týsdagur 19. august 2003síða 8

Nr. 154 - 19. august 2003 15 FILMSUMRØÐA Rúnar Reistrup Annað samráðingarumfar er júst liðugt. Danski forsætisráðharrin og føroyski løg- maðurin koma saman út ígjøgnum hurðina og sessast handan mikrofonirnar hjá press- uni. Forsætisráðharrin pátikið kátur, løg- maður meira samanbitin. Galant tekur danski forsætisráðharrin vatnfløskuna, sum sett er framman fyri løgmann, og letur hana upp fyri hann. Síðan letur hann sína egnu vatnfløsku upp og byrjar tíðinda- fundin. Triðja samráðingarumfar er júst liðugt. Danski forsætisráðharrin og føroyski løg- maðurin koma saman út ígjøgnum hurðina og sessast handan mikrofonirnar hjá press- uni. Forsætisráðharrin álvarsamur, løg- maður hesaferð enn meira samanbitin enn eftir annað umfar. Teir báðir taka hvør sína vatnfløsku og lata hana upp. Fjórða samráðingarumfar er júst liðugt. Danski forsætisráðharrin kemur einsamall- ur út ígjøgnum hurðina. Hann er samanbit- in. Hann nertir ikki vatnfløskuna, sum sett er framman fyri hann. Síðan sigur hann við pressuna sum er, at samráðingarnar eru slitnaðar, og løgmaður hevur valt at halda sín egna tíðindafund. Dysturin er av, men vinnarin er hvørki fegin ella stoltur, tí dysturin var ikki mill- um tveir javnar partar. Men veikari partur- in gjørdist desperatur í sínum máttloysi, og tí kundi dysturin bara enda við sorli. - Tað ber ikki til at samráðast, tí danska stjórnin vil ikki viðurkenna okkum sum javnstøðugar samráðingarpartar, var grundgevingin hjá føroyska landsstýrinum fyri at slíta samráðingarnar. Men bar tað yvirhøvur til hjá donsku stjórnini at viðurkenna landsstýrið sum javnstøðugan samráðingarpart, tá tað var so ivasamt um føroyska fólkið stóð aftan- fyri landsstýrið í hesum málið og partar av sjálvum landsstýrinum vóru so ivasamir í síni egnu søk. Og var tað yvirhøvur realistiskt at sam- ráðast útfrá lítið lítillátna kravinum um 15 ára treytaleysa skiftistíð eftir eina møgu- liga avgerð um loysing. Ella var í veruleikanum talan um grønar politikarar og grønar embætismenn, sjálvir djúpt í politiska sumpinum, sum umframt samráðingarhegni vantaðu skil og virðing fyri grundleggjandi demokratiskum spæli- reglum og heilt einfalt ikki vistu, hvat teir vóru í gongd við. Vóru tað veruliga teirgóðu.fo ímóti deonde.dk ella bara amatørar.fo ímóti professionelle.dk. Hesir spurningar standa eftir, tá seinasti meturin av filminum hjá Ulla Boje Rasmussen er farin framvið ljóskastaran- um, og vit aftur verða tikin fram til nútíð- ina, har búskaparlig og umsitingarlig til- laging til sjálvstýri er nakað man klárar sjálvur, og fólkaatkvøða um loysing er nakað man skrivar út, tá man hevur ein realistiskan møguleika fyri at fremja hana. At filmurin Føroyar.dk reisir slíkar spurn- ingar, heldur enn at fara undir ta ómøgu- ligu uppgávu at svara teimum objektivt, er eitt tekin um stórt eygleiðaraskynsemi. At filmurin megnar at gera eitt so fløkt evni so einfalt uttan at banalisera tað ber prógv um óvanliga gott frásøgusnildi. At filmurin lýsir hetta stríðsfulla tíðarskeið í Føroya søgu í einum anda, sum er lættur av gam- an, er ein sýning av, hvussu sterkt eitt vápn skemt er í røttu hondum. Tí skemtiligur er hesin filmurin sanniliga eisini. Allur salurin flenti í kíki fleiri ferðir undir frumsýningini. Onkuntíð orsakað av, at hendingarnar vóru beinleiðis stuttligar, aðrar tíðir tí tær at onkrari orsøk kendust láturligar sæddar ígjøgnum bakspeglið. Láturin rungaði soleiðis bæði tá filmurin vísti hvussu neyvt Kári Mouritsen pussar sín taxabil undir drotningavitjanini, og tá filmurin vísir Poul Nyrup Rasmussen, við vanligari orðavalselegansu, sita á tíðinda- fundi og siga »Forhandlingskursen er ikke hård«, beint eftir at hann hevði bankað før- oyska landsstýrið upp í ein krók undir fyrsta samráðingarumfari. At vit føroyingar nú, fá ár eftir at hálvur hatur og títtar skuldsetingar um landasvik og annað gott fyltu luftina kring sjálv- stýrissamráðingarnar, kunnu fáast at flenna meira ella minni hjartaliga eftir nøkrum av tí minni tespiliga, sum fór fram undir samráðingunum, gevur eina góða fatan av hvussu sterkur hesin filmurin hjá Ulla Boje Rasmussen í veruleikanum er. Hvør hevur til dømis nakrantíð flent at bankamálinum? Umframt at vera ein eygleiðari av guðs náði og ein frásøgukvinna sum fá, er Ulla Boje Rasmussen eisini ein frálíkur skemtari. At hon hevur lagt seg sjálva og allar hesar eginleikar í filmin Føroyar.dk eigur hon stórt rós og nógvar føroyskar tøkkir uppibornar fyri. Tí Føroyar.dk verður fyri eftirtíðina ein søguligur dýrgripur, sum gløgt og beinrakið lýsir eina turbulenta tíð í Føroya søgu, og sum kann siga okkum føroyingum ikki so fá álvarsorð, um vit tíma at lurta. Í filminum er Høgni Hoydal høvuðsper- sónur. Vit fylgja honum einu løtuna í turkisfarvaða bili hansara og hinu løtuna einsamøllum bíðandi eftir flogrutuni til Danmarkar. Í heila tikið verður myndatólið oftast sløkt, tá sjálvstýrismálaráðharrin fer út úr myndini. Filmurin setir soleiðis tvær strikur undir, at sjálvstýrissamráðingarnar vóru Høgnasa verkætlan. Tað er tí eisini Høgna Hoydal, sum vit fáa samkenslu við, tá hann líkist einum brotnum manni, eftir at løgmaður hevur tikið fólkaatkvøðuna um sjálvstýristilgongdina aftur. Men hann, ella aðrir føroyingar fyri tann saks skuld, verða ikki útstillaðir sum offur í filminum. Hetta fegnaðist Høgni Hoydal alment um í røðu síni til Ulla Boje Rasmussen beint eftir frumsýningina av filminum, og tað gjørdi restin av føroying- unum í salinum eisini. Tí føroyingar vóru ikki offur, í øllum førum ikki fyri øðrum enn sínum egnu mistøkum og vánaliga samstarvslagi. Tí væl var Poul Nyrup Rasmussen ein ópassaliga arrogantur statsleiðari og donsku fjølmiðlarnir ein flokkur av ókritiskum nikkidukkum undir sjálvstýris- samráðingunum. Tað vísti filmurin og tað er nú fest á band sum ein staðfesting, ið tænir hesum til lítlan sóma. Men tað er tann grundleggjandi munurin millum offrið og taparan, at tann seinni sjálvboðin er farin inn í dystin. Filmurin gevur eitt sjáldsama gott innlit í taktiska politiska spælið - og vísir eitt skúladømi um, hvussu man ber seg at við at tapa hetta spæl. Men filmurin reisir tíbetur ongan peikifingur og gevur soleiðis hvørjum einstakum áskoðara frið at gera sær sína egnu meting av tí, sum fór fram. Metingarnar verða helst eins nógvar og áskoðararnir. Amatører.fo Føroyar.dk er einki minni enn eitt meistaraverk. Filmurin er ein beinrakin lýsing av einum turbulentum tíðarskeiði og gevur eitt gott innlit í føroyska partin av politiska samráðingarspælinum. Men tað er ikki nøkur pen sjón aftur at síggja landsstýrið sum hundur í keyluspæli Høvdingar hittast beint eftir frumsýningina av Føroyar.dk Mynd: Jens Kr. Vang 15 14 Nr. 154 - 19. august 2003 LISTASTEVNA Jan Müller Listastevnan 2003 fekk ein sera kensluligan og vakran enda. Tað syrgdu 24 írskir amatørsjónleikarar fyri. Har vóru børn, ung og til- komin, sum dansaðu, sungu og spældu sjónleik fyri teimum umleið 300 áskoðarunum í Norður- landahúsinum sunnukvøld- ið. Eitt frálíkt punktum – finala – í eini annars fjøl- broyttari og livandi lista- stevnu. Hevði henda sýningin, ið nevndist »Oileán«, fingið størri umrøðu framman- undan er lítið at ivast í, at Norðurlandahúsið hevði verið fullsett. Tað var ikki bara ein vakur og fjøl- broyttur leikur við øllum tí, ið krevst fyri at fáa kenslur- nar í kók, tað var eisini ein leikur við søguligum inni- haldi, sum fekk heimligar klokkur at ringja. Evnið var nevniliga lívið í útoyggj, hvussu stríðið var fyri at yvirliva og hvussu fólkið á Great Blasket Island í Ír- landi livdi fyri meira enn 50 árum síðani, til oyggin bráddliga gjørdist mann- tóm. Tað vekir tankar og kenslur um, hvussu verður á útoyggj í Føroyum í fram- tíðini – um søgan fer at endurtaka seg her eisini! Tað var írska fólkatjóð- leikhúsið »Siamsa Tire«, sum í umleið 2 tímar berg- tók føroysku áskoðararnar. Lat tað tó verða sagt beina- vegin, at hetta er ikki tað professionella írska tjóð- leikhúsið, sum kanska onk- ur hevði fingið fatan av undan sýningini. Talan er um amatørleikhús, sum kortini ikki smæðist burtur. Tað kundu áskoðararnir eisini vátta, tá teir 24 írarnir bergtóku við sínum sangi og eyðkenda írska dansi og við eini pallmynd og ljós- føring, sum fekk tað at síggja sera professionelt út. Vit fara í Sosialinum seinni í vikuni at nema við sjálva søguna í leikinum, eina lagnusøgu, sum eisini er áhugaverd fyri okkara egnu tíð. Aftaná sýningina í Norð- urlandahúsinum var sam- koma í Sjónleikarhúsinum, har m.a. høvi varð at hitta írsku leikararnar. Á sam- komuni takkaði stjórin í Norðurlandahúsinum og forkvinna í Listastevnustýr- inum, Helga Hjórvar øll- um, luttakarum, áskoðarum og stigtakarum fyri eina sera góða stevnu og hand- aði blónutyssi til Oddvu Nattestad, sum hevur verið formaður fyri Listastevn- una 2003. Og síðani hand- aði hon formansskapin fyri Listastevnuni 2004 víðari til Birgir Kruse. Endaðu listastevnu á útoyggj LISTASTEVNAN Jan Müller Millum áskoðararnar í Norð- urlandahúsinum sunnu- kvøldið, tá írar vóru á pall- inum, var eisini føroyski leikstjórin Eyðun Johannes- sen. Hvat fekk hann burtur úr leikinum og annars stevnuni sum so! – Tú kendi mentalitetin og stemningarnar, ja ta spontanu og einføldu gleð- ina aftur gjøgnum náttúru- upplivili og sang í hesum írska leikinum. Tað, sum gav nakað eyka, var at kunna síggja, hvussu írar íðka amatørsjónleik, nakað, sum kanska kundi givið okkum inspiratión. Sjón- leikurin í syðra partinum av Írlandi hevur jú ment seg til at vera eitt slag av sosial- um arbeiði fyri ung og eis- ini innan fyri aðrar lista- greinir so sum tónleik, dans og rørlur í heila tikið og so eisini drama. Har amatør- leikurin hjá okkum meira fokuserar bara uppá sjón- leikin sum so. So eg skilji, at hetta er ein máti at ar- beiða við ungdóminum eis- ini sosialt. Eyðun Johannessen held- ur, at hetta er nakað, sum vit eisini áttu at umhugsað. Tí er slík listastevna um- framt upplivingarnar eisini ein íblástur fyri mong av okkum. Írski leikurin er so eisini eitt dømi um, hvussu man roynir at sameina profes- sionalismu og amatørar- beiði. Tað hava so verið sera professionell fólk sum vegleiðandi konsolentar ella instruktørar, koreograf- ar og útbúnir tónleikar sum íblástur til slíkan leik. Eyðun Johannessen held- ur tað eisini vera eitt fínt tema at kunna vísa á slíka sameining á eini lista- stevnu. Hann vísir annars á, at møguliga hevur pre- sentatiónin av hesum írska tiltakinum verið eitt sindur misvísandi, tí nógv hava hildið, at hetta var tað írska tjóðleikhúsið, tí tey hava eitt heiti, sum líkist tí. Men tað er villeiðandi. Hetta eru amatørar í orðsins bestu merking. Føroyski leikhússtjórin heldur tað annars vera frá- líkt at byrja listastevnuna við nøkrum so toppprofes- sionellum sum franska sirkussinum hjá Chaplin og so enda við hesum írska leikinum. Hann heldur tað vera frá- líkt, at vit á slíkari lista- stevnu fáa møguleikan at uppliva ta vektleysu støð- una, sum listin kann bjóða okkum – og at tað ber til. – Tosað verður um at fáa fleiri kend nøvn til lista- stevnuna. Pavarotti hevur verið nevndur og onnur við. Hevur tú nakað serligt ynski: – Tey stóru nøvnini hava ein appell, men tey kosta so tað forslær. Soleiðis sum listastevnan mennist og kann hon blíva ein tradi- tión, so fara kanska eisini tey stóru nøvnini at koma av sær sjálvum. Írsku leikararnir hugnaðu sær óført, tá Listastevnan borðreiddi við føroyskum viðskera og øl frá Vertshúsinum Mynd Jan Müller Eyðun Johannessen, leikstjóri: Írskur íblástur Írar bergtóku í Norðurlandahúsinum Mynd Jan Müller Hýrurin var góður á samkomu í Sjónleikarhúsinum, tá Listastevnan endaði Mynd Jan Müller Nýkomni AFS-arin Steffie úr Sveits var so heppin at vera við til hugnaløtuna í Sjónleikarahúsinum. Her er hon saman við føroysku »mammuni« og einum av írsku leikarunum Mynd Jan Müller C M Y K 14