leygardagur 25. mai 1996síða 16

Statsrættarligt kaos stjórnin tískil ikki heyði rætt at krevja politikkin broytt an, varð aldrin ført fram Føroyar statsrættarliga stóða er ein vavgreytur. Vit hava ikki endaliga ábyrgd, har heimastýrislógin sigur, at vit hava hana - og vit standa við allari åbyrgdini, har lógin sigur, at vit ikki hava hana. Hetta er okkara størsta politiska mål, og hóast løgmaður noktar tinginum at viðgera tað, hava flokkarnir skyldu til at gera sína stóðu greiða Viðmerking vvirhevur. Hann vil brúka sítt ålitisstarv til at nokta tinginum so mikið sum at viðgera tað Í leysum lofti Orsøkin | at hann v viðgerð av heimastýrislóg 1 ver i i heldur i j £ rå 12 Og tað sigast a ra ) Fat tå Þ sa erðu n. hvat er he arnu ár Hevur Edmund td. longu gloymt, hvussu hann ilvur við heima ty < g Þ 1 1 > i SJIERFUR SK , niður > kra á øl in tig * i dir frá » KK! dug il lanska Hinum ø ) Ra É Tir king kogt ' K i Fod Sig st, á bandshøvdingir átt: tor i kk g kilja h krúpa aftur til Før 10 [ 10 va k ; Tad ngantíð i k Van Før komið ýðiliga fra M 3 i ? H i n máta Før k hj i Fo g upp á ein helt K ro Innar ! Dar uk. ()g ØK 5 eð 20 id £ | i k ' P M 1 kk ik ið kk K 3 að k 4% L * 1 k F k R LI , } () } 1 á | Bað , Hesa M ø } ør k Nevð in i k kk k Í ei tulkað á i ' k D k g Fø kk kk Løgfrødiligu meting- arnar broyttust Førovu endaliga polttiska myndu leikan i Føroyum. Talan var um "en delegation af usæd vanlig vidtgående beføjel ser" - tvs. at legtingið fekk rætt ul at umsita ein part av rikinum - Føroyar Løg tingslogirnar vóru fyriskip anir í sambandi við hesa umsiting, men tær vóru ikki lógir í orðsins sanna týdn ingi. Tað endaliga valdið var framvegis í Danmark Tað merkir, at Fólkatingið, nær tað skuldi verið, einvíst kundi avtikið heimastýris- lógina og allar leg ungs“lógirnar Praksis broytti kortin so við tær jundisku metingarnar, og í 1992 segði Frederik Harhoff í síni doktararitgerð, at heima stýrisskipanirnar í Feroyum g Grønland: realiteten y ið og sprænger rigsenheden og mdanner nget til et ngstællesskab bestående if tre selvstændige områder ned hver deres sagligt og eørafisk ere ie hefa r Orsøk in i Dbrov Få met 4 iv í må styrinum var vvirtøkurnar g tað, at Førovar í stóran un »klåradu seg sjålvar« Men tær løgfrødiligu metingarnar hava bara havt akademiskan tydning. I 40 át vóru tær ikki brúktar ti kað, tær aldrin grundarlag undir týðandi voru ivgerdum Tað er tann politiska stóðutakanin, sum er av gerandi. Trupulleikin er, at jonsku politikararnir aldrin tóku stødu ul heimastyris lógina. Heilt frå 1948 til 392 var ikki eitt einasta orðaskifti í fólkatingssalin um um tað føroyska heima stýrið NATO-málið og undir grundarmálið vóru stórmál í Føroyum, men í Danmark vóru fá - eisini fáir politik arar - sum kendu til tey Heimastýrið var ikki nakað, neyðugt var at taka støðu til. Tað var bara har tað sá út til at rigga væl, og eingin meinti nakað um tað Feroyar á Men tá tann føroyski bú skapurin kollapsaði, skuldi eitt heilt ættarlið av donskum politikarum, sum aldrin hevði sett seg inn í hes: viðurskifti, brádliga avgera, hvussu kreppan í Førovum skuldi loysast Men fyrst máttu teir gera sær nakrar tankar um tað var fyri nakað høvdu við at gera: Hvat er heimastýrið, og hvussu eru viðurskifumi millum statin g heimastýrið? Tað vóru danskir lugleikar, sum settu dags hverja ferð ein avtala skuldi gerast við føroyskar myndugleikar Tað er teirra tulking av heimastýrislógini, sum er grundarlag undir avtalun um Þvat teir myn skránna Og tað er ti teimum nógvu orðaskiftunum í Foølkatinginum um láni avtalurnar, at:vit finna svarið uppá, hvussu fólka tingið tulkar sína egnu lóg Lov om Færøernes Hjemmestyre. Gevur lógin føroyingum full rættindi í sermålum, ella hava vit bara fingið okkara politiska myndugleika til láns? Um tað er tað fyrra ella tað seinna er jú avgerandi fyri, hvat danskir myndugleikar halda seg hava rætt til, og harvið hverjar loysnir verða valdar Hví bleiv einki gjert? Fyri at finna útav hver grundleggjandi hugsan um heimastýrið lá til grund fyri stødutakanini hjá Fólka tinginum, havi eg, í sam- bandi við eina lestrarupp gávu, lisið 9 av Fólka tingsins dagsskråum frá 1992 og 1993 (i alt 177 talur og viðmerkingar) har málið um kreppuna í Féroyum var á skránni Fyrst havi eg hugt at, hvat flokkarnir hildu um, at Schlúter-stjórnin ikki tók føroyskar myndugleikar av ræði og steðgaði tí, sum hendi í 1980'unum Og tað er eingin ivi um at Fólkaungið helt danskar myndugleikar hava fullan rætt ul at gera hetta Flokkarnir hildu ikki, at heimastýrislógin gevur Ísroyingum nakað sjálv ræði. sum hevði verið til hindurs fyri, at danskir myndugleikar tóku førovsk ar av ræði Flestu flokkar halda tað vera »løgid« og tekin um leti, forsemilsi og vantandi dirvi, at Schlúter ikki gjørdi sína »plikt«: Tók føroyskar myndugleikar av ræði, og steðgaði tí, sum hendi í Førovum Sjónarmiðið um at før yskir myndugleikar høvdu valdið í Førovum, og at Valdið tíkið aftur Avtalurnar høvdu sum kunnugt vid sær, at danir tóku ein stóran part av ti politiska valdinum aftur frá heimastýrinum. Tað bleiv gjørt við sonevndum »avtal um« og í sonevndari »semju« millum stat og heimastýri Men var útgangssteðið, at føroyingar høvdu politiskan suverenitet í Føroyum, ella hildu danir seg kunna gera sum teir vildu? Hetta ber til at finna fram til við at hyggja at, hvussu flokkarnir í folkatingssalinum grund góvu fyri, at teir stuðlaðu (ella íkki stuðlaðu) avtalun um Tad fyrsta, ein leggur til merkis, er, at sjálv heima stýrislógin als ikki varð tíkin upp á tungu í orða skiftunum' Orð sum ríkis felagsskapur, sjålvstyri og heimastýri nógv brúkt. men eingin flokkur tosaði um tað ftøkiliga jundiska innihaldið í hesum orðum Tá politikararnir skuldu lýsa sína stæðu til heima stýrið, vóru tað í staðin orð sum »venlighed«, >respekt: og »forståelse«, sum vórðu brúkt. Øl søgdu seg virða< heimastýrið, men tað var eingin ivi um, at allir vórðu flokkar hildu, at tað er Fólkatingið sum avger hvussu * nógv tað skal virðast OM. Nielsen úr Kristi liga Fólkaflokkinum lýsti væl stæðu fólkatingsins, tá hann segði: »Man må vel også stille det spørgsmål om respekten for hjemme styret ikke er vidt nok de Ikk: ein av donsku pol drevet lige senere af rtuuKårunum SÝNIST al ik Indi i nar V ifT ut I lastyr f vur førovingum full enda I sid Oy p ið 31 þ ørk i il ra cin jurkilisku I k rup ki á þ Lagtingið av ræði. Tað i! k u 3] i Allir flokkar u burðsflokkurir ord stóran dent á. at alt ) ziørt í fullkomnari sen millum landsstýrið stjórnina, og allir flokkar kallaðu avtalurnar fyri eina »hjålp« Danmark veitt Førovum Føroysku folkatingslimirnir Førovsku folkat , Faro syntu føroyingum »viro