hósdagur 18. mai 2000síða 11

21 tíðindablaðið sosialurin Nr. 95 - 18. mai 2000 Móthald (Modem) Móthaldi› skal til fyri at vit kunnu samskifta vi› onnur umvegis telefonlinjuna. Hevur tú røttu forritini á tínari teldu, ber til at um- vegis móthaldi› at koma í samband vi› Alneti›, um- framt at senda og móttaka teludpost, telefaks vi› meira. Eisini ber til eitt nú at avgrei›a vanlig bankaørindi (heimabanki/heimagrei›sla). Lasat móthald 56K Skjótleikin hjá móthaldinum ver›ur máldur í Baud ella BPS (Bit Per Sekund), sum er eitt mát fyri, hvussu nógv dáta móthaldi› kann flyta hvørt sekund. Tess hægri Baud ella BPS móthaldi› hevur, tess skjóitari gonugr at heinta og senda dáta um telefonlinjuna, og so ver›ur internetrokningin ta› minni. Tey mest vanligu móthaldini í dag klára 56 KB, og er hetta nokk til internet og heima- grei›slu. Margmi›lar (Multimedia) Ein margmi›latelda er ein telda, sum kann koyra marg- mi›laforrit vi› teksti, gra- fikki, myndum, ljó›i og liv- andi myndum. Ein marg- mi›latelda skal tí› ver›a útgjørd vi› fløguspælara, ljó›korti, hátalarum og møguliga eitt sjónvarps/ videokorti, umframt eitt skjótt grafikkort tí allir margmi›lar byggja á grafik. Hevur tú longu keypt eina teldu uttan hesa útger›, ber til at keypa útger›ina fyri seg og sjálv/ur seta hana í teld- una, ella lata forhandlaran seta útger›ina í. Um tú keyp- ir eina teldu uttan fløguspæl- ara, ljó›kort osfr., og tú ynskir at hava møguleika at seta hesa útger› í seinni, skal tú ansa eftir um teldan hevur hesar útbyggingarmøguleik- ar. Hetta er vanliga ikki nakar trupuleiki í dag, men tú skal rokna vi› at ta› ger telduna eitt sindur d‡rari, enn um tú keypti telduna vi› allari útger›ini beinanvegin. Fløguspælari (CD-drev) Ta› finnast fleiri sløg av fløguspælarum á markna›in- um – vi› ymiskum eginleik- um og n‡tslumøguleikum. Vi› einum CD-ROM- drevi kann tú spæla fløgur – eisini kalla CD’arar. Eitt CD-ROM-driv kann eisini spæla vanligar tónleikafløg- ur. ROM (Read Only Me- mory) merkir, at tú sum vi› tónleikafløgum ikki sjálvur innspæla tónleikin, men bara spæla hann av. Ta› ber til at goyma umlei› 650 MB tekn ella einar 75 minuttir av tónleiki á hesum fløgum. Vi› einum CD-R-drevi (R=recordable) kann tú bæ›i avspæla og innspæla á fløgurnar. Men tú kann bert innspæla tær einafer›, ta› vil siga tú kann ikki sletta fløgurnar aftur. Hesar fløgur eru í dag bíligar at keypa. Vi› einum CD-RW-drevi (RW=rewriteable) kann tú gera ta› sama sum vi› einum CD-R drevi, umframt at innspæla fleiri fer›ir á somu fløgu. Men til ta› krevst ein serlig fløga, sum er naka› d‡rari enn tann omanfyri- nevnda. Vi› einum DVD-drevi kann tú gera ta› sama sum vi› hinum sløgunum av drevum, umframt at lesa eitt n‡tt slag av fløgum, sum kunnu goyma nógv fleiri dáta enn vanligar fløgur. Í løtuni ver›a hesar fløgur mest n‡ttar til filmir og tær kunnu goyma ein heilan film. 5x DVD driv Skjótleikin hjá hesum fløgu- spælarum – ta› vil siga hvussu skjótt man kann finna uppl‡singar og flyta dáta til gerilin at arbei›a ví›ari vi› – er fyrst og fremst tengt at hvussu skjótt fløgan melur runt. Ein vanligur fløguspælari melur 48 fer›ir ta› sum ein standard tón- leikafløguspælari melur. Hetta ver›ur ofta skriva sum x48 ella 48x. Hetta tal veksur alsamt sum menning- in fer› fram, so best er at spyrja seg fyri í telduhandl- inum. Ljó›kort Hevur tú eitt ljó›kort í tínari teldu og tveir hátalarar, kann tú hoyra tónleik og ljo› í stereogó›sku. Solei›is ber til at fáa fulla nyttu av forritum vi› ljó›i, tónleiki og talu. Ta› finnast ymiskir standardar fyri, hvussu ljó›i ver›ur gjørt í ljó›koritnum. Tann mest vanligi stan- dardurin er SoundBlaster, so tú eigur at velja ein ljó›kort, sum er SoundBlaster kom- patibult – ta› vil siga kann spæla SoundBlaster ljó›. 16 bit ljó›kort Ljó›gó›skan er eisini treyta av, hvussu nógv bit, korti› kann arbei›a vi›. Til vanliga heiman‡tslu eigur tú sum minstamark at velja eitt 16 bit ljó›kort. Hátalarar Hátalararnir skulu ver›a av serligum slag vi› innbygd- um forsterkara, tí vanliga signali› frá ljó›kortinum er ov veikt til at dríva vanligar hátalarar, sum teir vit brúka til okkara vanligu tónleika- útger›. Eisini skulu hátalararnir ver›a magnetiskt avskerm- a›ir, um teir skulu standa tætt vi› sjálvan telduskerm- in. Annars ver›ur skerm- myndin órógva av magnet- um í hátalarnum. Ta› ber tí ikki til at seta tveir vanligar hátalarar vi› sí›una av teldu- skerminum. Tveir telduhátalarar Teir hátalarar sum fylgja vi› einari margmi›lateldu ella vi› einum margmi›alpakka, hava ofta eina alt ov vanaliga gó›sku, og tí kann ta› ver›a eitt gott hugskot at skifta teir út vi› tveir gó›ar hátalarar. sid@sosialurin.fo kelda: www.fs.dk Topp — 10 listin Mest vitja›u føroysku heimasí›urnar frá www.leitel.fo Hesa Seinastu Vikur á Sí›unavn vikuna viku listanum ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1 1 11 NSÍ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2 8 18 Tí›indabla›i› Sosialurin ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 3 7 3 Havnar Bóltfelag ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 4 4 12 #Faroese_Chat ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 5 5 5 Jógvan Heinesen ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 6 3 4 B68 ( óalmenn sí›a ) ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 7 2 2 Revival ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 8 9 1 Leitel Tí›indi ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 9 0 Dimmalætting ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 10 0 B36 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Kelda: www.leitel.fo 20 Nr. 9 · hósdagur 18. mai 2000 · 74. árgangur K@T@-horniÝ Or›alisti Or› i› ver›a n‡tt í K.T.Horninum Alnet . . . . . . . . . . . . . . . . .Internet Breyt . . . . . . . . . . . . . . . . .Bus Datagrunnur . . . . . . . . . . .Database Disklastø› . . . . . . . . . . . . .Diskettedrev Fílaflutningur/fílaveiting . .Filoverførsel Flís . . . . . . . . . . . . . . . . . .Chip Forrit . . . . . . . . . . . . . . . . .Program Gei›slaprentari . . . . . . . . .Laserprinter Geril . . . . . . . . . . . . . . . . .Processor Grind . . . . . . . . . . . . . . . .Portal Heimsta›ur/heimaøki . . . .Domæne Húsi . . . . . . . . . . . . . . . . .Kabinet Innara goymsla . . . . . . . . .Interne hukommelse (RAM) Ímynd . . . . . . . . . . . . . . . .Ikon Kervi . . . . . . . . . . . . . . . . .Netværk Kjaksí›ur . . . . . . . . . . . . .Diskussionsgrupper Klokkutídd . . . . . . . . . . . .Clockfrekvens Knappabor› . . . . . . . . . . .Tastatur Leitibúna›ur . . . . . . . . . . .Browser Leitimaskina/Netleitari . . .Søgemaskine Ljóslesari . . . . . . . . . . . . .Scanner Margmi›il . . . . . . . . . . . . .Multimedia Minni . . . . . . . . . . . . . . . .Memory/RAM Móthald . . . . . . . . . . . . . .Modem Ravtøkni . . . . . . . . . . . . . .Elektronikkur Ritbúna›ur . . . . . . . . . . . .Software Rógva út . . . . . . . . . . . . . .Surfe Samanseting . . . . . . . . . . .Konfiguration Samvirki . . . . . . . . . . . . . .Interactivt Talgildismyndatóli . . . . . . .Digitalt kamera Telduprent forriti . . . . . . .Desktop Publishing Tí›indasí›ur . . . . . . . . . . .Nyhedsgrupper Tólbúna›ur . . . . . . . . . . . .Hardware Ytra goymsla . . . . . . . . . . .Ekstern hukommelse (t.d. HD) Káta Horni› Tema: Teldukeyp Hesufer› hava vit fingi› ein spurning frá einum lesara, sum vit royna at svara Gó›u tit á Káta Horninum. Í fjør uppgradera›i eg forriti› Girlfriend 1,0 til Wife 1,0 og fann út av at n‡ggja skipanin hev›i óvænta›ar barnsligar rutinur vi› sær, i› tók alt ov nógv pláss og brúkar alt ov nógv tilfeingi. Ikki at gloyma at hetta fyribrigdi› ikki var vi› í brúkaraveglei›ingini. Harafturat hevur forriti›, Wife 1,0 tann eginleika, at ta› installerar seg sjálvt í øll onnur forrit, og fylgir vi› gongdini í øllum ø›rum aktivitetum. Sí›an eg uppgradera›i frá Girlfriend 1,0 til Wife 1,0, eru ta› fleiri onnur forrit, i› ikki vilja koyra. Eitt nú riggar Pokernight 10,3 og Beerbash 2,5 ikki longur. Hesi forrit krasha skipanina tá tey ver›a roynd. Ta› tykist ver›a ógjørligt at sletta Wife 1,0 á skipanini. Eg havi um- hugsa at venda aftur til Girlfriend 1,0 skipanina, men uninstall funktiónin riggar ikki til Wife 1,0. Er nøkur hjálp at heinta??? Svar Hetta er ein kendur trupuleiki fyri tey sum uppgradera› Girlfriend 1,0 skipanina til Wife 1,0. Nevnast kann, at Wife 1,0 er eitt sonevnt operativsystem, sum yvirtekur allar skipanir, og ger at spøl og anna› undirhald ikki rigga longur. Um tú roynir at uninstalla Wife 1,0, kann hetta hava álvarsligar fylgjur vi› sær, eitt nú kann forriti› oy›ileggja títt hard drev og somulei›is floppy drevi›. Skipanin er gjørd solei›is, at ta› ber ikki til at venda aftur til Girlfriend 1,0. Summi hava roynt at skifta Wife 1,0 út vi› a›rar skipanir, eitt nú Girlfriend 2,0 ella Wife 2,0, men hava fingi› enn størri trupuleikar av hesum. Onnur hava roynt at koyrt Girlfriend 2,0 í bakgrundini, me›an Wife 1,0 koyrir, men hetta hevur vi› sær, at Wife 1,0 finnur Girlfriend 2,0, og hevur álvarsligar systemkonfliktir vi› sær. Og so er ta› onkur sum hevur downloada eitt anna› forrit, i› kallast 1NiteStand, men hetta kunnu vit als ikki vi›mæla, tí slík forrit eru sum oftast fongd vi› virus. Vit vi›mæla í sta›in, at tú n‡tir forriti› Wife 1,0 vi› varsemi, og um tú fært systemkonfliktir, skalt tú tr‡sta nakrar fer›ir á umskylda- knøttin. Vinarliga, Káta Horni› 6. partur – Um eykaútger › Í dag halda vit fram vi› at hyggja at ymiskari eykaútger›, so sum móthald (modem) og margmi›laútbúna›i (multimedia) herundir fløguspælara, hátalarum og ljó›korti, sum antin fylgir vi› ella vit kunnu keypa eyka til telduna. Chippframlei›arin Intel er nú av álvara í fer› vi› at bróta "hjúnabandi›" vi› Microsoft í samband vi›, at lykilin til trygdarstandardin, CDSA, hjá fyritøkuni er almannakunndgjørdur. Intel fríggjar nú alment til Linux- samfelagi› vi› at geva Linux-n‡tarum ókeypis for- rit, fyri at fáa gongd í søluna. Intel-skráin ver›ur n‡tt til tryggan fílaflutning gjøg- num Alneti›, og máli› er eisini at freista n‡tarnar av tí alternativa Linux opoperativ skipanini til at n‡ta kotu- standardirnar hjá Intel. CDSA ver›ur millum anna› n‡tt til e-postskipanir móti gjaldi gjøgnum Al- neti›, og er til hindurs fyri at óvi›komandi fáa atgongd til uppl‡singarnar. CDSA standardurin ver›ur í dag n‡ttur av fleiri framlei›arum av Windows forritum, og nú vóna teir hjá Intel, at eisini Linux fólkini fara at fram- lei›a trygdarloysnir vi› CDSA, skrivar Wall Street Journal. Sum heimsins størsti chipp-framlei›ari hevur In- tel í eitt áramál samstarva › vi› Microsoft og hevur ment sínar gerilar vi› Microsoft forritum í sentrum. Intel fríggjar til Linux-samfelagi › ru meira ndnar Gunn Joensen, borgarstjóri í Vestmanna, mælir konu- fólki til at fara upp í politikk. Hon heldur, at konur m.a. duga betur enn menninir at taka sær av sonevndu bleytu virðunum í samfel- agnum. Mynd: Jens Kristian Vang ...tá ið kvinnur siga, at tær ikki kunnu fara upp í politikk, so svari eg beinanveg- in, at tað kunnu tær væl... ..tað er alneyðugt, at kvinnur bjóða seg til á politiska økinum... ...konur duga eins væl og menn at taka sær av slíkum málum, sum fólk vanliga halda hoyra mannfólkaheiminum til... ór- at ert m. tað dir á ting. Tað eru menn, sum skriva lesarabrøv og siga sína hugsan um stóru sam- felagsligu málini. Og tað eru menn, sum sita í flestu stjóra- og leiðarsessum í landinum. – Tað haldi eg vera løgið, tí tað eru konufólkini, sum hava uppalt hesar menn frá barnsbeini. Mammurnar hava havt teir heima fyrstu tíðina. Síðani hava teir kanska verið ansaðir av øðr- um konum. Og seinni eru teir farnir í skúla, har sera nógvar konur eru lærarinn- ur. Og at enda koma teir út í eitt samfelag, sum er mansdominerað, hóast tað eru kvinnur, sum hava fylgt teimum, sum ráða, allan vegin út í lívið; tað er ófatil- igt, heldur Gunn Joensen, sum mælir til alment orða- skifti um ójavnan. Eitt orða- skifti, sum helst skal fáa konufólkini at taka sær um reiggj. Ikki neyðugt at spæla maður Gunn Joensen setir álít sítt á unga ættarliðið av konu- fólki. Hon fegnast um, at tær ungu, eftir hennara tykki, eru nógv meira tilvit- aðar um, hvat tær vilja. Og, at tær ikki vilja seta seg aft- an fyri mannfólkini; av gomlum vana. – Tær ungu kvinnurnar hava nógv størri sjálvsálit enn vit høvdu, tá ið vit vóru ungar, og tær tora eisini at seta krøv, sigur 49 ára gamla oddakonan í Vest- manna. Borgarstjórin ivast ikki í, at aðrar konur hava roynt at koma sær fram í politikki, áðrenn konurnar í Vest- manna tóku um endan í átta- tiárunum. Men hon gitir, at hesar konur ikki hava fingið nóg dygg herðaklapp til at vinna fram. – Hitt truplasta er at taka avgerðina um at fara upp í politikk. Men í politiska gerandisdegnum í Vest- manna merkja vit onki ser- ligt til, at vit eru konufólk. Ongin eigur at ræðast poli- tikk, tí ein er kvinna. Og tað er als ikki neyðugt at spæla maður; eingin kvinna skal vænta sær at koma í sam- leikakreppu, bert tí hon fer upp í politikk. Tá ið kvinnur siga, at tær ikki kunnu fara upp í politikk, so svari eg beinanvegin, at tað kunnu tær væl. Tað snýr seg um at hava eina meining og at standa við hana... – Men man skal ikki vera sartur, leggur Gunn Joensen afturat, tá ið hon tekur sam- an um tíðina sum kona í kommunalpolitikki.