fríggjadagur 3. oktober 2003síða 3

4 Nr. 187 - 3. oktober 2003 Nr. 187 - 3. oktober 2003 5 Nýggj skipan innan eitt ár Partarnir á arbeiðs- marknaðinum eru nú til reiðar at samráðast um skipan til loysn á ósemjum á arbeiðs- marknaðinum ARBEIÐSMARKNAÐUR Rigmor Dam Hóast særdar kenslur og gamalt agg greitt kom til sjóndar á pallborðsfundin- um millum partarnar á ar- beiðsmarknaðinum í Út- varpshøllini mánakvøldið, eydnaðist tað kortini at røkka semju um, at tíðin nú er búgvin til, helst innan eitt ár, at ein loysn verður funnin á áralongu trætuni um skipan av gerðarætti í onkrum líkið. Arbeiðsbólkurin, sum landsstýrismaðurin í vinnu- málum, Bjarni Djurholm, hevur sett at arbeiða við málinum, verður karmur um samráðingar millum partarnar á arbeiðsmarkn- aðinum. Hetta var høvuðsniður- støðan á fundinum, sum var í útvarpshøllini, har spurn- ingurin um, hvat kann ger- ast fyri at fáa betri lag á føroyska arbeiðsmarknað- inum var settur. Endamálið við fundinum, sum varð fyriskipaður av Javnaðar- flokkinum, var at fáa ymsu sjónarmiðini fram, um- framt greiðar grundgeving- ar fyri teimum. Umboð fyri arbeiðsmarknaðin og polit- ikarar úr fýra størstu flokk- unum vórðu bodnir við at kjakast um heita evnið. Tí eitt er eyðsæð, ikki er lætt hjá hvørgum partinum at taka mótpartin fyri fult, hetta gjørdist greitt longu frá fyrstu løtu. Tí tað, sum flestu luttakarar í kjakinum sóu sum størstu forðingina fyri einum fruktargóðum samstarvi var, at partarnir ikki vísa virðing fyri mót- partinum, og at álitið so- statt ikki er av tí besta. Politisk uppílegging Eitt stríðsmálið hevur eitt nú verið, hvør skal greiða ósemjur á arbeiðsmarknað- inum, partarnir sjálvir, ella um politiski myndugleikin skal leggja uppí. Umboðið fyri Vinnuhús- ið, Bjørgfríð Ludvig, kundi hugsað sær, at lóggivið var um ein fastan gerðarætt, og umboðið fyri Fíggjarmála- ráðið, Tummas Magnussen eftirlýsti lóggávu um ar- beiðsrætt. Her vístu umboðini fyri fakfeløgini, Gunnleivur Dalsgarð frá Starvsmanna- felagnum og Ingeborg Vinther frá Føroya Arbeið- arafelag á, at so leingi pol- itiski myndugleikin í heil- um hóttir við at leggja upp í og taka ræðið av feløgun- um, er ilt at hava álit á mót- partinum. Eitt nú segði Ingeborg Vinther tað vera nærum ógjørligt at fáa arbeiðs- gevarasíðuna at viðvirka til at gera karmar fyri loysnir á trætum á arbeiðsmarknað- inum, so leingi sum pol- itiski myndugleikin alsamt kemur við útmeldingum. Sum hon segði, so bendir alt á, at bæði tann almenni og privati arbeiðsgevara- parturin alla tíðina hevur bíða eftir, at Løgtingið skal leggja uppí. Tí er einasta háttur at betra um viður- skiftini á arbeiðsmarknað- inum, sambært Ingeborg Vinther, at arbeiðsgevarin ikki framhaldandi roynir at kasta ábyrgdina yvir á Løg- ting og Landsstýrið, og samstundis er eisini av størsta týdningi, at Lands- stýrið ikki leggur seg út í viðurskiftini á arbeiðs- marknaðinum. - Mótparturin má duga at skilja, at ein treyt fyri at ein skipan skal koma at rigga, er, at allir partar taka undir við henni, og at eingin kann smoyggja eina skipan yvir fakfeløgini, segði Ingeborg Vinther, sum saman við Gunnleivi Dalsgarð legði landsstýrinum eina við ikki at leggja uppí arbeiðið at gera nýggja skipan til at loysa ósemjur á arbeiðs- marknaðinum, men at lata partarnar sjálvar loysa arbeiðsmarknaðarmál. Gongu feløgunum á møti Og hetta er eisini tað, sum Landsstýrismaðurin í Vinnumálum, Bjarni Djur- holm er komin fram til, eftir onkra miseydnaða roynd at fáa í lag eina skipan um loysn á ósemjum á arbeiðsmarknaðinum. Tí legði hann í orðaskift- inum dent á, at arbeiðs- bólkurin, sum hann nú hev- ur sett niður, skal vera mannaður við trimum um- boðum fyri løntakararnar og trimum umboðum fyri arbeiðsgevararnar, umframt ein óheftan formann, sum í hesum førinum verður Kári á Rógvi, løgfrøðingur. - Arbeiðssetningurin til arbeiðsbólkin er breitt orð- aður, so talan er ikki um at smoyggja nakað niður yvir partarnar á arbeiðsmarkn- aðinum, segði Bjarni Djur- holm, sum eisini metti útlit vera fyri, at nevndin innan hesar karmar kann náa ætl- aða málinum, nevniliga at røkka eini semju á økinum, sum antin kann vera avtal- að, ella lóggivið verður um. - Haldi sjálvur tað vera skilabest at forankra semj- una í lóggávu. So kenna allir partar ábyrgd mótvegis nýggju skipani, ikki minst politiski myndugleikin. Men tað fara so partarnir á arbeiðsmarknaðinuim at avgera, segði Bjarni Djur- holm, sum í fyrstu syftu hevur sett tíðarætlanina so- leiðis, at bólkurin skal verða liðugur við arbeiðið í seinasta lagi 31. januar 2004. - Gongur arbeiðið væl, er hugsandi, at møguligt lógar- uppskot kann leggjast fyri løgtingið áðrenn seinasta framløgudag, uml. 5. mars. Er skotbráið ov stutt, so verður tíðarætlanin sjálvsagt broytt. Arbeiðið stendur og fellir ikki við ásetingini av eini dagfesting, tvørturímóti. Arbeiði fer at taka ta tíð, sum er neyðug, segði Bjarni Djurholm, sum við hesum arbeiðið hevur ásannað, at lítið og einki er hent á økinum í ártíggju, og tí heldur tað verða rætt, at politiski myndugleikin nú tekur stig til at slóða fyri nýggjum skipanum, sum, eftir hansara tykki, lóggev- ast skulu fyri. Bjørgfríð Ludvig frá Vinnuhúsinum og Ingeborg Vinther frá Føroya Arbeiðarafelag Eyðfinnur Jacobsen og Hermann Oskarsson vóru við í kjakinum Kaj Leo Johannesen var ein av politikarunum, sum var við á fundinum Nevndin, sum Bjarni Djurholm hevur skotið upp at seta, at viðgera uppskot til skipan ella løgtingslóg um arbeiðssemjur, hevur henda arbeiðssetning: Nevndin skal gera uppskot til skipan, sum kann viðgera trætumál og spurningar um sáttmálabrot við atliti at • skjóta viðgerð, • at samfelagslig áhugamál verða havd í huga, serliga at ósemjur og sáttmálabrot verða loyst í eini rættarskipan, • at kunna hjálpa tí partinum, sum líður undir sáttmálabroti, at fáa sín rætt og møguliga uppreisn, so skótt sum til ber. Harumframt skal bólkurin gera uppskot til broyt ingar í L. nr. 86 frá 31.03.1928 for Færøerne om mægling i arbejdsstridigheder, semingslógin. Bólk- urin skal endurskoða og dagføra lógina sum heild, • gera uppskotið soleiðis, at lógin fatar um bæði privata og almenna arbeiðsmarknaðin • og soleiðis, at lógin hóskar til nútíðar føroyska arbeiðsmarknaðin og siðvenju. Fakta Fíggjarmálaráðið hevur sett 17 millión- ir krónur í vinnings- býti frá almennum partafeløgum á fíggj- arlógina fyri næsta ár. Tað verður gjørt, hóast Vinnumála- ráðið greitt hevur mótmælt. Skjøl í málinum prógva, at Karsten Hansen sigur ósatt, tá hann vil vera við, at øll samgongan vil hava Føroya Tele at rinda upphæddina FÍGGJARLÓG 2004 Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Tað er als ongin avtala gjørd í samgonguni um, at Føroya Tela skal gjalda landskassanum 17 milliónir krónur í vinningsbýti næsta ár. So avgjørdur er Bjarni Djurholm, landsstýrismað- ur við vinnumálum. Tað er beinleiðis í andsøgn við tað, sum Karsten Hansen, landsstýrismaður við fíggj- armálum, segði við Útvarp Føroya mikudagin. Vinningsbýti á 17 milli- ónir krónur frá almennum partafeløgum er longu sett sum inntøka á fíggjarlógini næsta ár. Talan kann bara vera um Føroya Tele, tí roknað verður ikki við stór- vegis vinningsbýti frá Atlantsflogi. Sambært Karsten Hansen er øll samgongan samd um, at almenna partafelagið Føroya Tele eigur at gjalda landskassanum 17 milliónir krónur næsta ár. Landsstýr- ismaðurin heldur tað vera alt ov lítið, at Føroya Tele bert hevur rindað eina millión í vinningsbýti síðstu árini, tá yvirskotið hevur verið 50 milliónir krónur árliga. Hákun Steingrímsson, nevndarformaður í Føroya Tele, sigur tað ikki bera til at avgera longu nú, hvussu stórt vinningsbýti hjá Før- oya Tele verður næsta ár. Nevndin hevur bara parta- felagslógina at halda seg til, og hon ásetir, at nevndin á ársaðalafundinum ger av, hvussu stórt vinningsbýti parteigarin Føroya lands- stýri kann fáa frá felagnum næsta ár. Sostatt kann nevndin í fyrsta lagi í mars avgera vinningsbýti. Eingin avtala Samgongulimir, sum Sosi- alurin hevur tosað við, siga seg onki kenna til nakra avtalu í samgonguni um, at Føroya Tele skal rinda eitt ávíst milliónatal í vinnings- býti. – Eg kenni onki til slíka avtalu, og eg fari ongantíð at góðkenna slíkar samtykt- ir, sum eru so grundleggj- andi í andsøgn við lógáset- ingar um partafeløg og ábyrgd hjá leiðslu og nevnd, sigur Poul Michel- sen, tingmaður Fólkafloks- ins. Og landsstýrismaðurin, ið hevur Føroya Tele undir sær, ger greitt, at hann ikki hevur gjørt nakra avtalu um vinningsbýti hjá almennum partafeløgum. – Eg havi onga avtalu gjørt. Tvørturímóti havi eg víst á, bæði í skrift og talu, at vit kunnu ikki góðtaka, at vinningsbýti verður ásett frammanundan. Vit hava víst til partafelagslógina, og enn vita vit als ikki, um tað kann forsvarast at seta 17 milliónir krónur av til vinningsbýti, sigur Bjarni Djurholm. Mótmæli á skrift Sosialurin hevur biðið um innlit í málið, og tað skjal- prógvar, at Vinnumálaráðið dúgliga hevur mótmælt í september mánaði, at vinn- ingsbýtið verður sett á fíggjarlógina. Í einum brævi frá Bjarna Djurholm, landsstýris- manni, tann 18. september til Fíggjarmálaráðið verður sagt, at eitt »realistiskt vinningsbýti frá almennum partafeløgum kann ásetast til 7 milliónir krónur«. Alt- so minni enn helvtin av tí, sum nú er sett á fíggjar- lógina. Landsstýrismaðurin vísir til ásetingarnar í partafel- agslógini, sum siga, at »Generalforsamlingen må ikke beslutte uddeling af højere udbytte end foreslået eller tiltrådt af bestyrels- en«, og tí kann landsstýrið ikki áseta annað vinnings- býti enn nevndin fyri Før- oya Tele kemur til í komandi ári. Í einum øðrum teldu- brævi frá umsitingini í Vinnumálaráðnum til umsitingina í Fíggjarmála- ráðnum dagin áðrenn, 17. september, verður somu- leiðis sagt frá, at landsstýr- ismaðurin metir tað vera »órealistiskt at hækka útlutingina frá almennum partafeløgum til 17 milli- ónir«. Sostatt mótmælir Bjarni Djurholm, at vinningbýti frá almennum partafeløg- um verður sett til 17 milli- ónir krónur, og harvið sigur Karsten Hansen ósatt, tá hann sigur alla samgong- una verða samda í mál- inum. Partafelagslógin: §112: Beslutning om fordelingen af det over- skudsbeløb, der er til disposition efter årsregn- skabet, træffes af generalforsamlingen. General- forsamlingen må ikke beslutte uddeling af højere udbytte en foreslået eller tiltrådt af bestyrelsen. Viðmerking: Til grund for denne bestemmelse ligger den opfattelse, at det i almindelighed er be- styrelsen, der har den bedste mulighed for at be- dømme selskabets økonomiske stilling, og at bestyrelsen – overfor aktionærers ofte umiddel- bare ønske om det højest mulige udbytte – for- svarer selskabets langsigtede interesser Fakta Føroya Tele skal rinda 17 milliónir krónur í vinningsbýti næsta ár, men tað er ivasamt, um nevndin gongur við til tað, tí stovnurin stendur fyri stórum íløgum, m.a. í nýggja bygningin, sum sæst á myndini Ivasom avtala um vinningsbýti Almennu útreiðsl- urnar øktar eina milliard Almenna nýtslan er nógv økt síðstu fýra árini, vísa feskastu hagtølini frá Hagstovu Før- oya. Samlaðu al- mennu útreiðslur- nar eru hækkaðar við einari milliard síðan 1998 HAGTØL Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Almennu útreiðslurnar eru øktar eina góða milliard síðan 1998. Tað svarar til ein vøkstur á góð 6 prosent um árið. Tað hevur leingi verið ført fram, at almennu útreiðslurnar eru nógv hækkaðar síðstu árðini, men nú verður tað so eisini staðfest í Hagtíð- indum fyri oktober. Størsti vøksturin er í al- mennu nýtsluni – 790 milliónir krónur ella 9 prosent um árið. Næst- størsti vøksturin er í íløguútreiðslunum, sum 323 millónir krónur. Almennu útreiðslurnar vóru 4,9 milliardir til- samans í 2002. Av hes- um er almenna nýtslan 2,7 milliardir krónur. Almenna nýtslan er lønarkostnaðir og út- reiðslur av vøru- og tænastukeypi. Tá tosað verður um samlaðu al- mennu útreiðslurnar skulu peningaveitingar, sum tað almenna letur húsarhaldum, fyritøkum og feløgum, og almenn- ar íløgur eisini roknast uppí. Heimastýrisfyrisiting- in eigur størsta partin av almennu nýtsluni. Í 2002 var hon 1,8 milli- ard krónur í mun til 1,3 milliardir krónur í 1998. Kommunurnar hava økt nýtsluna frá 332 milli- ónum krónum í 1998 til 558 milliónir krónur í 2002. Til ber at samanbera almennu nýtsluna í Før- oyum við hana í Dan- mark og Íslandi. Verður nýtslan gjørd upp í mun til bruttotjóðarúrtøkuna liggjar Føroyar ovast í almennari nýtslu við Danmark á øðrum plássi og Íslandi á triðja plássi. C M Y K 5 4