mikudagur 9. oktober 1996síða 15

Nr. 294 — 9. OKTOBER 1996 tíðindablaðið KØKU YE ht 15 Hann hevur spælt sær vid tankanum um Barbu, men er ongantíð farin longri enn at spæla. Veitslunáttina, dýrandi fullur >Aldri hevði hon (Barba) sæð hann í slíkum skili« - koma rivur í yvirflatan, og hann sipar grovliga til ta tiltiknu land tunnuna: > - Nú, Barba! segði hann: situr tú við eina tunnu? Ég helt teg hava fingið nóg mikið av tunn um!«. Sorinskrivarin hevur ikki altíð tamarhald á sær Nakað er av førøyskum mótvegis donskum í skald søguni, tó oftast væl fjalt, og ta einu ferðina, hesin spurningur stingur seg upp. verður hann orðaður av sorinskrivaranum. Tað er i kapitlinum »Far, verøld, far væl«, har hann grundar yvir hvi hann ikki setur seg i sin stol saman vid hinum em bætisfólkunum men í staðin krógvar seg upp! á lofunum Hann hevdi einki ilt inni við ey, men kortini var í létum kkur um gjørdi skilnað Fh fí 10u danskt. Nú tað ar teirra mál. Og Johan Hendrikkur hex einki ag tað. id dar i hanr p verid r Dar ørk, hansar i vil r donsk J hann heyð hildið tað verið byttligt, un folk sum fulin é 1 h im ltarin høvdu tosa førovskt Oe storva kortini. her heima å landi millum før oyska almugu hóskaði hetta lættgongda málið ikki upp tónalagið. Hetta orkymlaði sum tá ið spa a ødrumegin vid upp á eitt hann á sama hátt hann hoyrdi onkun ljóðfeéri Sorinskrivarin heldur seg til bækurnar, og ætlanirnar um at fara upp í ta vandamiklu tilveruna gerast aldrin ann að enn spæl í huganun Kjarnin í lívsáskoðanin hjá sorinskrivaranum er ein føld: Þat royna at gera nyttu hesum heimi, sum eg eri komin i«, og í kirkjukapit! num, meðan bróðirin præ hikar, nertur hann við somu koðan »Mer sonnskrivarin, hin altíð iva mikli og tvøri, fekk hetta úra hugskot, at eitt líuð verk avrikad á jørdini er betri enn tíggju fagnaðarróp í himni Nidurstødan hjá Jóhan Hendrikki Heyde tykist lesaranum kunnig, og hon er eisini næstan tann sama sum endasetningurin í skaldsøgun: »Candide« hjá Voltaire: »II faut cultiver notre jardin«. I týðingini hjá Christiani Matras: »Men nu er at fara til verka i urta gardinum!« Krambakallurin Neyðars Gapral! Tað ein asta, hann hugsar um, er at leggja sum mest av hesi verð inn undir seg og á tann hátt koma sær fram og upp í samfelagnum. Av fyrstan tíð er Gaprial ikki óreinur Gaprial var góðsligur til, men ikki sért errin embætis vegna. Muðurin var stórur og holdmikil og skúmaði beinanvegin av tydligum framføri. Hann var feitur av at ganga fyri einki, og í hes- um dagliga lívinum innan fyri skivuna var hann givin til at arga. Tað var sum ein sjúka hjá honum Bardagin fyri 'ið góðum eila illum at troka seg fram til eitt stórri starv spillir, og tann ússaligi parturin av Gapriali gerst alt tyðuligari sum frá líður Í loyndum er Gaprial for elskaður í systkinabarninum Barbu, og tá ið hann - oftast grovliga - sipar ul hennnara levnað, er hon skemtingar kokett afturímóti Hetta øsir hann sjálvandi bara enn meira. Men Barba hevur aldri roynt seg við honum - »Hon hevði tíð havt stundir< - og djúpt inni í Gaprials materialist isku sál vísir tað seg kortini at vera hansara dyggasta trá „Eisini í hansara handilssál búði ein loyniligur feril av býttskapi. Tað var einki Kanska var tað ikki annað enn ein lítil hundur, ið vidi mót månanum, tá ið eingin hoyrdi. Hann livdi væl, fekk løn og tjenti framihjå« Gaprial skal giftast fút adøttirini Súsonnu Harme, sum er vorðin >skalað< undir flotavitjanini. Hann roynir at trútta niður í seg sjálvan, hvussu góður hand ilin er, men Barba kemur í heilum fram fyri hann „Hon var eingin Barba Harrin havi lov, hon var eingin Barba!<. Tann havn aði Gaprial setir í heilum niður á Barbu, men megnar minni enn so altíð at tálma sær. Her illneitast hann inn á harra Pál som og ongån Aldrin i livinum havi eg vit- að nakra so býtta gerð sum midvikan tygara hjúnalag við henni i summar! Bæði Súsanna og harra Pál vóru ovfarin av Gapri- ali. Hann næstan græt Meingleði, illsinni og minn- ið um tolda pínu va saman i rødd hansara Íust Tá ið Barba í endanum fer framvid fjøldini av forvit num, tegir eisini Gaprial men komin í Fútast hann sær aftur líkur: >Nú er hon liðug, tann tyttan!'« Girndin hjá Gapriali eftir rikidømi og embæti verður ivaleyst nøktad, men kyns liga er hann at líkna við ein vanvirdur av vu €r Sólin Teir persónar, sum higartil eru vidgjørdir og aðrir teim um á baki ; bara at rokna sum g: stjórnur sum mala um tann stóra lívverta rin, og tí hava vit longu fleiri ferðir borið við bæði hennara lyndi: og hennara gerðir. Barba er kjarnin skaldsøgun:, all hava eina meining un a rúnabundin av henni Spurningarnir, sum skald søgan viðger, kykna upp um hennara leiðir, og tað er við hennara hjálp, at munurin millum ærusjúku og ideal- ismu gerst sjónskur Øll verða ávirkaði av hennara hjáveru: >Alt var knappliga umskift. Sjálvt Gaprial var ødrvisi«, og ljósmetaforarnir eru sjålv- sagdir: >Hon var bæði blíð og týð við fólk flest og ong- antíð stolt. Men tá ið sólin eitt illvedurskvøld knapp- liga skínur inn á menn, sum halda krákuting ..< Og beint aftaná verður hon ikki bara samanborin við sólina, hon verður javnsett við hana: >Barba, sólin, fekk knappliga...< Barba verður næstan bara lyst uttanífrá, fyrst nøkur brot í inngangskapitlinum og síðani í høvudsheitum í kapitlinum >Einkjan á garð- inum« - »eitt friskt gul var komið í tey linu samrødu- ið fútin nevndi navn hennara< - har leg maður og sorinskrivari 11 4 royna at gera eina rættvísa har slaturin er sáldaður frá Barba er eitt ógvuliga og kærkomið sam hon verður íðuliga fordømd, men so knapt hon trínur inn á pall røduevni, og hvørva bæði vreiði og for døming, og øll varnast bar um øll. Sjålvi tann grima og demand: Armgard, sum kallað Barbu fyri landinum hennara hjá »størsta hora Andlitið á Armgard fekk ein » hugnaligan dár fekk hesar samankr varrarnar at skilja gomlu tanngroddarnir komu undan av he blidni, og ul endans hugdi blidliga sum nakar nakran hor so Barbu tid kundi væntad sær av ein upp á am massa Løgmadur samanber hana við eitt barn - tað ger vin konan Súsanna eisini - og sorinskrivarin ger hana til eitt náttúrufyribrigdi. Anna Sofía Heyde, altíð fús at verja Barbu, er avrádd: »So leiðis er kvinnulyndið< Seinni sigur Anna Sofía, at allar kvinnur áttu at øvund að Barbu, tí tær fegnar vildu verið sum hon. Hetta sigur kortini líka nógv um Onnu Sofíu sum um Barbu Greitt verður frá útsjónd- ini, men dentur verður lagd ur á, at hennara tølandi máttur hevur aðrar keldur Barbara Salling var heldur høg og ljós, muðurin stórur og reyður, tenninar vakrar. Medferðin hevði lætt lag og mikla kurteisi. Susanne Harme hevdi finari vakst- andlit. Men hennara vitugu eygu vóru lítið aftur in br num €) án 4 Barbu. í hennard i mælta rødd ir eintonad term sjaldsomu tónabrotunum í málinum hjá vinkonuni. Tað var sun ein ælabogi av kitlandi , * ljóði, ið knappliga rann upp hesum turrá tosi låvVNar, sIgUT SOTINSKII Vai! at »Barba [er] á ikki ser g hann leggur iftrat Gud hjálp: okkun eisini, heyði hon verið tað!<. Í Keypmannahavn heldur hann hana ikki eiga heim »Barba í Keyp- mannahavn! Ja, har sleppur tú í hvussu er frá henni. Að renn ein mánaður er farin situr hon í Spunahúsinum Sorinskrivarin bryggjar seg heldur ikki um at hugsa sær Barbu gamla, tí hon so fullkomiliga letur seg ráða av sínum hjarta: > - Og illa verður úr ... illa verður úr, tann dagin hjartað fánar, og hon skal fara at lata skilið ráða<. Jóhan Hendrikkur hjálpir Andriasi at smoyggja sær av landinum undan Barbu, men tad er vid blødandi hjarta: »Hon var nåtturan sjålv, åbyrgdarleys, men haraftrat blind, løtt at narra, og tey narradu hana, tey narraðu á óreinan hátt láttúruna mitt í hennara blinda og ålitismikla leiki« Barba stúrir ikki fyri framtíðini, hon livir í løtuni og bara har - og tad krevur offur. William Heinesen Hon er ikki trúleys og ótakksom, men uttan fyrilit og óstóðug. Hon er sjálvgóð og vil tekkjast fólki, men ikki á ein svikafullan lúnskan hátt; hon skaðar seg sjálva í sama mun sum hon skaðar onnur Hon er í stuttum ikki ómoralsk, men amoralsk eitt brot av villari náttúru um somu tíð tankaleys, sam vitskuleys og góðvarin sum eitt dyr. Tað demoniska hjá henni grundar seg á hetta Eitt hjunalag, sum kirkjan hevur vælsignað, skal vera vernd ímóti tí vandamikla erotikkinum, bulvirki móti demoniskari kynsligari girnd, men Barba setur ikki sina ást 1 ein samle samanhang: hóast h "lagsligan g hav r kæricik 5 bond, eig Í barn. Hj i r ist 19 k 3 vvir. h kk KI + ID VI k > F LI ið ikki er prestur g hartil eitt líka stórt fl sum hon, verður } ) nú ber ikki I Tidarfesting William Hein: innganginum til harra Pål«, at g arnar lara fram á døg Fimta Fríðriks, men hetta eingin fornlig lysing, heldur mestsum nútíðarlig, hex eg hildið, og alla bókir byggir Jørgen-Frantz Jacob sen á Ssjalvrovr Heðin M. Kleir kanning týddi úr Fridrikur Fimt ar frå 1746 1 inum at teir Íronsku inir eru á heimleið úr Sjey árskrígnum A merik 1756-1763. Søgnin fer har afturímóti fram fyrst í 1704 talinum. Peder Arrhebo (1675-1756) var prest Vágum frá 1706-18 Hví flytir Jørgen-Frantz Jacobsen søgugongdina frá fyrst í øldimi til umleið 1760? Vit skulu minnast til at hann var søgumadur og ti stak nærlagdur øllum tílíkum viðvíkjandi Grundin er ivaleyst hon, at hann vil væl og virðiliga inn í Upplysingartíðina (uml. 1690-1770). Hann vil inn til Rousseau (1712-78) og kanska fyrst og fremst Voltaire (1694-1778). Hol- berg (1684-1754) er eisini ein partur av myndini, somuleiðis pietisman, sum í fyrsta lagi ger seg galdandi í Danmark í 1730unum Tann fyrri parturin av øld