mikudagur 19. juni 1996síða 13

Nr. 115 — 19. JUNI 1996 tíðindablaðið + |) [ff ff ff f—— foo ll 1 virkjunum.« Eisini kann vísast á, at prísirnir síðan á nýggjárinum hava verið fallandi, og at fallandi prísir allar tíðir hava givið flaka- vinnuni = eykahall. Tad skuldi eisini verið løgid,um teir fallandi prísirnir hava gjørt, at goymslan á nýggj- árinum er seld fyri lægri prísir, enn hon var sett til í årsroknskapinum Undir somu lon sum sia- mesisku tviburdarnir hús- ast ein stovnur, sum eitur Fíggingargrunnurin ella okkurt líknandi. Í honum eru 200 mi6., sum føroyski skattaborgarin borgar fyri Ikki er óhugsandi, at hann fer at spýta eina rúgvu av milliónum í botnleysa karið, so tað kann larra nakrar mánaðir afturat. Annars varð upplýst, at grunninum sambært vidtøkunum ikki var loyvt at lata pening til fallittfyritskur. Men Fiska- selan fekk bert við at skoyta Prime uppí. Kanska knút- urin hjá Fiskavirking verð- ur loystur við at skoyta World ella okkurt annað upp í navnið. Man tað ikki vera sannlíkt, at grunnurin varð koyrdur inn í húsið har yviri við tí endamáli, at tey bæði felegini, sum húsaðust har frammanundan, skuldu hava lættari atgongd til midlarnar? Havi altíð fryktað fyri, at grunnurin fór at fáa somu lagnu sum Menningar- grunnurin, ið hevur mist eina fjórðings milliard utt- an at hava skapt nevniverd- ig arbeiðspláss Eins og nevndin í Menningargrunn- inum var politiskt vald, so er nevndin í Fíggingar- grunninum tað eisini. Allir teir triggir føroysku nevnd- arlimirnir eru valdir eftir politiskum líti, ikki eftir kvalifikationum. Serliga lærarin, sum er formadur, og sum Javnadurin hevur sett har, er ikki búgvin til jobbid Eg minnist einaferð á Kannibalinum i Keyp- mannahavn. Vit hava nokk kjakast um føroyskan poli- tikk Tá segði ein kendur landsmaður, at í Føroyum finst ikki so mikið sum ein ópolitisk knappanál. Skilið er tí, sum tað er. Ein tann ítarsti stuðulin hjá Fiskavirking, hepparin nummar eitt, er og hevur alla tíðina verið legmaður Hann hevur roynt at hildið hondina yvir felagnum. Var í nevndini frá byrjan og hevur havt, meðan hann er i Tingaqes nálga : gå Få; i få i si styrid, og hann SURE sjålv- andi, at arbeidsplåssid er har, tå hann einaferð fer úr Nesinum Kapasitets- syndromið Sum oftast, tá stjórin trínur fram í fjølmidlunum, er høv- udstemaid hjå honum kapa- sitetur. Tad sær ut at vera eitt syndrom hjå mann- inum. Tad kundi forrestin verid åhugavert at fingid at vitad, hvussu hann definer ar hugtakið. Um tað er framleiðsla 24 tímar um samdegrið, kanska seks dagar ella enntá sjey dagar um vikuna, við fullari manning (her verður hugs- að í tølum), um maskinur- nar skulu vera í gongd alla tíðina (kanska 365 dagar um árið) og hvert einasta hjól mala uttan steðg. Fyri at siga tað eitt sindur brutalt, so er hugtakið kapasitetur rættiliga irrele- vant. Bert vánaligar leidsl- ur stara seg blindar á slíkar lítið áhugaverðar flosklar. Tað, sum hevur týdning innan flakaframleiðslu eins og innan aðra framleiðslu, er, um hon er rationell, um hon er væl skipað, um pro- duktiviteturin er í lagi. Og í seinna enda um tølini on the bottom line, sum onglend- ingurin sigur, eru svert ella reyð. Tey hava jú verið blóð- reyð hjá Fiskavirking frá fyrsta degi og til dagin í dag. Tey verða tað helst, so leingi nøkur luft er eftir í tí bjølgi- num, kanska ikki so leingi afturat. Meðan eg sat og skrivaði, kom eg í tankar um eitt av teimum smærru flakavirkj- unum, sum í sjeytiárunum kláraði seg rættiliga væl. Hevdi hvert ár nokk til rent- ur og avdráttir, hóast teir ikki fingu rættiliga nógv av fiski, og tí bert lítil partur av kapasitetinum varð nýtt- ur: Skilamaðurin, Dagliga leiðslan á Fiska- virking, nevndin og danski Mikkelsen hava í tíð og úr- tíð tvíhildið um, at vit høvdu ov nógv flakavirkir, at tey, um øll skuldu vera opin, bert kundu rekast við halli, og at ein miðsavnan tí var alneyðug. Hvat er so uttan sál tók yvir? Ikki tí, at tað av miðsavningarharka- liðnum so hálovaða felagið hevur fingið balansa í. Tað hevur tverturímóti alla tid ina spýð út reyð tel. Og tað hóast arbeidsumstødurnar hjá Fiskavirking hava verið revolutionerandi betri enn hjá vinnuni áðrenn 1993: Arbeiðsumsteðurnar hjá flakvirkjunum í 80'árunum vóru drepandi. So sanniliga ikki, tí at vit høvdu ov nógv av teimum (tað hevði verið nógvar ferðir verri, um vit høvdu havt færri), men tí vinnan arbeiddi undir ótol- andi vidurskiftum. Fyri tað fyrsta var so ovurhonds stórur aktivitet- ur á landi, fyrst og fremst innan byggi- og anlegsvinn- una, ta privatu og ta al- mennu. Arbeiði var nógv meira enn til allar hendur, og var neyðugt við mongd av útlendingum fyri nøku- lunda at nekta tervin. Tað hevði fleiri óhepnar fylgjur við sær. Menn disponeraðu, sum um gulltíðin ongan enda fór at fáa. Teir bygdu luksushús í ólukkumáta Fyltu tey við alskyns dýrum innbúgvi. Og sjálvandi skuldu bilarnir vera bæði fínir og dýrir. Ábyrgdarleys- ir bankamenn veittu lán til hegru og vinstru. Teir vóru pengaautomatir. Ein onnur fylgja var, at flakavirkini ikki bert vóru undirmannað í ólukkumáta, men eisini, at tað sindrið, sum eftir var til teirra, var í hevuðsheitum slik, sum ikki kundu nýtast aðrastaðni. Arbeiðstempoið var í botni og arbeidsmoral- ur heilt fokin. Arbeiðsfólkið visti, at mistu teir arbeiðið her, so var altíð eitt jobb tækt aðrastaðni Fiskaar- beiði varð prioriterað lægri enn onnur arbeiði. Arbeiðs- gevarar orkaðu ikki at standa ímóti sjálvt órímilig- um lønarkrøvum. Tað er ein av orsøkunum til, at lønar- lagid i dag er relativt ov høgt. Alt hetta her hevdi katastrofalar fylgjur fyri flakavinnuna. Framleiðsl- an mátti konsentrerast um tær minst arbeiðskrevjandi verurnar, tær sum góvu minst av sær til virkini. Lidnu verurnar vóru ikki serliga væl úr hondum greiddar. Råvøran lá ofta so leingi inni á virkinum, at hon var ikki fesk, tá hon einaferð kom undir knívin Fyri tað annað høvdu peningastovnarnir = ovur- honds nógvan Vere. Teir svumu i pengum, liga aftan 4 1983, tå hondslánini fóru at rs inn í landið. Fór ein inn í banka at læna til útbygging ella nýbygging, kom ein ofta út aftur við tí dupulta av tí, ein hevdi ætlað at læna. Bremsan, sum vera skuldi, bankin, var ikki til. Har varð heldur trýst á speedar- an. Skuldi landskassaveld til, so var har eingin bági. Áðrenn hálvtalað var ord, varveðhaldið í pottinum. At fáa rakstrar- ella byggilán úr bankanum var sum at syfta seið. Bankastjórarnir hlivu bara við at hella pen- ing í vinnuna. Fyrilitar- leyst! Var politiska leiðslan í åttatiårunum ódugnalig og åbyrgdarleys, so vóru bankaleiðslurnar ístjórar og nevndir), sum annars skuldu verið bremsurnar er ikki nokk, ein kann einki byggja ella keypa fyri tey. Krummtappurin, sum øll fløga í fyrstu syftu snarar um, eru bankarnir. Krumm- tappurin, sum øll fram- leiðsla alla tíðina snarar um, eru bankarnir. Allur peningurin skal ið hvussu er í fyrstu syftu heintast í dr bankunum. Tinganes hevur ongan pening at læna út. Sum nevnt vóru tað ikki bara politikararnir í lands- stýri og figgjarnevnd, sum disponeraðu vitleyst. Men tað, sum nógvar ferðir verri var, og sum førdi okkum út í fíggjarliga mýrudíkið, var, at í 1981 kom til landið bankastjóri, sum hevði líka lítið skil fyri bankaleiðslu sum barnið í vøgguni. Hesin bankastjórin kom at domin- era alt bankavirksemi í Før- oyum. Er ein í góðum lag, so kann ein viðganga, at skuldi leiðslan í hinum bankanum ikki missa stór- an part av viðskiftafólkun- um, máttu eisini teir trína dansin um gullkálvin. Nick Leeson varð í Singapore dømdur í 6/2 ára fongsul Okkara bankastjóri varð fridømdur! Kenni ein hóp til vav- greytin, til sirkusspælid Var formadur i Buskapar- ráðnum um hetta mundið og grannskodari í størra bankanum 1970-86. Signal vórðu send, eisini til Hol- mens Kanal, men eingin lurtaði eftir. Úrslitið av villa dansi- num varð millum annað, at tá skrædlið kom, vóru sum nevnt flakavirkini skuld- arbundin langt upp um roykhattin. Tey skyldadu umleid eina milliard, til superhøga rentu, eini 15% til 20%. Hvussu mundi stødan hjå Fiskavirking verid, um teir skuldu knógvað undir eini milliardskuld til super» rentu? Teir, skylda bert 150 mió., gjalda ikki avdráttir, rentan er einans 4%. Teir hava nok av arbeiðsfólki og av góðum arbeiðsfólki Kundi hent, at á botnstrik- uni hevði staðið eitt trísifr- að reytt millióntal. Mann siga, at flakagldin ikki kom til Føroya fyrr enn í sjeytiárunum. Øll sjeyti- og åttatiårini gingu, áðrenn fólkið var flakaminded. Alla hesa tíðina, ella í hvussu er meginpartin, høvdu vit bert onkrar dugnaligar virkis- leiðarar. Kortini var veru- leikin, at eini 20% av virkj- unum kláraðu seg. Nógv hevur verið tosað og skrivað um stóru fólkaflyt- ingina úr Feroyum. Hetta er eisini stærsta vandamálið í dag og verður sterri, sum árini líða. Bygdir og oyggjar, sum blómaðu áðrenn van- lukkuárið, eru síðan meira og minni avíólkaðar við útilukkandi, at vit fingu Fiskavirking. Fedrarnir til vanlukkuna eru menninir, sum fingu hugskotid um midsavningina, teir sum hjålptu at seta hana i verk, og so teir, sum hava hildið lív í henni. Teir vóru star- blindir fyri, at hetta bert kundi verða letuvinningur. Og so var tað ikki ein gang tóma, sum FF sýtti at selja manninum. Fleiri og fleiri staðir eru menn farnir at keypa fisk á uppbodssølum. Teir royna at lívbjatgasæt og kanska onkrum eðrum við at viðgera keypa fiskin í kjallarum, skúrum og ødr- um úthúsum. Hetta verður gjørt fyri at sleppa undan at verða noyddur av landi- num. Ironiin er, at hetta fer fram, meðan nýmótans flakavirkir við síðuna av standa tóm við læstum hurðum og forfalla! Oyðsl av ressoursum, so tað batt- ar! Vónandi fara nýggju menninir í landsstýrinum at beta um hetta. Annars hevur tann parturin av fiskinum frá føroyskum skipum, sum farin er til Fiskavirking, minkað ár undan ári og fer helst at gera tað í komandi tíðum, so leingi felagið anir Hetta prógvar betur enn nakað annað, „hvussu skilaleyst argumentið hjá stjóranum fyri at hava størsta partin av flakavirkjunum i møl- posa er Loksins fari eg við nøkr- um fáum orðum at umtala eina sending, sum var í Út- varpinum 18. mai. Tað var sendingin Morgunbitar. Útvarpsmaðurin hevði samreðu við ein Ólav Poul- sen, sum hevði verið í Ís- landi. Aftaná kom stjórin í 13 Fiskavirking at mikrofon- ini. Hann úttalaði, at hallið hjá flakavirkjum og fiski- skipum, sum í einum av árunum, áðrenn FF tók yvir, var hálva milliard, var í 1995 komið niður á null. Eg havi spurt á Hagdeild- ini, um teir kendu nakað til telini hjá stjóranum. Tað gjørdu teir ikki, tey vóru heldur ikki komin frá teim- um. Tað hevði havt áhuga at fingið at vitað, hvaðan: stjórin hevur fingið tey. Ella kanska eru tey tikin úr egn- um brósti? Um útvarps- maðurin hevði gjørt sítt arbeiði til lítar, so hevði hann borað eitt sindur í hes- um. Spurt, hvadani tølini stammaðu frá. Eg fari at enda við at geva rómverska statsmanninum Marcus Porcius Cato, Cato hinum eldra, orðið. Sum kunnugt endaði hann allar sínar rødur við orðunum: Cetero censio Carthaginam esse delendam. Fyri Car- thago vil eg seta Føroya Fiskavirking Tórshavn 10. juni 1996 Sofus Olsen Windows NT ? | ; ð við okkum KO 4 þasHoyrk + Tlf. 11414 IARØDANE Skálafjarðar- stevnan 1996 Á lutaseðli hjá N.S.Í., Støkk, KFUM- skótunum á Glyvrum, Skótaliði Grim Kambans og Felagið Høganes, vóru hesi vinnaratøl drigin: 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 10556 12731 14176 14319 14164 5333 4963 11777 12702 6748 6647 7025 14301 4643 7467 5690 4198 nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. 9031 11586 8210 12347 9138 7795 11798 11091 7390 6253 5942 6395 5901 4358 6207 5317 5332 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. nr. Vinningarnir fáast við at venda sær til Hildigunn Poulsen, Saltangará, tlf. 47940 Feløgini