leygardagur 27. september 2003síða 6

10 Nr. 183 - 27. september 2003 Nr. 183 - 27. september 2003 11 Nú nakað røkist fyri, at tað verður reinligari og nossligari í Vágsbotni, eiga vit at seta spurn- ingin: kunnu vit ikki fáa meira burtur úr hesum vakra og søguliga plássi. Tað hevur jú eina søgu meira enn nakað annað pláss í landinum. Her verður hugsað um pakkhúsini og handilin sum fór fram har fyri mongum hundrað árum síðani. Ja tað osar av søgu í hesum økinum, og tað bera eisini gomlu, vøkru og sermerktu bygningarnir boð um. Spurningurin er bara, hvussu vit kunnu fáa meira burtur úr Vágsbotni, uttan at skemma plássið. Her andar lív og gleði – forvitni og spenningur - tá bátar koma inn við fiski ella fugli. Ella tá stuttleikabátarnir leggja at eftir langa ferð um høv og bera boð um sól og summar. Her finna vit eisini Undirhúsið við tess serstøku atmo- sferu. Og soleiðis kundi tú hildið fram. Men hví ikki troyta møguleikarnar her liggja. Hví ikki læra av øðrum, sum eitt nú myndugleikunum í Bergen og Stavanger. Har vit finna fiska- og sølutorg niðri í søguligu havnaumhvørvunum við tess vøkru og gomlu bygningum! Hví hugsa okkara lokalu myndugleikar ikki um slíkt. Hevði tað ikki verið eitt frálíkt hugskot at skipað eitt sølutorg av onkrum slag. Har fiski- menn, fuglaveiðumenn og fólk, sum eru komin til býin at selja epli, gularøtur, kál og aðrar góðar vørur høvdu eitt fast stað at fara. Hetta kundi so verið partur av umhvørvinum rundan um vøkru og søguligu standmyndina av Nólsoyar Pálli. Jú tað er bara at brúka hugflogið og tengja tað saman við møguleikunum, ið liggja fyri føt- urnar av okkum. Hetta er so eisini nakað, sum hevði gagnað ferðavinnuni, sum jú eisini er ein týðandi partur av Vágsbotni. So eitt veruligt torg í Vágsbotni hevði kunnað nøktað mangan góðan tørv hjá teimum, sum veiða fisk og fugl, hjá teimum, sum dyrka jørðina og hjá øllum øðrum, sum vilja hava frískar matvørur, og bara hjá teimum, sum vilja hitta fólk. Slíkir tankar fostrast eitt nú í nátatíðina, tá fólk standa í bíðirøð fyri at keypa henda forkunnuga bita av føroyaleiðini. So er hetta hugskotið kastað út til onnur, sum stýra og vara av, at taka til sín. Livst so spyrst. DAGSINS MEINING Sosialurin Torg í Vágsbotni VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Johan Dahl Løgtingsmaður Tað er ikki sørt ræðandi at hugsað um hvussu okkara land verður stýrt av sitandi samgongu. Teir og tey sum tilbiðja "fullveldi fyri einhvønn prís" mugu ivaleyst eftir- hondini eisini ásanna, at trøini ikki vaksa inn í himmalin og hóast tey mugu síggja í eyguni ,at samfelagið Føroyar neyvan verður eitt betri samfelag at livað í undir einum full- veldisstýri enn tað er í dag í ríkisfelagsskapinum, so fara tey neyvan at viðganga tað. Vit eru nógv sum eru av aðrari hugsan enn hesir fullveldisgarpar, tíbetur. Nú eru vit aftur í nánd av eini nýggjari fíggjarlógar- viðgerð, og áðrenn hendan er komin á borðið, so hoyr- ist allastaðni frá, at pengar mangla, ja vit tosað ivaleyst um fleiri 10 tals milliónir sum eykajáttan skal til. Henda eykajáttanin sum skuldi leggjast fyri løgting- ið í august er ikki komin enn, ivaleyst tí samgongu- menn ikki tora at síggja tann barska veruleikan í eyguni, at teir hava vurdera skeivt ,heilt skeivt - enn einaferð. Komandi fíggjarlóg man ikki fara at verða minni "kreativ" enn tann verandi. Áhugavert verður at síggja hvussu teir ætla at kabalin skal ganga upp hesaferð. Føroya fólk verður hildið fyri tað turra spott og verð- ur drigið runt í manesjuni sum ein annar sirkushestur og góðtakað, sum tað sær út, hesa enn eina stund, men neyvan leingi. Fyri at koma aftur til yvirskriftina, so kom eg til at lesa eina sera rámandi oddagrein í seinastu Freg- num nr. 28 við yvirskriftini "Samgongan esjar í óhumsku". Har sigur Sjúrður Skaale m.a. at: • "samgongan stútt og støðugt undirgrevur virð- ingina fyri teirri politisku skipanini" • "samgongan esjar av ill- grunanum um korruptión og kriminalitet" • "samgongan esjar av klandri og stríði og hatsk- um persónsálopum" Víðari sigur hann, at tað m.a. er hetta sum fólk eru farin at halda er heilt náttúrligt, og tað er bein- leiðis skaðiligt, tí tað eru politikararnir sum sita á ovastu rók, sum eru fyri- myndir. Tað er tað teir siga, teirra hugburður og tann atburður teir sýna, sum fólk taka til sín. Tað seyrar víð- ari niður gjøgnum alt sam- felagið, rakar alt og dálkar og ger stóran skaða.. Hetta ásannar altso ein av spinndoktarum Tjóðveldis- flokkins. Tað er nakað um tað sum her verður sagt, og er lítið at ivast í, at sitandi sam- gonga ger nógv meira skaða enn gagn - og tað vilja føroyingar koma at merkja innan langa tíð á egnum kroppi. Eg vóni tó ikki at fólkið tekur alt ov nógv til sín av tí, sum hendan samgongan sýnir av hugburði og at- burði, tí fyrimyndarlig er hon so langt frá, og verður illa statt í hesum landið framyvir um teirra leistur verður fyrimyndin. Ikki tí eg eri "Fregnir fan" , men eg vil heita á Dimmu og Sosialin at endurprentað greinina, tí tað sær út til, at sjálvt hesin nr. 1 ella 2 spinndoktari hevur sæð hvussu stórum trupulleikum teir eru í innanhýsis. Hesin trupulleiki endar so eisini við at verða trupulleiki Føroya Fólks , tí ein ikki virkandi samgonga er verri enn ongin sam- gonga og nógv verri enn "sovandi andstøða " sum vónandi kemur úr dvalan- um sum bjørnin og byrjar at gera um seg ongantíð ov skjótt. Fullveldis — fatamor- ganaðin hevur í skjótt 7 ár og uml. 50 mió krónur í fullveldis-propaganda (for- brúki av almennum pen- ingi), verið við til at skapað øsing, eitt medie show av dimensiónum, væl stuðla dagliga , av sera ókritiskum útvarps-, sjónvarps- og blaðmonnum/kvinnum. Politikkurin hevur verið ringur at fáa eyga á, - har hevur ongin politikkur verið og er heldur ikki. Har er einans klandur, og brigsl og lítið at skrivað heim um — revolvara- politikkur tá hann er bestur. Tað er tað vit síggja dag og dagliga. Um hesir flokkar høvdu rygg, og í verkið sýndu at politikkur tað er eisini at torað, so høvdu teir latið føroyingar sloppið at av- gjørt, hvørt teir vildu havt fullveldi ella ikki, ongantíð ov skjótt við eini fólkaat- kvøðu. Tað er einasta leiðin at fáa frið í politisku skipan- ina og tær møguligu breiðu semjurnar, sum verða neyðugar eftir eina slíka fólkaatkvøðu. Lat okkum fáa fólksins vilja á borðið og so leggja framtíðina hjá øllum før- oyingum til rættis hareftir. Politkkur er sum sagt eisini at torað - vit torað !! Torað tit í samgonguni ??? Eg ivist stórliga. Eru Føroyar veruliga at samanbera við eina banarepublikk við »revolvarapolitikki«? – Ella er vón fyri framman??? Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri Tjóðveldisflokkin Avtøka av flutningsstuð- ulsskipanini og í staðin lækka flutningskostnaðin við skipum hjá Strandfara- skipum Landsins. Hetta hevði verið ein munandi betur loysn fyri vinnulívið í útjaðaranum, og hevði framt veruliga økismenn- ing. Hetta hevur verið víst á og úrslitið er, at fyrst Hen- rik Old, og síðan Finnleif Guttesen, hava lagt undir- ritaðu undir at vilja út- jaðaranum ilt. Hetta má verða ein missskiljing, tí veruleikin er júst tann øvugti. Beinleiðis rakstarstuðul Flutningsstuðulin varð upprunaliga latin fyri at javnstilla fiskaframleiðarar í útjaðaranum við fiska- framleiðarar í meginøkin- um. Kravið um at 30% av landaða fiskinum skal fara um uppboðssølu, og hav- andi í huga, at uppboðs- sølur ikki vóru runt alt landið, varð ynskiligt at geva flutningsstuðul fyri at javnstilla keyparar runt landið. Seinni er lógin tó broytt fleiri ferðir, og letur skipanin nú eisini stuðul til flutning frá landingarstaði og -miðstøð - um selt verð- ur umvegis uppboðssølu. Stuðulin verður latin í oyrum pr. kg., og er soleiðis ein beinleiðis rakstarstudn- ingur. Kravið fyri at fáa flutn- ingsstuðul er, at firðir ella sund skilja landingarstað og keypara/framleiðslu- virkið, og kunnu í dag øll virkir, ið flyta feskan fisk ella feskar fiskavørur um firðir og sund, fáa stuðul úr skipanini - uttan mun til, um hesi eru í útjaðaranum ella í meginøkinum. Tí er talan um stuðul til virkir í meginøkinum, eins væl og í útjaðaranum. Økismenning - ella økistálman ? Skipanin er kappingarav- lagandi, tí hon letur bert stuðul til flutning av fesk- um fiski og feskfiskavør- um, og javnstillar tí als ikki kappingina í føroysku fiskivinnuni. Eisini stimbr- ar hon ikki áhugan at økja um kappingarførið. Har- umframt elvir skipanin til, at framleiða ta vøru, ið verður nevnd í lógini um flutningsstuðul, hóast tað kann verða, at framleiðsla av aðrari vøru hevði givið størri avkast til fyritøkuna, økið og samfelagið. Tí er við skipanini ikki talan um økismenning - kanska heldur tvørturímóti. Stuðul, ið er kappingar- avlagandi og tálmar virðis- øking Dømi um avlagandi ávirkan av flutningsstuð- ulsskipanini er, at virkir, ið framleiða fesk fiskafløk fáa stuðul bæði tá umræður at flyta feska fiskin til virkið, og tá umræður at flyta lidnu vøruna til eina avskipingar- havn. Hinvegin fáa eitt nú virkir, ið framleiða frysta fiskavøru ella saltfisk bert stuðul at flyta fiskin til virkið, men ikki at flyta lidnu vøruna til avskiping- arhavn. Hetta er ikki bert kappingaravlagandi, men stimbrar somuleiðis upp- undir ikki at meirvirka fiskin til annað enn fesk- fiskavøru - tí so fæst minni flutningsstuðul. Flutningsstuðulsskipanin er eitt dømi um, at tað almenna ikki heldur seg til at skapa karmar, men blandar seg og avlagar vinnuligu framleiðsluna. Hetta er ein sera óheppin partur av skipanini, í hvørt- fall um ynskt verður at stimbra fjøltáttan, meir- virkan og øktari virðis- skapan í fiskivinnuni. Lutfalsliga stórur umsitingarkostnaður Flutningsstuðulsskipanin krevur somuleiðis umsiting hjá tí almenna, eins væl og hjá hvørji einstakari fyri- tøku, ið søkir um henda stuðul. Í 2000 varð latin um 3,4 mió. kr. í flutnings- stuðli, og í 2003 er henda upphædd skerd til 2,5 mió. kr. - men afturat hesum kemur kostnaðurin av um- siting runt landið. Umsit- ing, ið óivað er stór sæð í mun til veittu stuðulsupp- hæddina. Stuðul helst minkað flutningsmøguleikar hjá útjaðaranum Ein av harmiligu avleiðing- unum av flutningsstuðlin- um er, at skipafeløgini nú hava minni orsøk til at av- skipa í útjaðaranum. Í sam- band við viðgerðina av lógini um flutningsstuðul í vinnunevndini í 1998 og 1999 gjørdu skipafeløgini - Eimskip og Skipafelagið Føroyar - eisini vart við, at lógin varð kappingaravlag- andi og kundi elva til at skipafeløg í størri mun fóru at leggja seg eftir at avskipa frá havnum í meginøkinum - sí álit í tingmáli nr. 51/1998. Peningaligi fyrimunurin hjá virkjum at fáa avskipað vøru úr útjaðaranum í mun til at flyta vøruna til megin- økið og avskipa hesa har, datt stórtsæð burtur tá flutningsstuðulsskipanin kom. Tí tá fekst almennur stuðul at flyta fiskavørur eitt nú við Smyrli til Havn- ar, fyri síðan at verða av- skipað og flutt til útlandið. Skipafeløgini spara somu- leiðis tíð og pening við at avskipa úr fáum havnum í meginøkinum, heldur enn eisini at leggja at í eitt nú Suðuroynni. Heldur enn at skipafeløg rinda prísin fyri at avskipa í útjaðaranum kemur lands- kassin tí nú at rinda - um- vegis flutningsstuðulsskip- anina. Flutningsstuðuls- skipanin kann tí somuleiðis síggjast sum ein óbeinleiðis stuðul til Strandfaraskip Landsins og innanlands flutningsfeløg, ið hava fingið meira virksemi. Nevnast kann, at Skipa- felagið Føroyar gavst at avskipa í Suðuroynni eftir at flutningsstuðulsskipanin kom at virka. Nógv bendir tí á, at hetta hevur samband við at flutningsstuðulsskip- anin varð sett á stovn. Fyri tær fyritøkur, ið ikki fáa flutningsstuðul, tí tær ikki framleiða júst tað, ið er fest á blað í flutningsstuðuls- slógini, er hetta ein eyð- sæddur vansi. Avtaka flutningsstuðul - heldur bíligari flutningskostnað Øll hava vit áhuga í, at fiskivinnan og allar aðrar vinnugreinir skulu hava góðar umstøður runt alt landið. Hesum hevur ikki minst Tjóðveldisflokkurin virkað fyri. Men henda økismenning skal sjálvsagt ikki gerast við avlagandi beinleiðis almennum studningi. Tað almenna skal hinvegin skapa góðar karmar eitt nú tá umræður gjøgnumskygt og javnbjóð- is lógargrundarlag, væl- ferðartænastur, útbúgving og gransking v.m. - karmar, ið birta uppundir menning og betur kappingarføri. Eisini er leikluturin hjá tí almenna at veita góðar og javnbjóðis samskiftis- og samferðslumøguleikar. Og flutningsstuðulsskipanin er ikki loysnin í hesum sam- bandi. Heldur enn at lata útvald- ari framleiðslu innan ávísa vinnugrein flutningsstuðul, átti alt vinnulívið í útjaðar- anum at fingið betri karmar umvegis bíligari flutnings- kostnað við skipum hjá Strandfaraskipum Land- sins. Hetta hevði framt veruliga økismenning, og hevði betrað og javnstillað kappingartreytirnar hjá vinnulívinum í útjaðaran- um. Samanumtikið má tíverri sigast, at flutningsstuðuls- skipanin, ið varð ætlað at verða ein tænasta til útjað- aran - í veruleikanum er endað sum ein bjarna- tænasta. Tí skal tað verða mín vón, at tað fer at eydn- ast at gera broytingar til frama fyri veruligari økis- menning. Hergeir Nielsen Undirsjóvartunnilin kom undan kavi fyri næstan einum ári síðan, og Strandfaraskip Landsins hava nú vorpið fyrstu broytingarnar til nýggju ferðaætlanina hjá sær sjálvum. "Flogferðaætlanin við betri tænastu" kallast nýggja ætlanin, har dent- ur ma. verður lagdur á, at bussurin av Farstøðini kl. 9.15 røkkur flogfarinum hjá Atlantsflog kl. 11. Hvønn morgun stendur nú bussførarin og hyggur eftir, meðan Smyril legg- ur rampuna niður, og við "hesi betri tænastuni" hevur hann fingið skriv- lig boð um at stinga av, meðan ferðafólk koma knossandi í land. Vit eru í ferðamanna- landinum Føroyar, og lagt til rættis hava Strandfaraskip Landsins. Tey, ið hildu, at vit nú høvdu fingið eitt upplagt samband um Suðuroyar- fjørð, í bussin, undir sundið, og vestur á vøll- in, hava ikki skilt ein pinn av tí heila. Undirsjóvartunnilin og tjóðarflogfelagið kunnu ikki knýtast í tað størsta ferðamannaskipið, vit eiga. Órógvið okkum ikki okkara sirklar, suðringar nýtast ikki Atlantsflog; flúgvið við Mærsk; - hoyra vit, teir siga. Almenni monopol- stovnurin, sum røkir flutning á sjógvi og landi, hevur tíverri ikki neyðuga førleikan fyri at fáa høvuðssambondini at hanga saman. Á Jóansøku var tænast- an undir lágmarkið, á Ólavsøku varð hon lækk- að við einari helvt, og til tann seinasta altjóða fót- bóltslandsdystin segði SL, at suðringar máttu keypa sær atgongumerk- ini fyrst, áðrenn SL tók støðu til, um teir skuldu sluppu heimaftur ella ikki. Nú er so eitt skrivligt skjal komið, sum sigur, at úti við 10% av føroy- ingum verða forðaðir í at røkka sínum egna tjóðar- flogfelagið. "Flogferðaætlanin við betri tænastu" sigur ikki eitt orð um tey ferðandi við Smyrli. Klára tey tað, so er alt í lagið, men er bussurin farin, ja, so er hann bara farin. Saman við framstigum fyri hundraðtals mió. kr. í einum nýggjum undir- sjóvartunli, fáa vit suðr- ingar soleiðis beinleiðis afturstig í tænastuni. Her er eingin vón fyri stavn, og tíðin er komin til at taka umsitinga av Smyrli úr hondunum á teimum, ið einans hava ampa av henni. Umsitingin av Smyrli skal liggja, har hon eigur at liggja, og tað er í Suð- uroynni, har nýggi Smyril eisini fær heim- stað sín. Tíðin er komin, har tann ferðandi skal vita, at hann røkkur flogfarinum, tá ið hann keypir ferða- seðilin. Vit hava ikki ráð til at lumpa hvønn annan longur og als ikki fremm- andamannin. Fleiri einfaldir møgu- leikar eru, ið kunnu bøta munandi um tænastuna, • meiri ferð á Smyril, • serligur flutningur frá Smyrli til flogfarið, • fráboðanarskipan um- borð, • bussurin kann støðga á, • check inn á vøllinum kann styrkjast, • flogfarið kann støðga á. Helst er ein long røð av øðrum møguleikum eis- ini, men tíverri eingin vilji til nakað sum helst. Á Kyndilsmessu í fjør góvu vit landsstýris- manninum eitt Kolumb- usegg at arbeiða víðari við. Serfrøði hansara á tunnilsøkinum varð skúgvað til viks við uppskoti okkara um ein skjótari, betri og bíligari tunli millum Øravík og Hov. Hesin tunnil er nú á veg. Næsta uppskot okkara verður so aftur at skúgva almenna serfrøði til viks, og flyta umsitingina av Smyrli til Suðuroyar. Tá fáa vit eina skjótari, betri og brúkiligari tænastu fyri somu pengar. Landsstýrismaðurin kann tá frameftir vísa allari ónøgd av hesum slag frá suðuroyingum frá sær hagar, hon hoyrir heima. Til Suðuroyar. VIÐMERKINGAR Flutningsstuðulsskipanin - ein bjarnatænasta Smyril nærri brúkaranum TÍÐINDASKRIV Tvær konsertir verða í Eysturskúlanum í hesum sambandi. Virksemi í musikkskúl- anum hevur hetta skúlaárið verið í gongd í ein mánaða, og orkesturstevna er longu á skránni. Næmingar ið leika á orkesturljóðføri venja allan leygardagin 27. september. Konsert verður leygar- kvøldið kl 19 við strúki- orkestrum, messingkvin- tett, blásarum og blokk- floytum við klaverfylg- ispæli. Sunnudagin 28. septemb- er kl 15:30 verður aftur konsert, og tá framføra átta onnur blásaraorkestur tað, ið tey hava vant dagin fyri. Summir av hesum bólk- um eru virknir alt árið, men á stevnuni sleppa næmingar úr øllum landinum at vera við í hópinum. Stevnan er løgd at vera so tíðliga í skúlaárinum so at ungu tónleikararnir kunnu koma í góða venjingarstøðu beinanvegin. Einir 200 musikkskúla- næmingar vera við hesa- ferð. Tað er ókeypis atgongd til konsertirnar í Eystur- skúlanum. Musikkskúlastevna verður í Havn í vikuskiftinum C M Y K 11 10