fríggjadagur 24. oktober 2003síða 5

8 Nr. 202 - 24. oktober 2003 Nr. 202 - 24. oktober 2003 9 Hevur pápin tvey børn, sum búgva hjá mammuni, skal hann rinda eina heila mán- aðarløn eyka í barna- pengum um árið. Tá ið av tornar missa mamman og børnini pening at liva fyri, tí gjaldførleikin hjá pápanum versnar munandi. Tað er so- statt bara lands- kassin, sum fær tað betri av, at stuðulin til uppihaldspening verður skerdur burt- ur í einum høggi BARNAPENGAR Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Tað er bara landskassin, sum vinnur pening burturúr uppskotinum hjá Pálli á Reynatúgvu, landsstýris- manni við almannamálum, at strika stuðulin til barna- pengar. Páparnir, sum oftast eru teir, ið rinda barnapening, fáa eina stóra meirút- reiðslu. Mammurnar, sum fáa barna- og uppihalds- pengar frá fyrrverandi hjúnafelagnum, fáa eisini minni, tá av tornar. Og harvið er minni eftir til at nøkta tørvin hjá børnunum. Tað vísa skjølini í málin- um um uppihaldspening, sum enn einaferð skal standa sína roynd í løgting- inum. Tað er dottið burtur tvær ferðir áður. Øll and- støðan í løgtinginum er ímóti uppskotinum, men roknast kann við, at sam- gongan atkvøðir tað ígjøg- num hesaferð við minst møguligum meiriluta – 17 atkvøðum fyri og 15 ímóti. Tvífaldir barnapengar Tá foreldur fara frá hvørj- um øðrum, er tað aloftast mamman, ið fær børnini. Pápar skulu so rinda barna- pengar. Í dag eru barna- pengarnir 811 krónur fyri hvørt barnið. Páparnir fáa kortini helvtina av upp- hæddina endurrindaða frá Almannastovuni. Verður stuðulin til barna- pening skorin burtur, sparir landskassin sambært upp- skotinum 8 milliónir krón- ur árliga. Sambært útrokn- ingum hjá Sosialinum eru sostatt góð 1600 børn fevnd av barnapengunum. Civildirektoratet, sum umsitur lógina í Danmark, hevur boðað frá, at lógar- uppskotið fer at hava við sær, at nýggjar vegleiðingar fyri áseting av uppihalds- peningi til hjúnafelagar og børn undir 18 ár verða gjørdar fyri Føroyar soleið- is, at ásetingin fer at lækka. Fyri at taka barnapengar- nar fyrst. Um lógarupp- skotið verður samtykt, merkir tað, at pápin missir stuðulin, sum er helvtina av teimum 811 krónunum. Tað vil siga, at har hann áður rindaði 4822 krónur um árið, eftir at stuðulin var endurgoldin, skal hann í dag rinda 9.732 krónur um árið fyri hvørt barnið. Hev- ur hann tvey børn skal hann sjálvandi rinda 19.464 krónur um árið, sum svarar til eina miðalgóða mánað- arløn. So galið verður tað helst ikki kortini, tí danska sivilstýrið vísir á, at tú skalt rinda eftir førleika, og tí mugu upphæddirnar til uppihaldspening minkast. Mamman missir Hevur pápin eina ávísa inntøku, og mamman hevur lítið at liva fyri, so hevur hann eisini skyldu til at rinda sínum fyrrverandi hjúnafelaga uppihaldspen- ing. Sivilstýrið nýtir sum dømi, at manninum hevur verið álagt at rinda konuni 4.000 krónur um mánaðin í uppihaldspeningi. Hendan upphæddin er ásett eftir, hvat maðurin er førur fyri at gjalda. Nú hansara netto- inntøka minkar munandi, verður hendan upphædd skerd hareftir. Sivilstýrið sigur, at verð- ur stuðulin til uppihalds- pening skerdur missur maðurin eina nettoinntøku á 24.000 krónur árliga. Tað svarar til, at bruttoinntøk- an, sum er grundarlagið fyri útrokningini, má setast niður við 48.000 krónum. Sjálvur stuðulin minkar so- statt niður í 12.000 krónur um árið, og verður sostatt 3.000 krónur um mánaðin. Av tí at páparnir ikki kunnu rinda meira, enn teir makta, verður teirra skyld- uga upphædd sostatt mink- að, soleiðis at teir megna at svara hvørjum sítt. Tað eru altso mamman og barnið, ið mugu gjalda fyri, at stuðulin til páparnar dettur burtur. Mismunur av kyni Umframt ríkisumboðið og danska sivilstýrið eru onn- ur eisini biðin um at um- mæla uppskotið. Teirra millum er Javnstøðunevnd- in. Annika W. Joensen vísir á, at uppihaldspeningur ikki er nevndur í lógini um javnstøðu, og tí er málið ikki eitt vanligt javnstøðu- mál. Men hon sigur í somu vending, at verður hugt at avleiðingunum at uppskot- inum, sær støðan øðrvísi út. – Veruleikin er nevniliga tann, at tað í allarflestu førum eru menn, sum verða verri stillaðir fíggjarliga, um uppskotið verður sam- tykt. Hetta tí tað í Føroyum oftast eru mammur, sum hava børnini hjá sær, og pápar, sum gjalda uppi- haldspening. Á ein hátt kann sigast, at óbeinleiðis verður mismunur gjørdur vegna kyn, sigur Annika W. Joensen, forkvinna í Javn- støðunevndini. Prinsipiell sparing Páll á Reynatúgvu vil skera stuðulin til uppihaldspen- ing burtur. Bæði fyri at spara til ein sjálvberandi búskap og av prinsipiellum or- søkum BARNAPENGAR Ingi Rasmussen Ein sjálvabarndi bú- skapur er málið. Tí noyðist Páll á Reyna- túgvu at spara fyri at tillaga búskapin. Tað hevur landsstýr- ismaðurin áður gjørt greitt í einum almenn- um lesarabrævi. Men tað er eisini av prin- sipiellum orsøkum, at stuðulin verður skerd- ur. »Eftir at tey gjalds- skyldugu hava fingið stuðul til uppihalds- pening úr landskassan- um, sita tey í dag við eini útreiðslu fyri hvørt barnið, sum er góðar 400 krónur um mánaðin. Tað er eftir mínum tykki eingin orsøk til, at allir land- sins skattaborgarar skulu gjalda fyri, at henda útreiðslan skal vera so lág. Eg eri væl vitandi um, at tað eis- ini eru fólk, ið gjalda hækkaðan barnapen- ing og konupening. Men hesar upphæddir verða ásettar í mun til samlaðu fíggjarstøð- una hjá gjaldsskyld- uga, sum sostatt eigur at megna hesa út- reiðslu,« skrivaði Páll á Reynatúgvu í mai í ár. Andstøðan førir hin- vegin prógv ímóti at skerja stuðulin. Krist- ian Magnussen og Andreas Petersen søgdu soleiðis í álitin- um í Trivnaðarnevnd- ini fyrr í ár: »Hevði samgongan havt ein veruligan fa- miljupolitikk og viljað gjørt nakað munagott fyri tey børnini, ið fáa barnagjald, átti hon at syrgt fyri at vanliga gjaldið hækkaði heldur enn at leggja stein om- an á byrðu hjá teimum, ið verða rakt, um upp- skotið verður samtykt. Uppskotið hevur bæði fíggjarligar og sosialar avleiðingar fyri flestu teirra, ið rinda uppi- haldspening, og eisini fyri børn og fyrrver- andi hjúnafelagar, ið móttaka.« Øll missa – uttan landskassin Fakta 1644 børn í Føroyum fáa barnapengar. Hvørt barn fær 811 krónur um mánaðin. Pápar, ið oftast rinda, fáa helvtina endur- goldið. Eftir 1. januar 2004 dettur endurgjaldið helst burtur. Sostatt skulu pápar rinda 9.732 krónur um árið fyri hvørt barnið. Føroysk børn, sum liva hjá einum av foreldrunum, ið eru farin frá hvørjum øðrum, fáa 811 krónur um mánaðin. Samtykkir løgtingið at strika stuðulin til uppihaldspening, skulu pápar rinda tvífalt fyri, at teir ikki búgva saman við sínum børnum Savnsmynd Formaðurin í føroyska ST-felagnum: Vit vilja vera eitt portur hjá ST Dagurin í dag er av heimssamfelagnum kosin at vera ST- dagur, har kunnað verður um, hvat Sameindu Tjóðir, er, hví ST varð stovnað, og hvat endamálið við felagsskapinum er. Í apríl í ár varð før- oyska ST-felagið stovnað. Felagið hevur eina fýra- mannanevnd, og for- maður í áhugafelagn- um er Justin Philbrow á Toftum. Í kvøld verður kunnað um ST í býráðshøllini í Runavík ST-DAGUR Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í dag, 24. oktober, verður aðalfundur hjá Sameindu Tjóðum, og samstundis fer felagsskapurin, sum varð stovnaður eftir krígslok í 1945, undir sítt 58. arbeiðs- ár. Dagurin verður hátíðar- hildin á ymiskan hátt kring um heimin, og bæði í Geneve og í New York verða standmyndir avdúk- aðar, ið heiðra ST-fólk, sum hava latið lív í friðartæn- astu. Eisini í Føroyum verður dagurin hátíðarhildin. Prát og hugni Í apríl í ár varð føroyska ST-felagið stovnað í Havn, og formaður í áhugafelagn- um er Justin Philbrow á Toftum. Felagið, sum er óheft politiskt, hevur eina fýramannanevnd við fólkum úr ymiskum her- aðshornum í landinum. Hesi hava átikið sær at kunna um fjølbroytta virk- semið hjá ST sum felags- skapi – hvat ST er, hví fel- agsskapurin varð stovn- aður, og hvat hann fæst við. – Í Føroyum verður dag- urin eisini hildin. Fólk, sum hava verið við á friðarveit- andi herliðnum hjá ST og annars luttikið í ST-arbeiði, fara í kvøld at hittast til prát og hugna. Hetta hevur verið gjørt í fleiri ár, og soleiðis verður eisini í ár. Justin sigur, at hendan løtan, sum plagar at verða hildin í Mjørkadali, er ikki almenn. Alment í Saltangará Í býráðshøllini í Saltangará verður dagurin eisini hild- in, og hetta tiltak er tað fyrsta almenna tiltakið, sum føroyska ST-felagið skipar fyri. – Í kvøld klokkan 20 verður almennur fundur, har fólk hava høvi at hoyra um Sameindu Tjóðir. Fyri- lestur verður hildin, og síð- an verður óformligt kjak um ST. Justin sigur, at føroyska ST-felagið eisini hevur heitt á fjølmiðlar og skúlar í Føroyum um at gera nakað burtur úr degnum. – Vit vilja fegin, at føroy- ingar verða kunnaðir um virksemi hjá ST kring um heimin. Uppgávan hjá ST fevnir um mong økir, har friðarvarðveitandi parturin er tann, vit hoyra mest um. Men ST hevur so nógvar aðrar uppgávur, og ein týð- andi partur er hjálpar- arbeiði av ymiskum slag, sigur hann. Eitt portur Justin sigur, at føroyska ST- felagið hevur sama enda- mál, sum onnur áhugafeløg í londunum kring um heim- in, og føroyska felagið ar- beiðir við at gerast limur í altjóða áhugafelagsskap- inum. – Í flestu londum, sum eru limir í ST, eru eisini áhugafeløg, ið sum so eru óheft av ST. Hesi feløg hava til uppgávu at kunna fólk um virksemið hjá Sameindum Tjóðum. Spurdur, um hesi áhuga- feløg serliga eru í londum, sum ikki eru limir í ST, sigur Justin, at so er ikki. – Hesi feløg eru serliga í teimum londum, sum hava ST limaskap. Hann sigur, at hóast Før- oyar ikki hava sjálvstøðug- an limaskap í ST, er upp- gávan hjá áhugafelagnum ikki minni. – Vit vilja fegin vera ein portalur ella eitt portur hjá ST – á tann hátt, at vit vilja upplýsa um felagsskapin í Føroyum og fáa fólk at skilja, hví ST er við í teim- um tiltøkum, sum felags- skapurin nú einaferð lut- tekur í. Justin vísir á, at danska ST-áhugafelagið eitt nú ger nógv burtur úr at upplýsa í skúlum og gera tilfar til undirvísing. Føroyar eru við Formaðurin í føroyska ST- felagnum sigur, at føroyingar partvís eru við í ymiskum ST-arbeiði, eitt nú í hertænastu, løgreglu- tænastu og í nevndum, sum á ymiskan hátt arbeiða undir ST. – Men reint politiskt hava vit ikki nakað sjálvstøðugt tilknýti til ST, sigur hann. Justin leggur dent, at før- oyska ST-felagið er óheft politiskt, og tí hevur felagið ikki sum endamál, at Før- oyar gerast sjálvstøðugir limir í ST. – Vit vilja fegin hava áhugafelagið so breitt sum møguligt, tí á tann hátt meta vit, at føroyska ST-fel- agið best tænir sínum enda- máli, sigur Justin Philbrow. – Vit vilja fegin hava føroyska ST-felagið so breitt sum møguligt, tí á henda hátt meta vit, at áhugafelagið best tænir sínum endamáli, sigur Justin Philbrow, formaður Mynd: Vilmund Jacobsen C M Y K 9 8