fríggjadagur 19. september 2003síða 10

18 Nr. 177 - 19. september 2003 Nr. 177 - 19. september 2003 19 Við fjølbroyttu siglingar- ætlan Eimskips er laga- manni at innflyta vørur beinleiðis úr øðrum lond- um enn Danmark. Hetta er ein avgjørdur fyrimunur fyri føroyskar innflytarar, sum kunnu velja millum enn fleiri veitarar enn fyrr hevur verið gjørt. Á Eim- skip siga tey seg fáa alt fleiri fyrispurnnigar um innflutnnig gjøgnum aðrar havnir enn Århus í Dan- mark. Hetta er tekin um al- tjóðagerðingina og menn- ingina í føroysku vinnuni. "Liggur nú opin fyri tær heimurin" skrivar mæti høvdundur okkara J. P. Heinesen, og tað er júst tað, sum vit nú síggja. Eimskip siglur beinleiðis uppá fleiri havnir í bæði Europa og Amerika. Í Europa siglur Eimskip millum annað uppá Rotter- dam og Hamburg. Hetta eru størstu inn- og útskip- ingarhavnir í Europa og bindilið millum Europa og hinar heimspartarnar. Tað skal ikki gretta um ikki allur innflutningur til Eu- ropa kemur um aðra hesa havnina. Flutningsfrøðin er vís- indagrein fyri seg. Nógv orka verður sett av til at optimera flutningin, tí flutningur er ein stórur kostnaður í flestu vinnum. Tað ræður um at fáa vøruna flutta so skjótt, trygt og bíligt sum til ber, tí í flutn- ingi er tíð pengar. Eisini í Føroyum hevur JIT leist- urin (just in time) fest seg, so bindingin í goymslu verður so lítil, sum til ber. Tann vaksandi millum- landahandilin setir størri krøv til kapasitetin í havn- um og eftir vegunum, har serliga vegirnir í Norður- europa eru hart trýstir, ser- liga í Týsklandi. Fyri stutt- um fingu vit so eisini at vita týska stjórnin leggur eitt avgjald á lastbilar og trailarar uppá 0,95 kr fyri hvønn koyrdan kilometur. Hetta fer at leggja ein part av trafikkinum uttanum Týskland. Vit kunnu í- mynda okkum at fleiri vør- ur, sum í dag koma úr lond- um vestan og sunnanfyri Týskland, fara at velja aðrar avskipingarhavnir á leiðini, eitt nú Rotterdam. Flutningurin er í dag samskipaður soleiðis, at marknaðirnir verða allýstir alt størri og størri. Hjá summum fyritøkum er alt Europa ein marknaður, sum síðan verður býtt upp í deilmarknaðir. Hjá øðrum er Skandinavia ein markn- aður og hjá uppaftur øðrum eru Føroyar ein marknaður. Tað velst um umsetningin á tí einkulta marknaðinum í mun til samlaðu søluna. Logistikkurin verður sam- skipaður eftir hesum so- leiðis, at flutningurin verð- ur skildur til marknaðirnar í teimum stóru havnunum. Og tá er spurningurin, nær føroyski innflytarin kann fáa sína vøru skilda frá. Tess fyrr tess betur fyri at fækka um millumhandl- ararnar. Hetta kann í førum vera toført, men tað er ein avbjóðing hjá innflytaran- um. Ímyndið tykkum alla framleiðsluna frá Japan og fjarðeystri, sum verður seld í Europa, og eisini finnur veg til Føroya. Henda vøra steðgar á í Rotterdam og Hamburg, har hon verður skild til europeiska markn- aðin. Talan er bæði um drúgvar nýstluvørur, sum vinnutól og møblar, og ódrúgvar nýtsluvørur, sum frukt, kjøt og matvørur annars. Tá hevði verið lagamanni at fingið sum mest skilt frá til Føroyar beinan vegin og gjørt leið- ina frá framleiðara til brúk- ara styttri. Innflutningur frá europeisku ídnaðarlondunum Mesta framleiðsla í Týsk- land liggur í norðara parti av landinum. Fyri fram- leiðslu í Norður- og Eystur- týsklandi er stutt til Ham- burg. Somuleiðis liggur Hamburg á leiðini fyri alla framleiðslu úr Miðeuropu. Samstundis sum miðeuro- peisku londini eru við at gerast marknaðir fyri før- oyskar fiskavørur og enntá eru millumframleiðarar fyri somu, innflyta vit vørur úr hesum londum. Nógv av framleiðsluni í Miðeuropa fer til støð í umráðnum við Hamburg og Rotterdam, og tí verður flutningur mest optimalur tann vegin. Somuleiðis er við fram- leiðsla í Spaniu, Italiu, Fraklandi og Benelux. Flutningsstreymurin er til deplarnar við Rotterdam og Hamburg. Í Bretlandi er mesta framleiðslan í Miðong- landi. Havnabýðurin Imm- ingham liggur í kjarnanum av hesum ídnaði. Tað liggur tí væl fyri at samskipa flutningin til Føroya henda veg. Føroyingar keypa í dag mest gjøgnum Danmark og nógvur innflutningur er somuleiðis úr hinum Skandinavisku londunum. Eimskip fermur í ikki færri enn trimum skandinavisk- um havnum: Århus, sum er størsti havnabýður í Dan- mark, Gøteborg, sum er størsti havnabýður í Svøríki og í Frederiksstad, sum liggur beint uttanfyri høv- ðusstaðin Oslo í Noreg. Innflutningur úr Ameriku Tó at føroyingar ikki inn- flyta nógv úr Ameriku er áhugin vaksandi fyri hesum framleiðslumarknaði. Alt eftir hvussu støðan hjá dollaranum er verður fiskur fluttur til amerikansku marknaðirnar. Tó merkja vit ein vaksandi eftirspur- ning eftir framleiðslum úr Amerika. Leiðin úr Ameriku til Føroya er stytt eftir at Eimskip byrjaði sínar rutur tann vegin, har teir ferma aðru hvørja viku. Í framtíðini nógvur útflutningur úr øllum londum Lítið er at ivast í at al- tjóðagerðin, tann vaksandi tilvitanin av logistikki og ídni føroyinga at verða við á ovastu rók setur krøv til flutningsmynstri. Føroying- ar fara at keypa alt meira og meira inn beinleiðis. Fokus verður sett á "core busi- ness", og tað, sum liggur uttanfyri, verður outsourca. Hetta er eisini ein trendur vit síggja i dag á Vøru- hottellinum og á Frí- goymsluni, har Eimskip hevur goysmlu, goymslu- stýring og innlendis flutn- ing fyri alt fleiri kundar. Flutningur beinleiðis úr stóru verð Brynjar Viggósson, stjóri Mynd: Álvur Haraldsen Siglingarætlan Joel undir Leitinum Mynd: Álvur Haraldsen Nógv er hent, síðani Jón Hestoy byrjaði Hest- prent í leigaðum hølum á Tvøroyri fyri 19 árum síðani. Fyritøkan er far- in úr 50 fermetrum á Tvøroyri, til at húsast í 800 fermetrum í Havn. Eisini er prentvinnan ein vinna, ið hevur verið og er fyri sera stórum tøkniligum broytingum PRENT Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Nógv er hent, síðani Jón Hestoy byrjaði Hestprent í leigaðum hølum á Tvøroyri fyri 19 árum síðani. Fyri- tøkan er farin úr 50 fer- metrum á Tvøroyri, til at húsast í 800 fermetrum í Havn. Eisini er prentvinnan ein vinna, ið hevur verið og er fyri sera stórum tøkni- ligum broytingum. Søgan um fyritøkuna Hestprent byrjar í 1976, tá ein unglingi á Tvøroyri, nevndur Jon Hestoy, fór til Danmarkar at fylgja sínum dreymi. Dreymurin var at læra til myndamann, foto- graf. Fyri at koma so langt, skuldi ein tá fyrst ganga EFG — grafisku linju. Eftir heilar 45 vikur skuldi ein so velja, júst hvørja leið, ið út- búgvingin skuldi ganga innan grafiska heimin. Jon valdi at læra til prent- ara. Í summarfrítíðum var hann heima og starvaðist á Sosialinum. Prentsmiðja og blað Í 1983 vendi Jon Hestoy heim aftur at arbeiða. Hest- prent sá seinni dagsins ljós á Tvøroyri. Talan var um prent og blaðútgávu, nevni- liga lokalblaðið Suðuroyar- tíðindi. So við og við gjørdist virkið líka so nógv eitt sats- virkið innan prent. Fyritøk- an helt til í leigaðum hølum á Tanganum á Tvøroyri og tá tað var mest, var eitt hálvt starv afturat Jon sjálvum á teimum 50 fer- metrunum. Í 1987 flutti Jon virkið til Havnar. – Síðani er fyritøkan spakuliga vaksin. Fólk varð sett í starv í 1987 og í 1988 eisini ein lærlingur. Í 1999 fluttu vit so í hølini, har vit nú halda til, greiðir Jon Hestoy frá. Í 2001 yvitók Hestprent eisini tøkniliga partin av framleiðsluni hjá Sosialin- um. – Hetta var sjálvsagt ein avbjóðing, men tað hevur gingið væl. Og eg haldi báð- ar fyritøkurnar hava styrki og fyrimun av samstarvin- um, sigur Jon Hestoy. Hestprent leigar eisini niðastu hæddina í blaðhús- inum hjá Sosialinum og hevur bókbindarí. Í dag starvast góð 20 fólk á virk- inum. Álitið bjargaði okkum Í nítiárunum herjaði kreppa í Føroyum og hugsast kann, at eitt prentvirki merkir eina slíka væl. – Frá 1985 gjørdu vit tað, at vit løgdu stóran dent á bøkur. Hetta bjargaði okk- um ígjøgnum kreppuna, tí allir aðrir prentlutir nærum hvurvu og vóru burtur, sigur Jon Hestoy. - Vit royndu at gera ar- beiðið bíligt og gott. Vit hava eisini havt prentfram- leiðslu um nærum allan heim, sigur Jon og leggur dent á, at hóast hetta kann ljóða sum reyp, so er nakað í hesum. - Vit hava havt ein sera stabilan kundaskara. Har eru størri og smærri kund- ar. Fleiri teirra eru í dag góðir vinir og fleiri prenta – kanska fleiri ferðir – hjá okkum árliga. Álitið var eisini nakað, ið hjálpti okk- um ígjøgnum kreppuna, sigur Jon Hestoy. - Vit hava eisini havt góð og stabil starvsfólk, sigur Jon og tekur til slagorðið um, at nýggj tøkni og gott, gamalt hondverk, gevur bestu loysnina. Steðgur merkir afturstig Tað er royndur lutur, at inn- an prentyrkið er sera nógv farið fram innan tøknina. Satsur, off-set og onnur heiti eru komin og farin, síðani tíðina, tá sett var við hond í blýggi. Í dag er nærum alt á teldu. Jon viðgongur eisini, at ein má vera við upp á tað, ið hendir tøkniliga innan prentyrkið, hóast okkurt vísir seg at halda, annað kanska ikki. - Steðgur merkir aftur- stig, staðfestir Jon Hestoy. Steðga er ikki nakað Hestprent hevur gjørt ofta. Seinasta ár varð byrjað uppá bókbindarí og tá Helgi Justinussen, bók- bindari, gavst, keypti Hest- prent virkið hjá honum. Í dag er hetta eitt nútímans bókbindarí. Í ár varð so 4-litað prent- maskina tikin í í brúk og styrkir hetta nógv um møguleikarnar hjá Hest- prenti á litprent-økinum. – Nógv hendir á økinum. Eisini, um ein bara hugsar um tey 19 árini, ið eru liðin, síðani eg byrjaði í leigaðum hølum á Tvøroyri. Tá var eitt hálvt starv og 50 fer- metrar. Í dag húsast vit á 800 fermetrum og 20 fólk eru í starvi, sigur Jon Hest- oy. Hestprent í støðugari menning C M Y K 19 18 www.tera.fo Postboks 49 600 Saltangará Tlf. 448888 Fax. 448889