týsdagur 19. august 2003síða 9

16 Nr. 154 - 19. august 2003 Nr. 154 - 19. august 2003 17 Rúnar Reistrup Fyri Høgna Hoydal var tað ein harður umgangur kenslu- liga at síggja hendingarnar kring sjálvstýrissamráðing- arnar á hvíta løriftinum. Men filmurin styrkti hann eisini í nøkrum av teimum niðurstøðum, sum hann sjálvur hevur gjørt sær um gongdina. – Filmurin gjørdi meg enn meira greiðan yvir tað, sum eg havi hugsað síðan samráðingarnar, at vit skul- du ikki verið farin niður at samráðast uttan at hava eina fólkaatkvøðu í rygg- inum. Vit manglaðu eitt konkret mandat, og tí end- aðu vit ofta í krosseldi mill- um føroysku andstøðuna og donsku stjórnina. Sambært Høgna Hoydal var tað torførasta við film- inum at síggja føroysku ósemjuna, serstakliga tá fólkaatkvøðan um loysing varð tikin aftur av løg- manni. Spurdur um tað var rætt ikki at slíta samgonguna tá, sigur Høgni Hoydal beint eftir at hava sæð filmin: – Tað veit eg ikki um tað var. Tað vakni eg satt at siga framvegis upp um næturnar og hugsi um. Niðurstøðan um hvørt tað var rætt ella ikki, skiftir enn eitt sindur. Páll Holm Johannesen Skemtarin og blaðmaðurin, Sjúrður Skaale, arbeiddi í 2000 sum embætismaðurin hjá Høgna Hoydal, ið var landsstýrismaður í sjálv- stýrismálum. Sjúrður Skaale var við undir øllum fýra samráðingunum við danir í 2000. Spurdur um filmurin Føroyar.dk gevur eina veru- liga mynd av, hvat fór fram undir samráðingunum við dønum, svarar Sjúrður, at filmurin er reellur, men kortini er hann ikki heilt nøgdur við framsetingina hjá Ullu Boje av triðja sam- ráðingarumfari. – Í filminum kemur fram, at vit í triðja samráð- ingarumfari, fóru eina og aleina við uppskoti um at pantseta oljuna, men tað var bert fyri at fáa glið á samráðingar, og tí er mynd- in av triðja samráðingar umfari ikki heilt rættvís, sigur Sjúrður Skaale. Hann er annars væl nøgdur við filmin, og ser- liga vóru innsløgini við Elisi Poulsen og journalist- unum væl eydnað og stutt- lig. Hann vísir á, tað er tor- ført at gera ein film um júst hetta evni, tí alt var so gruggað og kaotiskt undir samráðingunum, men at Ulla Boye megnar væl at halda fast í tí centrala. Sjúrður letur eisini væl at, hvussu arbeiðið hjá føroy- sku embætismonnunum verður lýst. Samráðingar brotið skuldi verið greiðari Sjúrður hevur tó eitt lítið hjartasuff til Føroyar.dk. Hann heldur, at orsøkin til, at allar samráðingar at enda slitnaðu, kundi komið týðu- ligari fram í filminum. – At danir ikki vildu góð- taka okkum sum eitt fólka- retsligt subjekt, og harvið skerja okkara rættindi til at kalla okkum eina tjóð, skuldi verðið greiðari lýst. Tá teir sýttu fyri tí, sýttu teir okkum at samráðast sum javnbjóðis partar, og tað kundi komið týðuligari fram, greiðir Sjúrður Skaale frá. Páll Holm Johannesen Løgtingsformaðurin, Ed- mund Joensen, var saman við Jóannesi Ejdesgaard annar av andstøðuleiðar- unum, tá landsstýrið í 2000 samráddust við danir. Ed- mund heldur, at filmurin var góður, og at hann lýsir væl fólkið, og hvussu vanda- mikið tað er at lata politikk- arar spæla við framtíðini hjá einum fólki. Hann metir, at filmurin lýsir danir at vera hástórar yvirfyri føroyingum, og filmurin als ikki tekur nóg stóra hædd fyri ,at í Føroy- um er ein stórur partur av fólkinum, ið ikki ynskir seg úr ríkisfelagskapinum. Edmund er eisini av teirri áskoðan, at filmurin er kliptur soleiðis, at mótsetn- ingar millum føroyingar og danir eru alt ov hvassir sett- ir upp, hóast veruliga mynd- in sær øðrvísi út. Spurdur um hann væntar, at nakað kjak fer at standa av filminum, svarar løg- tingsmaðurin, at hann verð- ur ikki tikin av bóli, um so verður. – Vit sum hava verið í politikki í langa tíð, vita, at tað sum kann brúkast polit- iskt verður eisini nýtt, men spurningurin er bara um filmurin kann nýtast til nakað, tí filmurin fór fram í einari aðrari tíð, og polit- iska støðan er ein onnur í dag, sigur Edmund Joensen at enda. Páll Holm Johannesen Helena Dam á Neystabø var sum heild nøgd við, hvussu hennara leiklutur undir samráðingunum við danir varð lýstur í film- inum. Hon heldur tó, at størri áherðsla kundi verði løgd á hennara arbeiði, sum fyrst og fremst var tryggja tí breiðu semjuna í Føroyum. Hon leggur í tí viðfangi afturat, at júst tað økið ikki er av størsta pr. áhuga, meðan størri dentur verður lagdur á tey meira radikalu evnini. – Eg haldi annars, at filmurin gevur eitt reelt bí- læt av, hvat fór fram undir samráðingunum, men eg vænti, at tey, sum eru uttan- fyristandandi kunnu hava torført við at finna ein reyðan tráð, tí samráðingar- nar vóru so fragmentarisk- ar, og tað vísir filmurin eis- ini, sigur Helena Dam á Neystabø. Hon var undir øllum fýra samráðingarumførunum ein av føroysku samráðing- arleiðarunum, men seinastu tvey árini hevur Helena Dam á Neystabø ikki luttik- ið í politikki. Spurd, um filmurin fekk nakrar kensl- ur fram í henni, nú hon ikki longur er í politikki, svarar Helena, at tað er dupult. – Eg haldi filmurin lýsir væl, hvussu nógva tíð ein kann nýta til at koma so stutt, men hinvegin so kem- ur eisini fram, at politikkur bæði kann verða eggjandi og dragandi, so mín kensla er eitt sindur ambivalent, greiðir hon frá. Samráðingar skuldu verið í Føroyum Eftir, at sæð samráðingar- nar á filmi, er Helena Dam á Neystabø alt meira sann- førd um, at føroyingar aldr- in skuldu verið farnir til Danmarkar at samráðast. – Við at vit fóru niður, var rolludeilingin fastløgd, og vit blivu alt fyri eitt the underdog, og tað kemur eisini týðuliga fram í film- inum í kvøld, heldur fyrr- verandi forkvinnan í Sjálv- stýrisflokkinum. Hon sigur, at møguliga fer filmurin aftur at elva til kjak um fullveldi, men hon væntar, at møguliga kann filmurin vera við til at taka týdningarmiklar spurningar um fullveldi framaftur, sum eru farnir aftur bakgrund- ina, eftir at samráðingarnar slitnaðu. – Samanumtikið haldi eg, at tað er ein góður filmur um eitt at teimum týdning- armiklastu skeiðum í nýggjari føroyskari polit- iskari søgu. Filmurin við- ger umráðandi spurningar, og tað er gott, at hann er gjørdur, men filmurin kann ikki standa einsamallur sum dokumentatión fyri sjálvstýristilgongdina, sig- ur Helena Dam á Neystabø at enda. Edmund Joensen: – Ikki væntað so hvassa framseting Løgtingsformaðurin, Edmund Joensen, heldur at føroyar.dk ikki gevur eina rættvísa mynd av viðurskiftunum millum føroyingar og danir. Mótsetningar eru settir ov hvast upp, heldur Edmund Joensen Mynd: Jens Kristian Vang Skemtarin og blaðmaðurin, Sjúrður Skaale, dámdi væl filmin hjá Ullu Boye, men kortini hevði hann onkur hjartasuff Mynd: Jens Kristian Vang – Vit skuldu ikki verið farin niður at samráðast uttan at hava eina fólkaatkvøðu í rygginum, segði Høgni Hoydal eftir at hava sæð filmin Mynd: Jens Kristian Vang Fyrrverandi forkvinnan í Sjálvstýrisflokkinum, Helena Dam á Neystabø, helt samanumtikið, at filmurin var góður, men filmurin kann ikki standa einsamallur sum dokumentation fyri sjálvstýristilgongdina Mynd: Jens Kristian Vang Helena Dam á Neystabø sannførd: – Samráðingarnar skuldu verið í Føroyum Sjúrður Skaale, embætismaður undir samráðingunum: – Ikki rættvís mynd av triðja samráðingarumfari Rúnar Reistrup Anfinn Kallsberg, løgmað- ur, var rættiliga harmur eftir at hava sæð filmin. Ikki so nógv av at hava sæð torføru samráðingarnar aft- ur. Men av tí at hann í film- inum sigur nøkur orð, sum hann ongantíð fyrr hevur sagt fyrr í almennum høpi. Ja, hann snøgt sagt bann- aði. – Sakin er tann, at eftir- hondini gjørdist Ulla ein so fastur partur av gerandis- degnum, at man gloymdi, at hon var har. Og so segði man onkuntíð okkurt, sum man ikki átti at sagt. Nú vildi eg ynskt at eg hevði vandað mær eitt sindur bet- ur um orðini, tá Ulla var til staðar, sigur løgmaður. Anfinn Kallsberg er tó ikki einsamallur um at lata ljót orð fella í filminum. Bæði Høgni Hoydal og onnur lata onkra eið gleppa. Spurdur um hann var nøgdur við tann hátt, sum hansara egni leiklutur varð lýstur í filminum, sigur An- finn Kallsberg, at tað er natúrligt, at Høgni Hoydal er meira í fokus enn hann sjálvur. – Býtið var nú einaferð soleiðis, at Høgni sum tá- verandi landsstýrismaður við sjálvstýrismálum hevði ábyrgdina fyri allari fyri- reikingini av samráðing- unum, meðan eg førdi sjálvar samráðingarnar. Spurdur um hvørja mynd filmurin gevur av samráð- ingunum, sigur løgmaður, at eftir hansara tykki hevur Ulla Boje Rasmussen megn- að at lýst samráðingarnar væl útfrá tí rásarúmi, hon fekk, og sipar her til at filmskvinnan bert slapp við til útvaldar fundir og als ikki slapp við til sjálvar samráðingarnar. Anfinn Kallsberg: Harmur um ljótu orðini Anfinn Kallsberg bannar í filminum Føroyar.dk. Tað er hann ógvuliga harmur um Mynd: Jens Kristian Vang Høgni Hoydal: Vaknar enn um næturnar C M Y K 17 16