hósdagur 9. oktober 2003síða 6

10 Nr. 199 - 3. oktober 2003 Nr. 199 - 3. oktober 2003 11 Tað er ikki eiti á fólkaumsorgan og umhvørvisumsorg- an, ið Fíggjarálaráðharrin leggur fyri dagin í nýggju fíggjarlógini. Avgjald skal leggjast á góðgæti og plastikkposar. Orsøkin er sambært samgonguni sjálv- andi ikki, sum man annars kundi havt illgruna um, at landskassanum tørvar meiri inntøkur. Nei, fólka- umsorganin er komin í hásæti, og tí skulu góðgæti og plastikkposar fáa eitt avgjald. Hví gularøtur so ikki gerast bíligari, kann man kanska undrast yvir, men lat okkum lata ivan koma samgonguni til góðar. Umsorgan fyri livikorunum hjá teimum eldru og um- sorgan fyri umhvørvinum vóru samantvinnað í bjálv- ingarstuðulinum og stuðul til orkusparandi tiltøk. Hesin stuðul var latin til pensionistar, til Karsten Hansen skar hann burtur í 2001. Nú tá umhvørvisumsorgan og fólka- umsorgan er komið aftur í hásætið, so er neyvan nakað argument fyri ikki at lata bjálvingarstuðul og stuðul til orkusparandi tiltøk. Hesin stuðul, ið kostaði áleið átta milliónir í 2000 skuldi brúkast til bjálving, skiftan av tekju, skiftan av rútum, oljufýring o.s.fr. Ilt er at seta tal á, hvat gagn hesin stuðul hevur gjørt, men tað er eingin ivi um, at stuðulin hevur hjálpti til, at pensionistar hava kunnað sitið longri í egnum bústaði. Hetta er í tráð við føroyskan eldrapolitikk, og hevur ivaleyst gagnað í einari støðu, har tað er mangul uppá røktarheimspláss. Við at geva pensionistum møguleika at skifta vindeygu og bjálva gomul hús ordiliga, spara pensionistarnir pen- ing til olju, og umhvørvið verður avlastað. Tá man hugsar um føroyska útlátið av koldioxid, so er ilt at síggja, hvi eingin upphædd er til bjálvingarstuðul á fíggjarlógini fyri 2004. Við tí nýggja Karsten Hansen, ið hevur stóra umsorgan fyri fólkaheilsuni og umhvørvin- um, so man tað helst verða eitt forgloymilsi, at eingin upphædd er til bjálvingarstuðul og stuðul til orkuspar- andi tiltøk á fíggjarlógini. Ein onnur ábending um, at hetta er forgloymilsi er, at umsóknarbløðini til bjálving- arstuðul og orkusparandi tiltøk framvegis eru at fáa frá Húsalánsgrunninum, og neyvan letur man slíkt til borg- arar bert fyri at arga, uttan játtan á fíggjarlógini í 4 ár á rað. Koldioxid útlátið fer niður, og pensionistar kunnu sita bíligari og longri í egnum húsum við at seta bjálvingar- stuðulin og stuðul til orkusparandi tiltøk aftur á fíggjarlógina. Tær 8 milliónirnar, ið hesin stuðul kostar, um onkur vil meta lívsgóðsku hjá pensionistum og umhvørvisbatar í kronum og oyrum, kundu hóskandi verið spardar og væl afturat við at minkað talið av stýrum úr níggju niður í seks, sum skotið verður upp av andstøðuni. Um nýggju avgjøldini hinvegin ikki eru úrslit av fólka- umsorgan og umhvørvisumsorgan, men bert skal síggjast sum eina síðstu roynd at skava nøkur oyru afturat í landskassan, so líkist hetta mest av øllum eina desperata roynd at fáa fíggjarlógina fyri 2004 at hanga saman. So er ikki nógv at heinta í núverandi samgongu hja teimum, ið veruliga hava fólkaumsorgan og um- hvørvisumsorgan. DAGSINS MEINING Sosialurin Fólkaumsorgan ella desperatión? VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Jákup Mikkelsen Fyrimunir og vansar við eini samanlegging av ÚF og SvF mugu sjálvandi kannast, áðrenn endalig støða verður tikin til sam- anlegging. Eftir at hava heitt á mentamálaráðharran um at kanna fyrimunir og vansar við eini samanlegging av ÚF og SvF, var høvi at lut- taka í sendingini Fokus í SvF. Síðani tá, hevur Mikkjal Helmsdal, stjóri í SVF skrivað drúgva grein í bløðunum um saman- legging av teimum báðum almennu loftmiðlunum. Lat meg fyrst takka SVF stjóranum fyri rættleiðing- arnar! Vit kunnu óivað øll koma út fyri at gera í so nógv av, og tað haldi eg, at Mikkjal Helmsdal eisini ger í síni egnu blaðgrein. Eg skal eisini takka tær fyri, at tú viðgongur at nógv talar fyri at leggja SVF og ÚF saman. Tú nevnir fleiri góð argument í grein tíni, eitt nú gongdina í Noreg á lokalregi. Loft- miðlarnir í grannlongdum okkara virka saman, men sjónvarp og útvarp hava hvør sína redaktión. Hóast stovnarnir eru atskildir í Svøríki, eigur sama parta- felag stovnarnar, og hesir hava bygningar, telefon- vekslarar/-damur o.a. í fe- lag. Við einans 48.000 íbúgv- um er neyvan fíggjarligt grundarlag fyri at hava tveir atskiltar stovnar í Før- oyum. Vit mugu leggja stovnarnar saman og fáa spart dupultfunktiónir burt- ur. Ein hvør er sær sjálvum nærmast, og tað er kanska júst tí, at tú roynir at verja títt "kongaríki". Hetta ger tó argumentatiónina rætt- liga subjektiva. Sjónvarps- stjórin kann ikki vísa á nakra sparing við saman- legging. At tosa um spar- ingar á almennum stovnum er sum at stinga hondina í eitt vespureiður, – men samstundis halda flest øll at samfelagið er ov dýrt rikið Vit eru samdir um, at tað í høvuðsheitum eru tvinni høvuðsmál í eini saman- legging: »Góðska og kostnaður« Mín vón er, at áheitan mín á Annitu á Fríðriksmørk fær undirtøku og at hon setur serkøn fólk at kanna fyrimunir og vansar við eini samanlegging. Eg eri rættuliga vísur í, at ein samanlegging er tað einasta rætta. Tað kunnu framvegis verða tvær redaktiónir, men nógv annað er at verða felags um. Fáa vit ein betri og bíligari loftmiðil, ja so kunnu vit lækka lurtara- og hyggjaragjaldið, sum er alt ov dýrt í dag. Var í síðstu viku fyri fyrstu ferð inni í SVF. Eg má siga at umstøðurnar eru sera vánaligar at síggja til. Tá Mikkjal Helmsdal skriv- ar um, at sendinetið er niðurslitið og tann tøkniliga útgerðin eisini trongir til at skiftast út, so er henda støðan eisini ein orsøk til at leggja saman. Eg taki undir við at játta pening til íløgur í bygning og útgerð, treytað av, at stovnarnir verða lagdir saman og koma at virka undir sama taki. So er bara at vóna at Annita á Fríð- riksmørk sær hetta sum ein møguleika. Meðan vit bíða eftir eini samanlegging … TÍÐINDASKRIV Norðurlandahúsið Í vetur verður aftur skipað fyri Barnadansi í Norður- landahúsinum og er hetta 20. árið á rað og harvið drúgvasta tiltakið í søgu húsins. Byrjað verður fríggja- kvøldið 10. oktober kl. 20.00 Endamálið við hesum til- taki er at læra børnini kvæðaskap okkara og har- við kveikja teirra áhuga og varveita kvæðini, sum ein livandi part av mentan okkara. Tað er Dansifelagið í Havn og Norðurlandahúsið, sum øll tjúgu árini hava skipað fyri barnadansinum í dansistovuni í Norður- landahúsinum. Vónandi møta børn og foreldur fjølment upp. Barnadansurin byrjar aftur TÍÐINDASKRIV Fríggjadagin 10. oktober kl. 16 letur Amariel Norðoy upp listaframsýning í Galerie Focus í Gríms Kambansgøtu 20 í Havn. Mikladalur og tað skiftandi ljósið er tema fyri hesi framsýning. Framsýningin verður opin til 24. oktober. Týsdag til fríggjadag kl. 14 til 18 og leygardag kl. 16 til 18. Amariel í Focus Jákup Egholm Hansen Destruktivur leikur hjá Sjónvarp Føroya. Samstundis sum stóra ar- beiði hjá Zakaris Hammer um áhugaverdu føroysku rækjusøguna er farið av bakkastokki uppliva vit tað óvæntaða, at fleiri føroyskir politikarar standa í kø fyri at sleppa framat sum leik- arar í tí sum eg síggi sum eitt uppsett leikrit hjá de- struktivu journalistisku kreftunum í serliga Sjón- varpi Føroya, har enda- málið er at verða so for- dømandi, niðurgerandi og mistonkiligerandi sum møguligt av ein av aktørun- um í føroysku rækjuvinn- uni. Hesar journalistisku kreftir eru eftir mínum tykki "tíðinda-skaparar" og ikki "tíðinda-berarar". Tað sum undrar einamest er, at hetta eru nógvir av somu politikarum sum hava víst eina fullkomna líkasælu um støðuna hjá rækjuflotanum, hóast reyðu lampurnar hava blinka í fleiri ár, og hóast eitt ótal av ávaringum frá vinnuni. Sjálvt ein nágrein- lig kanning av professio- nellum búskaparfrøðingum fyrr í ár, sum lýsti týdn- ingin av rækjuvinnuni fyri føroyska búskapin, fekk bert flestu politikarar at yppa øksl, og leggja illa skøvaðu plátuna um 80´árini, studning o.a. á einaferð afturat. Men nú talan er um at finna hættir at leggja forðingar fyri vinnuna er uppfinnsemi, áhugið og markerings- trongd teirra munandi størri. Øll øsingin stendst av tí einføldu orsøk, at eitt av reiðaríunum í hart kroysta rækjuflotanum finnur eina neyðloysn á sínum trupul- leikum, við at fara undir eina tíðaravmarkaða út- flagging. Tíðaravmarkað útflagging onki nýtt Ein politikari segði, at landsstýrið og løgting skuldu syrgja fyri at noktað rækjuskipum at flagga út soleiðis at hetta ikki kom at verða fordømi fyri onnur skip. Eitt slíkt stig minnir ikki sørt um eitt annað ódámligt fyribrygdi sum fanst í Týsklandi fyri nøkr- um árum síðani — "Berufs- verbot". Men hesin politik- arin man fylgja lítið við hvat hendir í føroysku fiskivinnuni, tí tað einasta føroyska reiðaríi fyri fiski- skip sum tað almenna sjálvt eigur — JFK-Trol - hevur í fleiri ár havt okkurt av skip- um sínum undir polskum flaggi í avmarkað tíðar- skeið, og hevur í løtuni ein rækjutrolara undir grøn- lendskum flaggi, sum teir eiga saman við øðrum. Hetta almenna reiðaríi var, eins og nakrir rækjutrol- arar, bjarga av eini kreppu- loysn fyri nøkrum árum síðani, tá landskassin stovnaði Føroyagrunnin. Ongin politikari hevur nakrantíð tikið uppá tungu, at hetta almenna reiðaríi ikki mátti troyta møgu- leikar undir øðrum flaggi og við útlendingum um- borð eisini. Sjálvur haldi eg, at JFK sjálvandi skal hava loyvi til tíðarav- markaðar útflaggingar. Og sjálvandi skulu øll onnur føroysk fiskiskip hava sama møguleika — eisini Arctic Viking og aðrir rækjutrolarar. Karmanir ikki nøktandi Vinnan hevur ikki tørv á at politikarar leggja forðingar, tí tað at slíkar verkætlanir yvirhøvur eru neyðugar er tí at teir karmar sum før- oysku politikararnir hava kunna útvega fiskiflotanum ikki eru nøktandi, so ongin politikari kann loyva sær at finnast at slíkum verkætl- anum uttan so at hann hevur nakað betur at bjóða. Og hinvegin má tað sigast at verða beinleiðis ómoralskt, um ávísir po- litikarar halda at einans tað einasta almenna reiðaríi skal fáa slíkar sømdir. Meirnýtslan til Løgtingshúsið hevði bjargað rækjuflotanum Tá onkur politikari tosar um, at trúvirði hjá politik- arunum stendur uppá spæl í málinum um Arctic Viking, nýtist honum ikki at stúra fyri tí, tí aftaná gøluna um Løgtingshúsið, sum politik- arar hava roynt at snúgva sær undan við at geva einum arkitekti skylduna, er ikki vist at politiska trúvirði er so øgiliga høgt í metum millum manna. Forrestin vildu hasar uml. 50 mill. sum løgtingslimir hava játtað sær eyka til fínar skrivstovur gjørt und- urverkir í rækjuflotanum — ja, høvdu helst bjargað teim flestu av hesum arbeiðsplássum í fleiri ár fram. Handilsskapur og vinningsbýtið Onkur annar politikari tosar um vánaligan handilsskap, at nakrir eigarar hava fingið vinningsbýtið. Men hvat er yvirhøvur endamálið við eini íløgu í skip ella okkurt annað vinnuligt virksemi ?. Er tað ikki júst at fáa eitt avkast sum er størri enn innskotið?. Í mínum huga- heimið er tað í øllum førum uppaftur vánaligari hand- ilsskapur um tað ikki er endamálið at fáa eina íløga at kasta nakað eyka av sær. Hesin politikarin skal minnast til, at tað almenna kravdi av eigarunum í sam- band við skuldarumlegg- ingina hjá rækjuskipum, at teir innsettu meira egin- pening. Og hví skuldi nakar gjørt tað um tað var for- boðið at fáa íløguna innaftur? Og munnu ikki nógv skip í heimaflotanum sum fingu almenna saner- ing fyrst í 90´unum eisini hava útlutað vinningsbýtið í seinastu góðu árunum? Vónandi hava teir tað. Handlið í staðin fyri at tosa Bert ein politikari hevur higartil sagt ein einkultan setning um hetta mál sum gevur nakra meining, og var tað at løgting og lands- stýrið máttu kannað um tað ikki var onkur annar háttur at loysa trupuleikarnar í rækjuvinnuni uppá, enn at latað skipini flagga út, og harvið missa bæði inntøkur og arbeiðspláss. Eg tori at pástanda, at øll reiðaríir helst vilja sleppa undan at flagga út ella selja síni skip, og vinnan hevur í áravís skríggja eftir at politikarar vaknað og takað trupulleik- arnar í álvara, so vónandi vil hesin politikarin syrgja fyri, at hetta ítøkiliga málið verður brúkt til at trupul- leikarnir umsíðir verða tiknir upp til viðgerðar. Fyribrygdi Tór+Bjørn Meðan tað er rættuliga óvæntað at so nógvir politikarar vilja luttakað í destruktiva sjónleikinum hjá Sjónvarpið Føroya, og vilja leggja vinnuni forð- ingar heldur enn at útvega nøktandi karmar, er hin- vegin lítið óvænta í, at republikanski politikarin av Glyvrum, hvørs politisku avrik søgan helst fær lættari við at máta í decibel enn í veruligum avrikum, luttek- ur í rópikórinum, tí tað ræður jú um at verða "polit- iskt korrektur" í eygunum hjá almenninginum. Sam- stundis er tað als onki óvæntað í, at fjølmiðlatil- nevnda løgfrøðiliga flogviti av Heygum í Vestmanna, sum hevur "oyna klokku- klára moyning" um moralin og feilirnar hjá øllum øðr- um, enn hjá sær sjálvum, loypir upp sum trøll úr eini eskju, tí tað ger hann jú automatiskt hvørja ferð onkur journalistur tímir at opna lokið. Saneringslógin avskeplaðist Júst hesin seinni eigur eftir míni fatan sín stóra part av skuldini fyri at lógin um umlegging av lánum hjá fjarfiskiflotanum bleiv eitt misfostur, sum hevur skap- að trupuleikar fyri bæði skip og landsstýrið líka síðani hon kom. Tí meðan upprunaliga uppskotið frá landsstýrismanninum var eitt vælmeint og skilagott uppskot sum gekk út uppá at javnseta fjarfiskiflotan við heimaflotan, sum so at siga allur fekk eina al- menna sanering fyrst í 90´unum, so megnaði hesin maður, sum í 1997 var po- litikari og limur í Vinnu- nevndini, saman við øðrum at avskepla hesa lóg so- leiðis at fjarfiskiflotin ikki bleiv javnsettur við heima- flotan, og tað meti eg at verða eitt løgrøðiligt avrik sum eigur at fáa dumpi- karakter. Løgin saneringin sum økti um byrðarnar Henda avskeplaða lógin gjørdi, at í onkrum føri sótu skip sum skuldu eitast at verða saneraði eftir við eini størri skuld at forrentað, enn tey kláraðu áðrenn lógin kom, so tað má sigast at verða ein løgin sanering. Og at sokallaða serfrøð- inganevndin tyktist leggja seg mest eftir at gera tað sum Bjørn á Heygum og aðrir søgdu verða "politiskt korrekt", og ikki vildi ella tordi at lurta eftir ávaring- um um, at fyritreytir teirra í málsviðgerðini vóru óveru- liga bjartskygdar, og als ikki tóku hædd fyri møgu- ligum prísfallum o.a. stað- festir bert, at hesi málini fóru av sporinum longu frá byrjan av. Í dag kann bert staðfestast, at skuldarum- leggingin als ikki var nøkt- andi, hóast tað var ein treyt í lógini sum serfrøðingar- nir og landsstýrið áttu at taka fyrilit fyri, og m.a. tí er støðan hjá hesum saneraðu skipum so vánalig sum hon er. Og tann heiðurin at lógin ikki kom at virkað kunnu vit takka Bjørn á Heygum, Heina í Kunoy og øðrum politikarum sum í 1997 vóru við til at av- skepla lógina fyri. Komið niður á jørðina aftur Vónandi koma politisku sjónleikararnir í leikinum hjá Sjónvarpið Føroya niður aftur á jørðina, og fara ikki at leggja seg út í detailstýring av vinnuna. 80-árini vístu hvat spurdist burturúr tí. Smoyggi heldur uppum ermar og fari í holt við at loysa trupuleikarnar, og gevið orðunum um "vinnuligar karmar fyri rækjuflotan" eitt veruligt innihald Nú kenni eg meg rættu- liga sannførdan um, at tær destruktivu journalistisku kreftir í Sjónvarpinum, sum eg her havi funnist at, fara at svara aftur á ein ella annan hátt. Men nú vita so øll hví. VIÐMERKINGAR »Berufsverbot fyri rækjuflotan«? TÍÐINDASKRIV Klipp Filmsfelag Norð- urlandahúsins fer nú undir vetrarskránna. All- ar sýningarnar verða í Høllini í Norðurlanda- húsinum mikukvøld klokkan 20, har Gardar Hall fer at vísa filmar- nar. Fyrsta sýningin verður komandi miku- dag hin 15. oktober og hin seinasta verður mikudagin 14. apríl. Dogville er heitið á fyrsta filminum hjá Klippi í vetur. Hetta er nýggi filmurin, frum- sýndur í ár, hjá kendasta danska leikstjóranum Lars von Trier. Høvuðsleiklutin hevur Oscarvinnarin Nicole Kidman. Filmurin er hin næsti í røðini eftir Dancer in the Dark, sum við íslendsku Björk í høvuðsleiklutinum fekk Gyltu Pálmarnar í Cann- es 2000. Eins og í und- anfarnu filmum Triers er tað Vibeke Windeløv, ið er framleiðsluleiðari fyri danska felagið Zentropa Productions. Dogville er um hina vøkru Grace (Nicole Kidman), sum rýmir undan brotsmonnum og kemur til fjarløgdu bygdina Dogville. Unga skaldið Tom (Paul Bettany) fær bygdar- fólkið at fjala hana, men so skal hon eisini ar- beiða afturfyri. Tá løgreglan fer at leita eftir Grace, vil bygdarfólkið - og serliga menninir í Dogville - hava meira aftur fyri, skulu tey framhaldandi fjala rýmingin. Nú má Grace endur- skoða hugsanina um góðsliga fólkið á bygd. Men samstundis veit hon eitt loyndarmál, sum, kemur tað fram, verður vanlukkuligt, ikki bara fyri hana, men sanniliga eisini fyri alt fólkið í Dogville. Trier møtir Kidman í Dogville Nicole Kidman hevur høvuðsleiklutin í "Dogville" (Lars von Trier 2003), sum KLIPP sýnir í Norðurlanda- húsinum mikukvøldið C M Y K 11 10