leygardagur 27. september 2003síða 8

Nr. 183 - 27. september 2003 15 UTTAN ÚR HEIMI Dean størsta hóttanin Øll eygu vórðu vend ímóti fyrrverandi generalinum Wesley Clark, tá teir tíggju demokratarnir, sum ætla sær at bjóða George W. Bush av á forsetavalinum næsta ár, hittust til eitt orðaskifti í New York fyrrakvøldið. Teir seinastu dagarnar hevur verið tosað um, at Clark tykist vera tann, sum hevur bestu møguleikarnar at vinna á Bush, men orðaskiftið vísti týðiliga, at mót- parturin heldur fyrrverandi guvernørin í statinum Ver- mont, Howard Dean, vera ta størstu hóttanina ímóti Bush. Tað sást millum annað av tí, at tað var Dean, sum fekk tær harðastu ákoyringarnar, skrivar Reuters. Allir teir tíggju demokratarnir søgdu, at teir fara at broyta skattalættan, sum stjórnin hjá Bush setti í gildi herfyri. Nakrir teirra søgdu, at skattalættin til tey múgvandi skal takast av, men Howard Dean og eitt annað valevni, Richard Gephardt, gjørdu greitt, at verður annar teirra valdur til forseta, verður allur skattalættin tikin av, tí ríkiskassin hevur heilt einfalt ikki ráð til lættan. Stórt ozonhol Holið í ozonlagnum uppi yvir Antarktis nú er tað næst- størsta nakrantíð, sigur amerikanska rúmdarumsitingin NASA. NASA sigur, at tann 11. september var holið 28,2 milliónir ferkilometrar ella á leið sum alt Norðuram- erika, og so stórt hevur tað ikki verið síðani á heysti í 2000. Amerikonsku vísindafólkini siga, at ozonholið kemur av evnum, sum innihalda klor og brom, men at sera nógvur kuldi fram við strondinmi á Antarktis ger eisini sítt til, at holið er so stórt, sigur Paul Newman, sum arbeiðir hjá NASA. Tað eru evni við klori, sum verða latin út í luftina, sum gera, at ozonlagið kring Jørðina viknar, men hend- an dálkingin er minkað tey seinastu árini samsvarandi altjóða sáttmálum um umhvørvisvernd, siga amerik- onsku granskararnir við týsku tíðindastovuna DPA. Sámarnir vilja hava hjálp Formaðurin í norska Sámatinginum, Sven-Roald Nystø, mælir nú ES til at festa rættindini hjá uppruna- fólki í grundlógina, sum ES-londini fara at umrøða um stutta tíð. Mikudagin var eitt serligt ES-orðaskifti í Sámating- inum, og í tí sambandi var ES-sendiharrin, Gerhard Sabathil, boðin á tingfund. Hann vildi ikki geva sámun- um nakað lyfti um at fáa rættindini hjá upprunafólki við í grundlógina, men segði málið vera áhugavert. Sendi- harrin vísti á, at ES hevur ikki viðgjørt trupulleikar hjá upprunafólki, sjálvt um Finnland og Svøríki komu upp í samveldið fyrst í nítiárunum, men hann helt, at trupulleikarnir eiga at fáa størri ans í komandi tíð. Við Nordlys segði sendiharrin seg kortini ivast í, hvussu rætt tað er at seta rættindini hjá upprunafólki í sjálva ES-grundlógina. Hann helt, at tey einstøku limalondini eiga at loysa trupulleikarnar hjá sínum upprunafólki, men lovaði kortini at viðgera málið. Flogfar verður skrivstova Skipið, sum siglir millum Esbjerg og Harwich, hevði ein heldur sjáldsaman farm nú um dagarnar. Millum góðsið úr Onglandi til Danmarkar var eitt flogfar av slagnum Boeing 727. Flogfarið kom ikki til Danmarkar í heilum líki, men í fleiri pørtum. Tað er nú flutt til Århus, har tað skal setast samanaftur, tí ein reklamufyritøka ætlar at innrætta tað til skrivstovu. Í flogfarinum verður millum annað eitt fundarhøli og ein verkstaður. Tað er marknaðarfyritøkan HC Gruppen, sum hevur keypt flogfarið. Tá tað er sett saman og innrættað, fer tann heldur sjáldsama íløgan at kosta felagnum 15 milliónir krónur, skrivar JydskeVestkysten. Kjell Inge Røkke er komin í trupulleikar, tí hann hevur ikki ráð at gjalda eitt lán, sum fellur til gjaldingar týsdagin. Men norskir fjølmiðlar halda, at hann kann selja burtur av sínum marglætisíløgum. Røkke Árni Joensen: fartekst@mail.dk Tað er fyritøkan Orkla, sum eigur 600 milliónir krónur til góðar hjá felagnum Norway Seafoods, sum Kjell Inge Røkke eigur, og pengarnar skal hann gjalda týsdagin, sigur felagið. Men tað hevur Røkke ikki ráð til, og Orkla hevur tí hótt við at fara eftir privatu ognum hansara. Og har skuldi verið nóg mikið at taka av. Blaðið Nordlys mælir Røkke til at selja burtur av ognunum, tí so fær hann lættliga goldið lánið. Hann kann eitt nú selja stuttleikaskipið "Rev- erie", sum hann fyrr hevur roynt at selja fyri 460 milli- ónir krónur. Í 1999 keypti Røkke eitt flogfar av slagn- um Boeing 737 fyri 350 milliónir krónur, og í fjør keypti hann aftur eitt flog- far, eitt Cessna 550, fyri 40 milliónir krónur. Og so er tað marglætishúsið í Støl- slia, sum kostaði Røkke 100 milliónir krónur at byggja. Røkke hevur nóg mikið at selja burturav Seinastu tíðina hevur løgreglan í Afghan- istan bjargað næstan 50 børnum, sum ránsmenn høvdu tik- ið, og sum teir ætlaðu at selja. BARNARÁN Árni Joensen fartekst@mail.dk Nógv børn hvørva í Afgh- anistan, og fleiri teirra koma ongantíð afturíaftur. Men nøkur verða bjargað, og í gjár kunngjørdi løg- reglan, at hon hevur bjarg- að næstan 50 børnum, sum ránsmenn høvdu tikið og burturflutt, og sum teir ætl- aðu at selja av landinum. Barnahjálpargrunnurin hjá ST, UNICEF, sigur, at talan er um skipað barna- rán, og grunnurin ber ótta fyri, at børnini verða seld til skøkjuhús í øðrum lond- um, meðan onnur fara til lond, har tey verða sett at arbeiða. Tað er sewrliga í lands- partinum Badakhstan, at nógv børn eru horvin, men løgreglan sigur seg eisini hava frætt um fleiri burtur- flytingar har suðuri í land- inum. UNICEF hevur biðið afghansku stjórnina verja børnini, og ES hevur játtað stjórnini meiri pengar til at styrkja løgregluna. Viðurskiftini í Afghan- istan eru sera trupul, tí teir sokallaðu krígsharrarnir, sum hjálptu amerikanar- unum at reka Taliban frá, sleppa nú at gera, sum teimum lystir, skrivar NTB. Mannarætindafelagsskapur in Human Rights Watch finst at amerikonsku stjórn- ini, tí hon letur krígsharr- unum bæði pengar og vápn. Rænd børn verða seld Ferðamannaskipið "Queen Mary 2" verður størsta, longsta og hægsta ferðamannaskipið, sum fer at sigla um Atlanthavið. Skipið er bygt á Alston- skipasmiðjuni í Nazaire í Fraklandi, har hendan myndin er tikin. "Queen Mary 2" fer fyrsta túrin í januar. Ferðin verður úr Southampton í Onglandi til Fort Lauderdale í Florida Størsta longsta hægsta 15 14 Nr. 183 - 27. september 2003 Fara at framleiða surimi í Fuglafirði Um fjúrtan dagar fer felagið, Viking Fish Protein, at framleiða surimi í Fuglafirði. Verkætlanin er eitt samstarv millum føroyingar og am- erikumenn SURIMI Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Um einar fjúrtan dagar ella so, fer felagið, Viking Fish Protein, at framleiða surimi í Fuglafirði. Framleiðslan fer fram í bygninginum innanfyri Havsbrún, sum áður var makrelvirki. Verk- ætlanin er prottin úr einum samstarvi, sum verið hevur millum sandavágsmannin, Torfinn Johansen og amer- ikumenn, sum Torfinn hev- ur samstarvað við í fleiri ár. Samstarv Torfinn sigur, at seinni eru eisini Havsbrún og Føroya Fiskavirking komin uppí verkætlanina, sum hevur verið í umbúna í nøkur ár. Hann vísir á, at nútímans maskinur eru settar uppá virkinum til endamálið, men brúk verður eisini fyri nøkrum fólkum í fram- leiðsluni. - Í fyrstu syfti verður hetta ikki eitt stórt virkið, men gongst sum ætlað, verður virksemið ment so hvørt, sum felagið kann prógva, at dugur er í. Torfinn sigur, at í øllum Evropu verður surimi í løtuni bert framleitt um- borð á Nærabergi. Keyp- aralondini eru serliga Eyst- urevropa og Fjareystur, men ES-marknaðurin er tann, sum vinnur mest fram í løtuni. Sandavágingurin fór í sínari tíð niður til Dan- markar at arbeiða fyri Før- oya Fiskasølu, men seinnu árini hevur hann arbeitt fyri grønlendska/ danska fel- agið, Polar Seafood. Torfinn hevur búð í Dan- mark í 19 ár, men er nú fluttur heimaftur til Føroya í samband við verkætlanina í Fuglafirði, har hann situr sum stjóri í felagnum, Vik- ing Fish Protein. - Í mínum starvi hjá Polar Seafood fekst eg mest við at selja rækjur og svartkalva, men ein partur av mínum virksemi var eisini at selja surimi, sum vit keyptu frá ymiskum veitarum. Tað var í samband við sølu av surimi, at Torfinn kom at samstarva við am- erikumenn, ið hava drúgvar royndir á økinum, bæði innan framleiðslu, góðsku og marknaðarviðurskifti. - Tað var tískil, áðrenn Næraberg kom higartil lands, at vit byrjaðu at tilrættaleggja tað virksemi, sum nú fer í gongd í Fuglafirði, sigur hann. Í sínari tíð var Torfinn eisni framleiðsluformaður umborð á Giljanesi. - Ætlanin var at byrja surimi-framleiðslu í Før- oyum saman við ameriku- monnum, tí hesir hava tær drúgvastu royndirnar á øk- inum, men sum tíðin er liðin, hava vit sæð tað skila- góða í at hava tveir aðrar sterkar "partnarar" við okk- um, sum nú eru Havsbrún og Føroya Fiskavirking. Svartkjaftur Torfinn sigur, at nú fram- leiðslan í Fuglafirði fer í gongd, koma amerikumenn higar til lands at leggja lag á. - Eg haldi, at hetta verður eitt spennandi samstarv, har partarnir hava hvør sína uppgávu í hesi verkætlan, sigur hann. Spurdur, hvat hann held- ur um surimi-verkætlanina við Nærabergi, sigur Tor- finn, at Næraberg hevur megnað at selt eina góða vøru úr svartkjafti í Japan. - Fyrstu royndirnar, sum gjørdar vórðu í Føroyum, vístu, at surimi úr svart- kjafti var ikki so væl egnað, men hesa "mytu" hevur verkætlanin við Nærabergi brotið. Surimi úr svartkjafti verður í dag virðismenn við onnur sløg av surimi í Jap- an, og tað er eitt stórt fram- stig, sigur hann. Torfinn sigur, at nú virkið liggur uppat Havs- brún, har nógv túsund tons av svartkjafti verða landað um árið, fer Viking Fish Protein at keypa bestu rá- vøruna haðani. - Og øll rávøran verður í fyrsta umfari svartkjaftur, leggur hann aftrat. Surimi er ikki bara nak- að, tú gert. Tað krevur holla servitan, og tí fegnast Tor- finn um samstarvið við am- erikumenninar. Torfinn Johansen er út- búgvin konserves teknikari og hevur selt surimi í eini 7-8 ár. Hvat er surimi? Surimi er ein vøra við lítl- um og ongum smakki. Vit kunnu siga, at hetta er stabiliserað fiskafars. Øll leys væta og alt feitt er "vaskað" úr farsinum, ið er neutralt. Áðrenn vøran verður fryst, minnir hon mest um smágrýnuta til- farið í einum marsipan- breyði. Á fakmáli verður sagt, at surimi er ein stand- ardifisera basisvøra í einum produkti. Í Føroyum vita vit, hvussu eitt nú hýsu-, toska,-ella upsafars smakk- ar, men fólk, sum liva í einum stórum landi burtur frá havinum, vita kanska nóg illa, hvussu ein fiskur sær út. Tey hava ongantíð sæð ein livandi fisk – uttan møguliga í einum fiska- búri. Okkum í Føroyum nýtist ikki at tilseta smakki-ella litevni, tá ið vit gera einar fiskafrikadellir. Vit vilja hava tær at smakka soleið- is, sum tær "eiga" at smakka, nevniliga av fiski. Fyrimunirnir hjá fólki í fjarskotnum londum við surimi er, at tey kunnu seta tann smakk ella lit til vør- una, sum tey vilja. Tískil nýtist surimi ikki at smakka av fiski, um tey heldur vilja, at tað skal smakka av onkrum øðrum, tá ið mát- urin stendur á borðinum. Í Føroyum er onkur eisini farin at koyra piparfruktir í eitt nú frikadellir, og tá fært tú tann lit og partvís tann smakk, sum fruktin hevur. Her heima kenna vit best surimi sum høvuðsevnið í tí, sum rópt verður "crab- stick" – ein framleiðsla, sum í sínari tíð byrjaði í Kollafirði. Soleiðis sær surimi út. Líkist smágrýnutum marsipani. Viking Fish Protein keypir svartkjaftin frá skipum, sum landa til Havsbrún C M Y K 14