mikudagur 17. januar 1996síða 14

ir røddir véru tid ga m aldamótið ål gad g fram kvinnur g menr gingu samar sendamål g Før va 5 Hetta var tann Ul K> i I i K k % Le KVÆ via % RE ; RA % i a . ; t i KØ ER tíðindablaðið Í t | Nr. 11 — 17. JANUAR 1996 Nøkur orð um donsku føroysku ordabokina »Verdur spurningurin um målreinsingarstevnu ikki havdur i huganum, fer óivað nógv gott fyri skeytið. Henda torgongda leiðin er eins og tú ikki kennir munin á fugli og fiski, og eigur tí eftir minari hugsan ikki at verð: gingin á meti. Her er alt líka gott. Og tú kanst velja og vraka, sum til ber: skrivar Róðin Thomsen, sum hevur hugt í nýggju orðabókina eiðina fram, at skuldi end irreisingarverkið eydnast til fulnar, har aðrir sleptu var neyðugt at halda kós i skuldi mál okkara verða lív lagað. Og hugsjón ga hildu hesir stovn ir Førovingafelags - kós aðrir knyttu aftur in. sum slitin var. Og » gjørdist leiðin gret Miðvís fr amstig riftmálið — sum Sval nga v framtíðar sá eisti V Hammershaimt søgulgan grund. kon imsíðir jósmála í 1846 JM Durturur ti Ollemmg, sun * A > a r r * F] å I var nógv at gera i avna i man I t 21 g Dis klar frásagnir T 4 » É how va iv i i I 1 goymd handrit og kvæða uppskriftir. sum í dag eru grundarlagi undir máli okkara. Hesin brunnur stóð nú opin at oysa úr, tá farið varð undir at stovna Føroya Fróðskaparfelag í 1952. Eitt av hjartamálum felagsins settu sær sum mið, var, at fáa til orðabekur ið legdu ðskapar sum stovnårår tess vega feroyskar Hesvir urmæbingår unnar undir Fri felagið. varðveittu tan hugburð. at málreinsingar stevnåan IKKI i 8 varð skugva til viks Henda nýggja „Donsk Feroyska Orðabókin“. ið msíðir er komin út itg.. er væl eðrvísi skipað enn hinar útgávurnar báð í kt rðavalið økt við fjølbrovt ða i OKUICIR mu ' is økt við fleiri leitorðum enn hin undanfarna Breddastavirnir gera tað eisini lættari at finna leit orð. Innihaldsyvirlitid fevn ir um nytsluvegleiding av bókini, og greitt er eisini frå målfrødiligu rættskriving arreglunum á føroyskum Í innganginum orðabókaritstjórin seg hava miðleið at sígur funnið eina ganga eftir, har roynt hevur verið at evna snøgg føroysk rå, heldur enn at leggja jovin á innlænt orð. Her má sigast, at tørvur er á dugnaligum fólki, tí henda láturliga midleid, at leita eftir nyggjyrdum., tykir hon im als ikki vera s væ Þ á Í Á. A VA Få ' ryg epna anin av i æntum ordun movgd » . ti n førovsk et einleið ð avmark Nakrir tankar í kjalarvørrinum av orðabókakjakinum Neyvan mundi tann neyð ars ritstjórin á teirn nyggju jonsk-føroysku orðabókini rokna við. at hann kom út í slíkt ódnarveður, nú hetta rðabókaverk sá dagsins < Y Tad tykist at vera næstan íka nógvar meiningar um hetta verk, sum tað eru fer vingar eftir í hesum land men tå kann sigast at teir. ið hava tikid til pennin ella til orðanna stórt sæð kunnu býtast upp í tveir bólkar. Antin ert tú við lív og sál fyri, ella ert tú sum tey flestu. ið hava sagt sina hugsan - ímóti hesi bók og hevði havt best an hug at fingið fatur á el! um upplagnum og so for komið tí, ongantíð ov skjótt Tad er nú legið. at vit — tá talan er um málið — altid skulu fara yvir í skotgrava- lialogin, í staðin fyri at yyna at fáa eitt positivt og ippbyggjandi = orðaskifti irturúr. Hvat við at royna it taka fram tað positiva im hóast alt finst í hesi bókini? Hví skulu vit einvíst hegla alt niður og kolldema hetta verk við einum tímum orådømum, sum sjálvt rit stjórin man halda vera iva som. Ella sum læraraskúla lærarin ger í Sosialinum INT tillátursgera tey. hann ikki er samdur við, í staðin fyri at koma við positivum kritikki. Hvussu í Harrans navni kann nakað gott koma burtur úr einum so vorðnum orðaskifti, har „rómin“ ber seg soleiðis at? Lat tað vera sagt beinan vegin, at eg teljist millum teirra, ið hava stóra virðing fyri og seti hegt tað arbeiði ið gjørt verður av mål nevndini at skapa nýggj orð og máliskur, men eg eri eisini ein teirra, ið væl kann nýta og liva við hesi nýggju orðabókini Tydiligt, haldi eg, tað er at ritstjórin gongur nýggja leið í orðavali, og spurning urin er so, hví hann ger tað Hansara tankar tykjast at vera teir, at føroyskt er ann að enn „bert“ eitt sokallað lært hátíðarligt bókmenta mál. Feroyskt er eisini tað ið talað verður í skúlunum og undir húsavegginum tað er málið, ið tosað verð ur á ítróttarvellinum og á arbeiðsplássinum, og tað er tað. ið hin 80-ára gamli á ellisheiminum brúkar Tidin, tá tað bert hini lærdu, ið dugdu at seta eitt bræv saman, er farin Vit hava øll brúk fyri at geva boð frá okkum skrivliga í dag, og hetta er nakað. ið vit fáa meiri og meiri brúk voru fyri, sum tíðin líður, og ú betur eru vit so væl fyri hes um viðvíkjandi, sum ong antíð áður Orðabókin er eitt hjálpi tól. Tað er ongin sum sigur at tú skalt fylgja henni sum ein trælur orð fyri orð Tad er gott, at tað eru fleiri týðingar at velja ímill um fyri hvert danskt orð, tí so kann hann, ið slær upp sjálvur gera sær tankar um hvat orð er best hóskandi í júst tí sambandinum, ið hann ætlar sær at lýsa Og so eru tað danism urnar. Har vilja fleiri vera vid, at ritstjórin ikki er nóg neyvur. Tekur summi orð við, men ikki onnur. Hví tekur hann t.d. orðið funk tién” vid, men ikki orðið „sítuatíón“? Mær tykir als ikki, at hetta er tilvildarligt fusk, men heldur tað, at rit stjórin hevur valt eina mill umloysn. Til at lýsa tað seinna orðið ber væl til at nýta verandi orð, meðan tað fyrra væl kann sigast á føroyskum, men tå skalt tú kanska brúka ein heilan setning, sum kanska ljóðar bæði tungur og klombr utur, og ikki er nóg neyvur heldur. Orðið funktión finst jú innan nógv eki og í fleiri høpum. Vit liva í eini tíð har tað sum oftast er neyð ugt at skrivlig boð eru stutt og neyv og harvið greið Ég ætlaði mær ongantíð og ætli mær framvegis ikki at ummæla sjálva orðabók- ina sum tað verk, hon er, og enn minni ætli eg mær í holt vid at síga nakað um eina aðra, ið eingin enn hevur sæð; men eg fekk meg ikki til at halda munn longur, nú eg bæði havi lis ið og hoyrt hendan eintátt aða dómin yvir nýútkomnu orðabókina Vit mugu royna at fáa eitt uppbyggjandi kjak burtur úr - eisini tá talan er um móðurmálið. Tað skylda vit okkum sjálvum og ikki minst móðurmálinum Tað gera vit best við at leggja skotgravadialogin av og royna at taka tey pos itivu tingini fram, sum hó ast alt finnast í hesum verki og sámiliga og við sóma vísa á tað, ið vit ikki halda er gott Tåstani fæst eitt positivt orðaskifti burturúr. Tá stíga vit upp ur rossaspon og bera okkum ikki at målfrødiligir barbárar sum Karl Thomsen ing, at verða telgd burtur úr føroyskari urtagarðsrekt sum heldur ikki samsvarar við feroyskan stavsetingar hátt og framburð Tann. sum ikki dugir at vanda sær um orðini, kann hetta verkið skjótt gerast eitt vandamikið agn. Ófer oysk orð sum coutume el kotyma reaktión, sensatión, diskus sjón, spekulation, peda gogur, diktafon, refleks punktera, entusiasmå, ef kennilsi, kortslutningur ajour, popularitetur, avis formulera, eksempil, kov reklama. erfar ing, apsalutt, eksamia, for eina, detaljeradur, gramm atikk, tineygjari, el. teen ager - sum best ber til. Ég meini tad. Her haltar ålv Mong onn engasjeradur bov, vissi irsligt lógloysi ir dømi hevði borið til at Við hesari fyrimynd er henda gongda leiðin eitt íleiðis feroyskari hon køvir før Eftir min afturstig málrekt, ti yskt orðasmíð ari hugsan, er henda nyggja rðabókin einki annað utt an eitt skaðiligt amboð fyri føroyskari målrøkt, ti hon beinleiðis andøvir ímóti ti hugburði, sum stovnarar Føroya Fróðskaparfelags settu sær sum mið Ja hon er sum ein farsótt, ið floymir inn yvir land okk- ara, sum tú skal verja teg fyri. Hon hevur ið hvussu er íkki fingið feroyskan búna, men annað snið, sum málrektarmenn eiga at bera eyguni væl við. Fjøl- broytta orðavalið, sum er á temur av sonevndum danismum', setir einki mark fyri, hverji orð eru føroysk og óferoysk Fyri útlendskum floymi sóu stovnarar Fróðskapar- felags, ið góvu orðum og hugtøkum føroyskan búna og ans, at neyðugt var at byrgja fyri. Verður tí spurn ingurin um málreinsingar stevnu ikki fremstur havdur í huganum. so fer óivað nógv gott fyri skeyti. Henda torgongda leiðin er eins og tú ikki kennir munin á fugli og fiski, og eigur eftir mín ari hugsan ikki at verða gingin á meti. Her er alt líka gott. Og tú kanst velja og vraka, sum til ber. Koyrilin til hesa heldur óhepnu út gávu. eigur fremstur í hug anum at verða vendur ímóti nevnd Feroya Fróð skaparfelags fyri tílíkt óbótaverk, at geva eina so vorðna bók út. Tí fátæksligt hevur mál okkara verið, og henda bók bøtir als ikki um ta stødu, sum ætlað og von að var við teirri málrekt arkós, ið undangongu menn Føroya Fróðskapar felags slóðaðu fyri, nevni liga. at gera føroysk nýggj yrði, og menna um mál rektarkósina, heldur enn at mykja fyri útlendskum orð feingi, lívgar ikki føroyskari orðabókagerð Hetta høvdu Førova Fróðskaparfelag als íkki latið sær lyndað. men vent sær fleiri ferðir aftur í grevina Eitt so týdningarmikið amboð sum henda Donsk-Feroyska Orða bókin“, átti sjálvsagt at ver ð eitt fyrimyndarligt an boð áleiðis feroyskum orðabókaarbeiði, tí málið er ogn Feroya fólks, sum ein og hver eigur at fara væl um, virðismeta og rekja til lítar. Málreglur eru sjálv andi neyðug amboð, uttan mun til hvat mál tú tosar Ti er tað, at skúlar eru til har uppgáva læraranna og foreldranna er at geva bernunum málsliga upp venjing. Ein av høvudsor sekunum við hesi so jánka ligu útgávu, har tervur er á målrøktarmonnum, er, at målrøktin ikki hevur fylgt nóg væl við hesi seinastu árini, tí ikki trytur av útl- endskum orðfloymi, sum hevur lúrt seg inn í tann føroyska målurtagardin sum henda at kalla sera óhepna útgáva, sum skal vera ein fyrimynd til fyri- munar og sóma hjá fólki at vanda sær um málið Róðin Thomsen stovnarar Nes Sóknar Musikkskúli skúli Musikkskúlarnir eru 11 í tali Í blaðviðtaluni í Sosialinum leygardagin, har tað mest snúði seg um Føroya Musikkskula, havi eg ikki givið nóg gjølligar upplýsingar um lokalu mu síkkskúlarnar, sum musikkskúlaskipanin umfatar Teir eru í letuni ikki 8, men 11 í tali: M usikkskúl in í Suðuroy, Musikkskúlin í Sandoynni skúlin í Vágum, Musíkkskúlin í Norðstreymoy, Tors havnar Musikkskuli, Norðurljómur (Eiðis Komm una og Sunda Kommuna Fuglafjardar Musikkskuli og Klaksvikar Musikk Musikk Stranda Musikkskuli Leirvikar Musikkskúli, Ólavur Hátún i eo