hósdagur 18. mai 2000síða 12

23 tíðindablaðið sosialurin Nr. 95 - 18. mai 2000 22 tíðindablaðið sosialurin Nr. 95 - 18. mai 2000 Viðmerking: Við stórum svørtum bók- stavum skrivar Dimmalætt- ing, 28. januar 2000, at nú er klárt at bora. Øll andlitini á teimum 32 løgtingsmonn- unum strálaðu av gleði og dummheit, nú gjønt ljós er givið til at knúsa alt sjálv- stýri og búskap í Føroyum. Tað harmar meg at hava sæð, øll hesi mongu ár, ið runnin eru, síðan eg valdi loysing í 1946, hvussu allir flokkar á tingi hava kappast um at skuldarbinda Føroyar. Undirsjóvartunlarnir eru besta prógvið um hvussu líkasælt alt løgtingið er, eingin undantikin. Koma undirsjóvartunlarnir, sum vinnumálaráðharrin leggur upp til, at kosta í forhold til hvat Gardemoen kostaði norska fólkinum, so vil bara vágatunnilin kosta føroyskt skattaborgaranum minst 2,4 milliardir og tað er mest trú- ligt at so verður. Luksus og eitt stórt pengaforbrúk vil altíð elva til vanlukkur og tað er tað, ið vinnumálaráðharrin legg- ur upp til. Ruinin í Leynum, sum okkara politikarir vóru pápar til, tá Føroyar fóru á húsagang, sigst at hava kosta okkum skattaborgar- um 50 milliónir. So kann forstandi siga einum og hvørjum, hvussu nógv rest- in, sum vinnumálaráðharrin borðreiðir við, vil koma at kosta. Vóru kommunurnar í Vágum og Klaksvík fíggj- arliga sterkar, við einum fólkagrundarlagið, sum ikki var nógv undir 20.000 hvør kommunan, so kundu tær verði við til at fíggja ein part av undirsjóvartunlinum, men so er ikki. Tær allar- flestu kommunurnar í Før- oyum, eru skuldarbundnar, eisini tær í Vágum og Klaksvík og tað eru tær sum, uttan at kenna búskap- arligu fylgjurnar, rópa harð- ast upp um at fáa undirsjóv- artunlar. Tingmanningin í Vágum og Klaksvík, hava í langar tíðir lametera sum býttlingar fyri at fáa yvir- talað samgongu og and- støðu til at verða við í einari verkætlan, sum hvørki fólkagrundarlag ella fíggj- arliga orku hevur. Pening- urin, sum bæði undanfarna og sitandi landstýri í áravís hevur knossast við at fingið til vega, sigst at verða kom- ið upp á 160 milliónir. Tá tær 160 milliónirnar eru uppbrúktar, hvat so? Vinnu- málaráðharrin hevur fyri langt síðani avdúka, hvussu lítið skil hann hevur fyri búskapið, tá hann fær seg til, av fullum álvara, at mæla til at fáa gjørt ein undirsjóvartunnil, sum skal ganga frá Toftum í Eystur- oynni til Hvítanes á Streym- oynni. Øll framskygd fólk síggja at tørvur verður á tveimum flogvøllum og um tit vilja skattaborgaranum væl, droppa tit øllum tonk- um um gerð av undirsjóvar- tunlum. Brúki heldur pen- ingin til nýggjan flogvøll ella til at fáa uttanlanda- skuldina niður um tær 4-5 milliardir, sum hon sigst at verða á. Í kvøld, 18. apríl hoyrdi eg at fígging til vágatunn- ilin var fingin til vega. Tað hevði verið áhugavert hjá okkum skattaborgarum at sæð í bløðunum, hvussu tann fíggingin sær út. Eitt vita vit, við hundrað pro- sents sikkurheit, at tað verða ikki bummpengarnir, ið koma at gjalda undirsjóvar- tunnilin aftur, tí fólkagrund- arlagið er ikki til staðar. Tað skulu túsundtals ak- før um dagin til at niður- gjalda so stóra íløgu, sum ein tunnil um Vestmanna- sund kemur at vera. Eisini hoyrdist sama kvøldið, at fólk skuldi vera rædd fyri fullveldinum. Í mínari verð tykist tað ótrúligt, líka ótrú- ligt sum tað, ið hoyrist dag- liga, at uttan milliardina frá Danmark er okkum ikki lív lagað. Allan handa sangin kunnu teir billa inn í smá- børn og ikki inn í vaksin fólk, nú vit eru inni í ár tvey- túsund. Líknandi sangur hoyrdist nógv av í 30‘unum tá eg varð ungur, at um ikki Danmark forbarmaði seg yvir okkum við at keypa vín og frukt fyri tann fiskin, ið vit seldu til miðalhavslondini, so sótu vit køld og svong. Tann, sum trýr at danir lata okkum eina milliard av kærleika til Føroyar, er ógvuliga blá- oygdur. Í 1918 taka íslend- ingar fullveldi, tað vil siga so mikið, at vit føroyingar standa 82 ár aftan fyri ísl- endingar, tað skal ikki vera nógv skeivt, at so er. Eg kom at kenna Ísland ógvuliga væl, bæði fyri, undir og eftir kríggið. Ísland hevur ment seg ár eftir ári, alla tað tíð eg havi kent landið og síðan teir slitu seg leysar frá Danmark, er tað vorðið eitt av heimsins mest framkomnu londum. Tað er nógv fyri, man eigur sítt hús og heim, men landið hevur sambands- og javnaðar- flokkurin latið staðið opið fyri dønum at hagreitt, sum teimum lystir. Hava danir hug at selja Føroyar, líkn- andi sum 1917 tá danir seldu Vestindisku Oyggj- arnar til USA, ja, so góð- tekur Sambandið og javnað- arflokkurin eisini tað, uttan at blunka. Nú eru smá 54 ár liðin, síðan eg valdi loysing, 14. september 1946. Eftir hógvi stríð og klandur av tí sendi- nevnd, ið fór til Danmarkar eftir kríggið í 1945, gjørdust danir troyttir av at hava før- oyingar gangandi malandi á Kristiansborg, sum ótangar. Danir settu tí eitt greitt uppskot at taka støðu til, soljóðandi: ynskja tygum loysing ella stjørnarupp- skoti. Úrslitið bleiv klárt, loysingin vann valið, við 5638 atkvøðum og stjørn- aruppskotið fall við 5454 atkvøðum. Hetta úrslit toldi hvørki sambandið ella javn- aðarflokkurin, ei heldur danir. Nú fer svikarmyllan í gongd, vælmannað av Tvøroyra-, javnaðar og sambandspolitikarum, við hjálp frá dønum. Orlogs- skipið Thetis fekk í skundi ordra at sigla til Føroya, at niðurberja okkum loysing- arfólk. Kristian kongur, ið lá á deyðastrá, hálvur í ør- viti bleiv eisini brúktur til at niðurberja føroyingar til tað lógliga val, sum danir sjálvir høvdu biðið føroy- ingar taka støðu til 14. sept- Tann stóri legði fót fyri hin lítla ember 1946. Frá apríl 1940 til mei í 1945 var alt samband mill- um Føroyar og Danmark slitið og hóast føroya løg- ting ikki hevði fult harra- dømi á tí enska valutainum, sum tey føroysku skipini forvunnu við at selja fisk á tí bretska marknaðinum, fingu teir nokk til at vit so spakuliga sluppu burtur úr tí vesaladómi, sum vit høvdu verið bundnir til í hundradavís av árum, har danir einsamallir høvdu havt ræði í Føroyum. Fyrst tá kom ferð á búskapin, sum hvørki fyri ella eftir tða, hevu blóma sum tað tíðina bondini millum Før- oyar og Danmark vóru slit- in. Tað kann sláast fast við sjeytumma seymi. Minnist eg rætt, áttu vit 80 milliónir í bretskum bankum í 1945, skuld var eingin. Fimmhálvtrýss ár seinni hava vit skuldarbundi Før- oyar til at gjalda 323 milli- ónir árliga, í eitt tjúguára tíðarskeið, til tann danska statskassan og eina skuld hangandi yvir okkara heys- ar uppá 4-5 milliardir, ja soleiðis hava hesi 54 árini roynst, meðan danir og sambandið við javnaðar- flokkinum á odda hava ar- beitt sum úlvar á skóg ímóti fólkaviljanum 14. septemb- er 1946. Er tað ikki upp á tíðina at fólkaviljin 14. sept- ember 1946 verður til veru- leika í ár 2000, áðrenn nøk- ur onnur fólkaatkvøða verð- ur send út til fólkið. Eg kann minnast eldri fólk, sum nú hvíla undir grønu torvu, hvussu ótrygg tey vóru, nú kríggið fór at halla í 1945. Við tí politikki, ið sambandið og javnaðar- flokkurin høvdu ført øll krígsárini, føldi eg meg nógv tryggari tað tíðina eg sigldi vandasjógv undir krígnum, enn við at lata framtíðarstøðu Føroya upp í hendurnar á Sambandinum og javnaðarflokkinum. Tað er eisini prógva at hesi 55 árini eftir kríggið, tá bond- ini millum Føroyar og Dan- mark vóru knýtt saman, hava verið sera dýr fyri okk- um føroyingar. Eg eri vísur í, at um forholdið Danmari– Føroyar bleiv hegnisliga lagt fyri ein altjóða rætt, so varð tað Danmark, sum hevði staðið sum tapari, við at hava verið tann stóri, ið spenti beint fyri tí lítla, sum vann frælsi 14. september 1946. Mass Andrias Fitjar Vestmanna 14. mei 2000 Hefti við yvirliti yvir villar plantur funnar í Føroyum Nú summarið nærkast og vit øll gleða okkum til túr- ar úti í náttúruni, gevur Føroya Náttúrugripasavn út nýggjan plantulista, ið skuldi verið ein góð hjálp hjá øllum, ið ætla sær at hyggja eftir villum plant- um í summar. Anna Maria Fosaa, plantufrøðingur á plantu- deildini á Náttúrugripa- savninum, hevur skrivað yvirlitið. Yvirlitið byggir á innsavningar á savni- num. Í yvirlitinum fær lesarin nakað at vita um uppruna, títtleika, hædd og út- breiðslu fyri hvørja ein- staka plantu. Aftast í yv- irlitinum er eitt Føroya- kort, og á hesum korti- num sæst, at landið er býtt í 31 økir. Um ætlanin er at fara ein ávísan túr í summar, kann ein hyggja í yvirlitið og skjótt fáa at vita, hvørjar plantur vaksa í júst tí økinum, har leiðin gongur. Yvirlitið finst eis- ini á heimasíðuni hjá Náttúrugripasavninum www.ngs.fo. Á heimasíð- uni er møguleiki fyri at trýsta á eitt ávíst øki og síðan fáa ein lista yvir planturnar í økinum. Heftið er 11x15 cm til støddar, hevur 25 blað- síður og finst eisini í eini ensk/ danskari útgávu. Kostnaðurin er kr. 25,-. Góðan lestrarhug! Koyr yvirlitið í lumman og góðan túr! Villar plantur í Føroyum Mong eru tey, sum nú spyrja, hvussu tað man fara at ganga at skipa Føroyar sum eitt fullvalda ríki. Nú er ivin ikki so nógv um, hvørt tað fer at bera til at fáa ein sáttmála í lag við Danmark. Heldur verður hildið, at tað kann hugsast, at hesin sáttmáli fer at vera so vánaligur, at hann fellur til fólkaatkvøðuna. Lítil orsøk er til at frykta fyri hesum. Í 1946 sýndu vit øllum heiminum, at tá okkum stóð í boði at taka skilnað við Danmark her og nú uttan tillagingartíð og tilsøgn um ein sáttmála um samstarv, so tóku vit av. Hetta svarar til at fáa eitt tilboð um at leypa út av 10-metur vipp- uni uttan at hava nakra vissu fyri, at vatn er í hylinum. Tá vístu føroyingar seg sum menn og tóku av hesi av- bjóðing. Politisku eygleiðararnir vóru púra paff av at føroy- ingarnir vóru so óttaleysir. Líka síðan Stauning í 1930 kom við uppskotinum um fólkaatkvøðu, har føroying- ar skuldu taka støðu til um teir vildu vera hjá ella frá Danmark, hevði Jóannes bóndi kravt at tað fyrst skuldi gerast ein sáttmáli, har við heilt greitt fingu at vita treytirnar fyri at fara frá Danmark. Av tí at stjórnin hjá Knud Kristensen í 1946 ikki vildi gera ein slíkan sáttmála, var ætlanin hjá stjórnini at loysingin skuldi standa sum tað stóra skrímslið, og allíkavæl valdu føroyingar loysing- ina. Men nú er støðan júst tann, sum Jóannes bóndi í 1930 kravdi at hon skuldi vera. Vit fáa eina semju við donsku stjórnina, har øll iv- amál eru komin upp á pláss. Vit koma heilt greitt at síggja, hvørjar treytirnar verða um vit gerast eitt full- valda ríki. Eitt sum higartil er komið lítið fram, er tað, at vit sjálv- andi eisini mugu fáa at vita, hvussu treytir okkara verða, um so er at vit vraka sátt- málauppskotið. Kunnu vit so rokna við, at vit í allar ævir skulu hava ta skipan, sum vit nú hava? Hetta er ikki serliga sann- líkt. Bert fyri at taka ein part av hesum máli. Nú sigur danska stjórnin, at vit kunnu vera blokkin fyri uttan eftir fýra árum um so er at vit gerast eitt sjálv- støðugt ríki. Próvførsluna fyri hesum skal stjórnin leggja fram á fundinum tann 15. juni. Men um so er, at stjórnin prógvar, at vit kunnu fáa ein burðardyggan búskap eftir fýra árum um so er, at vit gerast eitt fullvalda ríki, so má hon eisini svara hesum spurningi: Hvussu skjótt kunnu vit so vera blokkin fyri uttan um so er at vit ikki eru eitt fullvalda ríki? Um so er, at tað er betri fyri búskap okkara at vera saman við Danmark enn at fara frá tí, so átti búskapur okkara sjálvsagt at kunna gjørst burðardyggur skjótari um støða okkara er óbroytt. Eingin orsøk er hjá donsku skattgjaldararnum at gjalda skatt sum fer til ónyttu, og kunnu Føroyar betri klára seg sjálvar saman við Dan- mark enn sum fullveldi, so má blokkurin kunna skerast niður á 0 eftir tveimum ella trimum árum um vit heldur vilja vera saman við Dan- mark. Er tað hin vegin soleiðis, at tað ikki er eins gott fyri búskap okkara at vera sam- an við Danmark sum at vera eitt sjálvstøðugt ríki, so má niðurskurðurin í blokkinum vera yvir eitt longri tíðar- skeið um so er at vit ikki fara frá Danmark. Men sigur danska stórnin hetta síðsta, so setur hon harvið eisini tøl á, hvussu nógv betri tað hevði verið fyri búskapin í Føroyum at vit gjørdust eitt sjálvstøðugt ríki. Áhugavert hevði verið at sæð hetta roknistykkið! Fá munnu tey vera, sum ivast í hvat ið føroyingar fara at atkvøða tá hesir upp- lýsingar liggja á borðinum. Einki er tí at óttast fyri, at tann sáttmáli, sum gjørd- ur verður millum føroyaska landsstýrið og donsku stjórnina, ikki verður sam- tyktur av føroysku veljaru- num. Zakarias Wang Hvussu væl loysir fullveldið seg? Viðmerking: Kórstevnan 2000 stendur fyri durum Fjølbroytt kórkonsert á Kambsdali Leygarkvøldið 20. mei kl 19:30 verður høvi hjá eysturoyingum at hoyra nógvan ymiskankórsang. Tá fara tey trý kórini Leirvíkar Gentukór, Fel- agskórið Gøta/Leirvík og Fuglafjarðar Manskór at hava konsert saman í Studentaskúlanum á Kambsdali. Leirvíkar Gentukór, sum er sett saman av ungum evnaríkum gent- um, fer at syngja ymiskar fjølbroyttar sangir - alt frá ABBA til vanligar føroyskar summarsangir. Felagskórið Gøta/Leir- vík hevur eftir hondini nøkur ár á baki. Kórið hevur sangarar úr ymsum bygdum í Eysturoynni, og Eivør Pálsdóttir er sol- istur í kórinum. Leygar- kvøldið fer kórið at fram- føra sangir eftir Paul Mc- Cartney, Richard Rod- gers o.o. Ikki eru manskórini í Føroyum so nógv í tali, men í Fugalfirði hava teir so eitt. Teir fara leygar- kvøldið at lata sínar málmklingandi røddir ljóða. Sungnir verða bæði føroyskir og út- lendskir sangir. Kórini fara eisini at syngja okk- urt verkið saman. Leirvíkar Gentukór Felagskórið Gøta/Leivík Fuglafjarðar Manskór Á stóru kórstevnuni fyri trimum árum síðan, sum hevði heitið “Kórstevnur Føroya tríati ár” varð av- gjørt, at “Kórstevnan 2000” skuldi verða næsta stevnan í høvuðsstaðnum, her sum hetta árliga kórstevnuhald byrjaði í 1967. Stevnan byrjar mikukvøldið 31. mai og endar við konsert og veitsluhaldi leygardagin 3. juni. Tað hevur kanska verið hildið, at stevnurnar úti um landið eru festligari, av tí at kórsangararnir tá búgva á skúlum og tí eru saman alt stevnuhaldið; men í ár kann Havnin bjóða somu um- støður, við tað at Eystur- skúlin verður karmur um kórstevnuna bæði til sam- sang og til bústað. Fyri at geva kórstevnuni nú við túsundáraskiftið eitt breiðari innihald verða tað í ár tveir høvuðskórleiðarar. John Høybye er gitin um øll Norðurlond og eisini utt- an fyri fyri sítt kórarbeiði og er eisini vælkendur tón- listamaður her í landinum. John hevur fleiri ferðir áður havt okkara kórstevnur um hendur og hevur annars havt sera gott samarbeiði við sín góða vin Frits Johannesen í Fuglafirði og hansara leg- endariska gentukór. John Høybye hevur í ár sum aðalverk kosið sær gitna kór- og orkesturverkið Sacred Concert, t.e. Heilag konsert, eftir jazzhøvdingin Duke Ellington. Í hesari út- gávuni av verkinum, sum John sjálvur saman við kenda danska tónlistamann- inum Peder Pedersen hevur lagt til rættis, hevur kórið ein serligan leikleilut, men verður annars eisini sum upprunaliga framført saman við sopransolisti og stór- bandi. Solo fer svenska jazz- sangarinnan Eleanora Jo- hansson at syngja, og ork- esturspælinum tekur før- oyski úrvalsbólkurin JAS- PIS sær av. Við sínum kóri TRITON- US, sum eisini verður við á kórstevnuni, hevur John Høybye framført hetta verk bæði í USA og úti í Europa. Hin høvuðskórleiðarin verður norska Tone Bianca Dahl. Tone er kend bæði í Noregi og í norðurlendska kórheiminum eitt nú í sam- bandi við regluligu kór- stevnurnar “Nordklang”. Tone er lærari í kórleiðslu og musikkteoretiskum greinum á Østlandets Mus- ikkhøyskole, t.e. konserva- toriinum í Oslo, og hevur sjálv fleiri kór um hendur. Kendast av hesum man manskórið Den norske Studentersangforening vera. Á hesari síni fyrstu Før- oyavitjan fer Tone B. Dahl at arbeiða við norskum kór- tónleiki. Millum annað sleppa kórsangararnir undir hennara hondum at uppliva slíkar perlur sum “Ved Ron- dane” og “Våren” eftir norska tjóðarkomponistin fram um allar Edvard Grieg. Upprunaliga var ætlanin, at Tone og John skuldu ar- beiða hvør sær við sínari helvt av stevnuluttakaru- num; men nú verður hildið, at hugnaligari er við einum felagskóri, soleiðis at sang- ararnir fáa høvi til at uppliva báðar kórleiðararnar og tað, sum tey hava at bjóða. Limakórini í Kórsambandi Føroya hava øll fingið frá- boðan um og innbjóðing til stevnuna; men kórstevnan stendur eisini sangarum uttankóra í boði. Fólk skulu bara flyta luttøku- gjaldið upp á 400 kr., sum eisini fevnir um mat og gist- ing, + 150 kr., um ynski er at vera við til veitsluna aft- aná, inn á konto nr. 4986336 í Føroya Banka ella konto nr. 1271328 í Føroya Sparikassa og leggja navn við. Hetta gjørt skulu sangarar skrivliga boða frá til ”Kórstevnu 2000” v/ Doru Samuelsen, Handan Á 4, ella ringja til Doru á tlf. 31 48 50. Ringj- ast kann eisini til skrivara kórsambandsins Palla Ask- am (tlf. 31 23 06 (arb.) ella 42 43 04 (heima)) ella til formannin Ólav Hátún tlf. 31 18 19. Seinasta tilmeldingar- freist er nú sett til týsdagin 24. mai á miðdegi. Kórini í Havn og Kórsamband Føroya Í kvøld, hósdagin 18. mai kl 19.30 fer tón- leikabólkurin Musica Viva at hava konsert í Norðurlandahúsinum. Á konsertini verða kend klassisk stykki framførd eftir Paga- nini, Schumann, Tjai- kovski, Lizst, Halvor- sen og Dvorak. Limir- nir í Musica Viva eru Jóhannes Andreasen og Stamen Stanchev klaver, Sámal Petersen violin og Nikolaos Kapnas violin/bratsj. Musica Viva kon- sert í kvøld