týsdagur 19. august 2003síða 6

10 Nr. 154 - 19. august 2003 Nr. 154 - 19. august 2003 11 Jóannes Eidesgaard Líkt er til, at samgongan tekur táttin uppaftur, har hon slepti, tá tingárið end- aði. Gev fólkinum sjónleik, so gloyma tey – væl stuðl- aði av fjølmiðlunum – teir dagligu gráu trupulleikar- nir. Og andstøðan fær ikki eitt orð innført, tí sjónleik- urin í samgonguni er mun- andi betur undirhald. Ein blaðmaður hjá Dimma- lætting ringdi fyri nøkrum døgum síðani og spurdi, hvørji mál, eg roknaði við fóru at verða stóru stríðs- málini í politiska árinum, sum byrjaði á ólavsøku. Eg svaraði, at tá tað snúði seg um verulig politisk mál í løgtinginum, so fóru tað at verða serliga tvey mál, sum fóru at geva stríð millum ymisku partarnar, og tað vóru fíggjarlógin fyri 2004 og fráboðaðu privatisering- arnar. Men so legði eg aftr- at, at tá tað kom til stríðs- mál annars, so fór sam- gongan sjálv at taka sær av tí, og hon hevði so avgjørt ikki brúk fyri hjálp frá and- støðuni til tað. Og sum frálíður eri eg komin alt meira eftir, at alt hetta er ein sjónleikur, sum verður stjórnaður frá stjórn- arskrivstovunum í Tinga- nesi. Ein sjónleikur, sum hevur sum mál, at fjølmiðl- arnir verða stýrdir til bert at fáast við tað, sum leiðslan í samgonguni ynskir, at fjøl- miðlarnir skulu fáast við. So til tess at fjølmiðlar, andstøða og fólk annars ikki seta fokus á veruligar trupulleikarnar í okkara samfelag og til tess at tiga andstøðuna í hel, so gjarar man út við ymiskum innan- hýsis stríðsmálum, sum serliga Fólkaflokkurin og Tjóðveldisflokkurin eru so rúkandi ósamdir um. Og út- gjaringin er so mikið góð, at øll bíta á og halda, at hetta er veruligi politikkur, tað snýr seg um. Skiftivís hoyra vit Tjóð- veldisflokkin og Fólka- flokkin skjóta eftir hvørjum øðrum í fjølmiðlunum, men hetta er sjónleikurin, tí málið er ikki ósemjan, men tað at teir eiga yvirskriftir- nar og fáa markera síni sjónarmið, og so ikki at gloyma, at andstøðan verðu tagd burtur. Stutt sagt: ein sjónleikur fyri at varðveita maktina. Lat okkum taka nøkur dømi: – Málið um Jógvan S er so eitt fólkafloksteatur alt sum tað er. Fólkaflokkurin gev- ur tilsøgnina um fiskiloyvi dagin fyri løgtingsvalið – Fólkaflokkurin útskrivar fyribils fiskiloyvi næstan dagin fyri, at landsstýris- málanevndin kemur við sínari niðurstøðu – og Fólkaflokkurin tekur fiski- loyvið aftur. Reiðarin, sum hevur sitið á tingi fyri Fólkaflokkin kann nú leggja sak og siga, hvussu nógv endurgjald, hann skal hava. Fólkaflokkurin hevur frammanundan við al- mennum pengum syrgt fyri, at advokatar geva reið- arínum rætt og landsstýris- málanevndini órætt, so ta sakina skal reiðarin vinna. Og omaná alt, so sigur reið- arin, at hann er politiskt forfylgdur. (Er tað veruliga so, sum reiðarin sigur, so er talan um politiska kanni- balismu, tí Fólkaflokkurin eigur málið, alt sum tað er, og hevur sitið báðumegin borðið frá byrjan til enda. Fólkaflokkurin hevur bæði givið og fingið) Fyri ikki at órógva henda sjónleik, so sleppur Tjóðveldisflokkur- in at eiga leiklutin sum tann einasti flokkur, sum heldur, at slíkt kann ikki bera til, og tí má fiskiloyvið takast aftur. At vit onnur høvdu somu áskoðan var als ikki áhugavert. – Annita á Fríðriksmørk sigur í umrøðuni av løg- mansrøðuni, at hon heldur, at tíðin nú er komin til at taka sjómanfrádrátturin upp á 15% av. Hetta gevur so restini av Tjóðveldis- flokkinum og serliga Karst- eni Hansen og Rúna Hentze høvið til at markera teirra støðu, eins og Fólkaflokk- urin sleppur at sláa mann- garð um frádráttin. Hvat andstøðan sigur um sama mál, verður ikki tikið upp á tungu. – Karsten Hansen og Heini O. Heinesen seta spurningar við handfaring- ina hjá Bjarna Djurholm av málinum um fasta sam- bandið um Lorvíksfjørð. Hetta gevur síðan báðum pørtum høvið til at markera yvir fyri norðoyingum, at tað serliga eru hesir báðir flokkar, sum brenna fyri sakini, og eingin tímir at spyrja andstøðuna, hvat hon heldur. – Høgni Hoydal og lut- víst Hergeir Nielsen seta fram ynski um eitt sam- ferðslugjald, soleiðis at tað gerst ókeypis at ferðast til útoyggj og munandi bílig- ari til útjaðaran. Høgni Hoydal sleppur framat í bestu senditíð í bæði út- varpi og sjónvarpi at marknaðarføra handritið. Hann og Tjóðveldisflokk- urin standa nú sum teir ein- astu, sum vilja útjaðaranum nakað munagott. Men sam- stundis gevur hetta eisini Fólkaflokkinum og serliga Bjarna Djurholm, sum alt meira tykist vera veruligi leiðarin í Fólkaflokkinum, høvið til at markera, at teir als ikki kunnu góðtaka hækkaði avgjøld ella hækk- aðir skattir. Báðir flokkar sleppa at markera teirra hugsjónir, men hvat and- støðan heldur um hetta mál, nei tað er ikki áhugavert. Her vóru so fýra dømi bara síðan á ólavsøku. Dagsskráin er ivaleyst longu sett, og handritini liggja uttan iva klár til fleiri sjónleikir, sum vit skulu undirhaldast við, nú nætur- nar leingjast og dagarnir styttast. Eitt mugu vit so viður- kenna í andstøðuni, og tað er, at vit eru sera vánalig, tá tað kemur til at seta sjón- leikir upp. Men tað var nú heldur ikki tað, vit roknaðu við, at politikkur skuldi snúgva seg um. Sum øllum kunnugt varð einaræðisharrin Pino- chet tvungin at lata valdið frá sær eftir nógv ár í Chile við blóðugum harðræði. Pinochet lat ikki valdið frá sær uttan víðari, og neyðugt var at gera nógvar ótespiligar neyðsemjur, til tess at fáa einaræðisharran og hervald hansara at góð- taka eina fólkaræðisliga samfelagsskipan í Chile. Ein partur av neyðsemjunum var, at her- yvirmenn skuldu ikki verða revsaðir fyri brots- verk, ið vóru framd móti viðhaldsfólki Allend- es. Hetta kendist sjálvsagt sárt hjá avvarandi at teimum mongu, eitt nú sangarin og tónasmiður- in Victor Jara, sum opinlýst vórðu tikin av døg- um uttan lóg og dóm, ella sum hvurvu í Nacht und Nebel. Eingin uttan brotsmenninir vistu, hvat ið var hent við øllum teimum horvnu. Óvissan var tung at bera hjá teimum mongu av- varandi. Einaræðisharrin, ið ber høvuðsábyrgd- ina av allari hesari neyð og øllum hesum ræðu- leikum, livir og letur sum honum lystir í størsta marglæti fyri skattaborgarans pening! Hetta kenst hjá mongum órættvíst, milt talað. Tað er jú ongantíð hent, at brotsmenninir eins og gjørt varð í t.d. Suðurafrika fingu høvi at angra og at greiða almenninginum frá sínum brotsverkum. Ein slík loysn hevði reinsað luftina og tryggjað teimum avvarandi upplýsingar um tey horvnu. Ein slík loysn hevði eisini gjørt, at teir verstu brotsmenninir vórðu revsaðir. Tí eru krøvini nú harðnað um, at gjørt verður upp við brotsmenn- inar, soleiðis at alt frá Pinochettíðini, sum enn er dult, kemur í ljósmála. Tað er í hesum sam- bandi løgið at hugsa sær, at harðræðið hjá Pino- chet fekk undirtøku frá politiskum flokki, sum í dag situr við miklum valdi í Føroyum. Í Argentina hendi sami sorgarleikur sum í Chile. Men har hava politisku flokkarnir nú gjørt av, at gerast skal upp við politisku brots- menninar einaferð med alla. Farið verður nú í hernað móti teimum herovastum, sum bera høvuðsábyrgdina av øllum ræðuleikunum, ið vórðu framdir móti demokratiskt hugsandi fólki í landinum. Teir koma nú fyri rættin. Greiða skal fáast á tí, sum hendi við øllum, sum hvurvu, meðan hervaldið hevði ræðið. Fólk um allan heim bíða spent eftir uppgerðunum í báð- um londum, tí hesi viðurskifti viðkoma ikki bert chilenum og argentinum, men øllum demokratiskt sinnaðum menniskjum uttan mun til, hvar á Jørðini, tey nu einaferð eru stødd. DAGSINS MEINING Sosialurin Viðkomandi uppgerð við einaræði VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Gev fólkinum sjónleik... Lesið -tað loysir seg Hergeir Nielsen Teir í fólkaflokkinum eru á gosið, tí vit í tjóðveldis- flokkinum arbeiða við nøkrum av avtalunum í samgonguskjalinum. Avtalurnar siga ma. at, – ætlan verður løgd fyri, hvussu tilmælini um økis- menning og útoyggjapoli- tikk kunnu verða fylgd, – at flutningskostnaður skal sum minst darvað kapp- ingarførinum hjá vinnu- lívinum í útjaðaranum, – at miðast skal ímóti, at allir borgarar landsins fáa nøktandi tænastustig inn- an vinnu, telesamskifti, samferðslu, heilsu-, al- manna-, menta- og skúla- mál. Hesar avtalur eru púra greiðar, og elva til eina um- legging av fleiri viðurskift- um á samferðsluøkinum, skulu tær haldast. Landsstýrismaðurin í vinnumálum umsitur sam- ferðsluøkið. Hann hevur, sum skilst, tíverri lítið og einki gjørt við hesi mál, og hevur ongar ætlanir og einki uppskot um, hvussu hesi kunnu skipast. Harafturat hoyra vit hann siga seg heldur vilja liggja lík, skulu okkara hugskot og avtalur fremjast. Hetta er greið tala, og kann ikki skiljast øðrvísi enn, at fólkaflokkurin ikki sær seg føran fyri at halda samgonguskjalið, hvat av- talunum um økismenning viðvíkur. Flokkurin hevur í nýtum orðum í hálva øld funnist at rakstrarkostnaðinum av SL. Síðani hann kom at umsita málið, er hesin kostnaður øktur úr 126 upp í 163 mió.kr., ella við næstan 30%. Bara lønarparturin er pumpaður úr 50 mió.kr. upp í 66 mió.kr. Tað er ein sorgarsøga í sjálvum sær, at fólkaflokk- urin skal sita á einum stór- um parti av teimum málum, ið viðvíkja útjaðaranum, um flokkurin er karvandi líka glaður við, um naka lív er lagað fólki har ella ikki. Vit, sum politiskt hava tryggjað okkum, at nakað skal henda við økismenn- ingini, eru fullgreið yvir, at hetta eisini treytar eina um- skipan av teimum byrðum, ið liggja á samferðsluøki- num. Samstundis sum økis- menningin verður tosað í hel, streymar fólkið til mið- staðarøkið, og vit, sum royna at koma við uppskot- um um batar, verða hóttir við alskyns ólukkum. Men rætt skal vera rætt. Undir viðgerðini av løg- mansrøðuni var positiv undirtøku frá einum fólka- floksmanni um at flyta um- sitingina av Smyril nærri brúkaranum, og tað er at fegnast um. Vónandi fer tað ikki at taka lívið av landsstýris- manninum, um vit flyta hesa umsiting til Suðuroy- ar. Eitt hóskandi stig er at gera tað, tá nýggi Smyril kemur. Samferðslugjaldið hevur fyrr verið umrøtt í sam- gonguni, og nú sær tað út til rættiliga at níva teir í fólka- flokkinum. Heðin Zachariasen sigur seg hava fingið ein skelk, og at tað er óhugsandi, at tey sum ikki brúka SL, rinda meiri kostnað av hes- um. Vit koyra út har landfast er, siga handilsmenn í lýs- ingum sínum, og tað sama siga fólkafloksmenn. Streymnesmaðurin koyrir har landfast er. Hann slepp- ur altíð eftir fjøllunum til Havnar, og er tað ikki nóg gott, so hava vit sprongt honum ein veg gjøgnum fjøllini uttan at taka eina krónu frá honum í gjaldi fyri at brúka landsvegirnar. Takkarlønin frá honum er, at útjaðarin í oyggjasam- felagnum Føroyar skal sigla sín salta sjógv, bundin at líkindum, ferðaætlanum og kostnaði pr. túr fyri at brúka sjóvegis landsvegir- nar. So langt liggja vit frá hvørjum øðrum, og so vita vit tað. Fólkaflokkurin illneitast inn á okkum, tí vit viðgera týdningaramikil mál á sam- ferðsluøkinum, men ta ábreiðsluna leggja vit ikki so nógv í, so leingi sum vit síggja, at tað ger mun og er til samfelagsins besta. Tað er nýtt og pátikið, at landsstýrismaðurin fær lík- dæmi og er ímóti hægri gjøldum. Tvørturímóti, so yndar hann at leggja hægri gjøld á almenna fluttningin. Vit støðgaðu honum í vár í at fremja eina størri hækk- ing av samferðslugjøld- unum, og áløgdu honum í størri mun at fíggja hallið hjá SL við rationalisering- um heldur enn við hækkað- um ferðaseðlagjøldum Støðgaðu vit ikki lands- stýrismanninum, høvdu koyggjuprísirnir á Smyrli verið 300 kr. afturat ferða- seðlagjaldinum. Støðgaðu vit ikki lands- stýrismanninum, fingu vit ein Smyril triðing minni enn tann komandi fyri sama rakstrarkostnað. Støðgaðu vit ikki lands- stýrismanninum, kom hann niðan í tingi við eini fjalla- smogu undir Hovstúgvu fyri 140 mió.kr., ella fyri triðings meirkostnað oman- fyri Øravíkar Hov berghol- ið. Støðgaðu vit ikki lands- stýrismanninum, hevði hann lopið varandi ólag á partar- nir á arbeiðsmarknaðinum við handfaringini av upp- skotinum um ein møgulig- an arbeiðsrætt. Og so frameftir, og so frameftir Ikki er fólkafloksmonn- um neyðugt at liggja í svøvnloysi, tí at ein sam- starvsflokkur hugsar og virkar positivt eftir gjørd- um avtalum til samfelags- ins besta. Vit hava ikki ætlað okk- um at taka nakað úr hond- um teirra, men teir eiga at geva okkum eins góðan rætt til at viðgera teirra mál, sum teir taka sær at viðgera okkara. VIÐMERKINGAR Farna vika gjørdist eitt framhald av gongdini í seinastuni og enn ein staðfesting av, at tað sum heild gongur framá í USA. Sein- astu prísvakstraruppgerðirnar hava fyribils burturbeint óttan um ein fallandi prísvøkstur, og saman við positivu búskapar- gongdini hevur hetta gjørt, at mett verður ikki longur, at rentan skal lækkast meira í USA á hes- um sinni. Ein onnur orsøk til hetta er, at tað sýnist, sum um nýtsluhugurin hjá amerikanska brúkaranum aftur er um at økj- ast, og hetta er sera gott fyri bú- skapin. Streymslit í USA í farnu viku gjørdi, at positivar búskaparligar uppgerðir og eitt nú ein góður roknskapur frá teldufyritøkuni Dell, ikki fingu ta ávirkan á marknaðirnar, sum rætt hevði verið. Hóast talan ikki var um yvirgang, undirstrikar hending- in, at amerikumenn dagliga liva í óttanum fyri yvirgangi, og at slíkar hendingar kunnu skapa sveiggj á virkisbrævamarknað- unum. Lánsbrævarenturnar eru sum heild hækkaðar í farnu viku. Or- søkin er serliga bjørt amerikonsk lyklatøl. Hóast lutfalsliga fáar búskaparligar uppgerðir verða almannakunngjørdar hesa vik- una, verður framhaldandi mett, at rentan á longum lánsbrøvum kann vera óstøðug. Renturnar eru hækkaðar nógv í seinastuni og roknast kann tí allatíðina við einari mótrørðslu. Kortini skal fyribils ikki roknast einari veru- ligari broyting í rentustiginum. Við øðrum orðum kann væntast, at renturnar fara at sveiggja í einum føstum talstrekki í næst- um. Danska partafelagið A.P. Møller – Mærsk A/S stóð seg sera væl í farnu viku og hækkaði 6,8%. Hóast talan er um eitt sterkt og væl rikið virki og at kappingarneytar hava kunngjørt góðar roknskapir, er vandi fyri, at bjartskygnið er ov stórt um roknskapin hjá A.P. Møller. Partabrøvini kunnu tí fella bæði orsakað av vinningsstaðfesting og tá roknskapurin verður kunn- gjørdur tann 26. august. Partabrøv hava sum heild stað- ið seg sera væl í seinastuni, sam- stundis sum lánsbrævarenturnar eru hækkaðar. Lánsbrøv eru tí vorðin áhugaverd at keypa og hetta kann seta partabrøvini und- ir trýst. Roknast kann tí við døg- um við falli. Kortini vísa virkir framhaldandi á góðar roknskapir og millum annað hetta stýrkir trúnna um, at partabrøv kunnu liggja hægri við ársenda. Seinasta rentulækkingin í USA hesuferð Vika 34, 2003 www.kaupthing.fo Oyggjarsamfelagið og kostnaðurin LANDSDYSTUR Tíðindaskriv 12. Maður skipar fyri upphiting til dystin Før- oyar-Ísland á Tórsvølli mikudagin. Á skránni er ókeypis andlitsmáling, felags- sangur, tipping o.a. Eisini verður søla av fløggum, turrukløðum, húgvum, blusum o.ø. Nógv góð tilboð til limirnar. Havi limakortið við. 12. Maður bjóðar ókeyp- is øl & sodavatn til limir- nar. Nýggir limir kunnu tekna seg. Byrja verður kl. 15.00. Kl. 18.15 verður skrúð- gonga niðan á Tórsvøll. Øll eru vælkomin. 12. Maður hitar upp í Club 20 C M Y K 11 10