ísrael og Palest- ina bundu seg til ikki at broyta verandi mark. Í Ísrael fær Sharon góðan stuðul til byggingina av múrinum. Verjumálaráðið og herurin hevur sannført nógv fólk í Ísrael um, at múrurin skal byrja fyri sjálvmorðsatsóknum. At múrurin samstundis herðir kreppuna millum Ísrael og Palestina, tykist ikki at nema við. Í vikuni vóru altjóða Ísrael reisur nýggjan múr mótmælisgongur við múrin ella hegnið og umleiðs hálvthundrað mótmælis- fólk vóru tikin – av teimum einir 30 útlendingar. Mót- mælisfókini bíðaðu á grundstykkinum hjá eini palestinskari familju, sum við múrinum missir sínar ognir. Nýggjur veruleiki Ætlanin hjá Ariel Sharon er at skapa ein nýggjan veru- leika á Vestara Áarbakka. Ein veruleika, sum so verð- ur útgangsstøðið fyri møgu- ligum samráðingum um varandi frið í Miðeystri. Ariel Sharon hevur sagt seg taka undir við »road-map« ætlanini fyr friði. Ein ætlan, sum er gjørd í samstarvi millum ES, ST, USA og Russland. Ísrael er í tí støðu at fólkatalið millum palestin- ar veksur nógv skjótari enn millum ikki-arábararnar í Ísrael. Um Ísrael hevði lagt allan Vestara Áarbakka undir seg so høvdu palest- inarar skjótt verið í meiri- luta, um ætlanin var at gera eina demokratiska skipan. Hetta er sjálvandi ein hótt- an móti teimum, sum halda uppá, at Ísrael skal vera ein jødiskur statur. Júst tí kann múrurin eisini síggjast sum ein máti at halda palestin- um burtur úr Ísrael. Fyrstu avleiðingarnar eru merktar í lítlu bygdini Kalquilia á hersetta Vestara Áarbakka. Bygdin sjálv er við eitt endað skeivu megin nýggja múrin og er avbyrgd frá restini av Vestara Áar- bakka. Bøndur hava sæð ísraelskar buldosarar jarð- leggja velturnar, har teir velta oljuber ella víndrúvur. Í bygdini vóru einir 20 vatnbrunnar, men nú eru bara helvtin eftir. Hinir eru antin fyltir upp ella ísraels- meðni múrin. Veltur og øki, sum í fleiri hundrað ár hava verið grundarlagið undir bygdini, er sorlað sundur av buldos- arunum. Bøndurnir hava ikki frítt at fara í tí økinum, har teir áður hava velt. Ísrelsku myndugleikarnir siga, at møguleiki skal vera fyri at gera nøkur portur í múrin, so bøndurnir sleppa innum ella útum at heysta í egnum veltum. Bush var varin Júst nýggi múrurin á her- settu økinum var á skránni tá George Bush, forseti, hevði fund við ísrelska for- sætisráðharran Ariel Sharon og nýggja palestinska for- sætisráðharran Mahmoud Abbas. Summi væntaðu at ameri- kanska forsetin fór at kroysta Sharon til at steðga byggingini av múrinum, men tíðindafundirnir eftir fundin í Washington bendu ikki á, at Bush hevur kravt, at byggingin steðgar. Byggingin av múrinum hevur ávirkan á »road- map« – koyriætlanina fyri friði. Henda ætlan skinklar í skræðuni, men tykist í løtuni at vera einasta gongda leið til varandi frið. Sjálvt um Bush ikki kravdi beinleiðis at bygg- ingin skuldi steðgast, so eru tekin um, at amerikanska fyrisitingin stúrir fyri støð- uni. Amerikanski uttanríkis- ráðharrin – Colin Powel – hevur heitt á ísrelsku myndugleikarnar um at hugsa seg væl um. Keldur í amerikansku fyrisitingini hava sagt við New York Times, at fleiri amerikanskir politikarar eru fyri at frysta nýggjstu veðhaldini fyri láni til ísrelsku stjórnina. USA er ikki ímóti, at Ísrael byggir ein múr ella eitt trygdarhegn á egnum øki, men at Ísrael við múrin fer inn á Vestara Áarbakka og Ísrael á tann hátt leggur nýtt land undir seg hóttir »road-map«-ætlanina. Við múrin ger Ísrael sítt egna mark. Amerikanska kongressin hevur í vár veitt Ísrael veð- hald fyri lánum upp á níggju milliardir dollarar og tað eru hesi veðhaldini, sum amerikansku myndug- leikarnir nú hótta við at minka. Koyriætlanin fyri friði í Miðeystri: Koyriætlanin – the road map – fyri friði millum pale- stinar og ísraelar er løgd til rættis av ES, ST, USA og Russlandi. Endamál: Ein endalig og altumfatandi loysn á trætuni millum Ísrael og Palestina, sum skal enda við einum demo- kratiskum palestinskum stati lið um lið við Ísrael. Tíðarætlan: Ætlanin er í trimum stigum, har seinasta stigið verður tikið í 2005. 1. stig: Harðskapur og yvirgangur skal steðgast. Palestinar skulu kunna liva eitt vanligt lív og palestinskir stovnar og mynduleikar skulu setast á stovn. 2. stig: Ein palestinskur statur verður settur á stovn við fyri- bils marki. Samstundis verður hildin ein altjóða ráð- stevna, sum skal útvega pening til nýggja statin. 3. stig: Endaliga avtalan um at enda trætuna verður undir- skrivað. Málið er ein palestinskur statur í 2005 við mørkum, sum eru altjóða viðurkend. Tøl úr Ísrael • Íbúgvaratalið í Ísrael er í alt 6.631.000 • Av teimum búgva 225.000 jødar í búsetingum á Vestara Áarbakka í umleið 150 búsetingum. • 8.000 búgva í búsetingum í Gaza • 1,2 mio. av fólkinumi í Ísrael eru arabarar • Íbúgvaratalið á Vestara Áarbakka er umleið 2 mill. • Íbúgvaratalið í Gaza er umleið 1,2 mill. Amerikanski forsetin segði seg harmast um nýggja múrin millum Ísrael og Vestara Áarbakka, sum stingur seg inn á hersettu økini og leggur nýggj øki afturat Ísrael Mynd: Reuters Higartil er múrurin sum skal skilja Ísrael frá Vestara Áarbakka 128 kilometrar langur, men ætlanin er at hann skal vera næstan 1000 kilometrar. Mynd: Reuters UTTAN ÚR HEIMI UTTAN ÚR HEIMI