mikudagur 8. oktober 2003síða 2

3 VARPIÐ 3 C M Y K 2 Vetrarskráin hjá SvF Nú ta› er vor›i› kaldari í ve›rinum og ta› nú fyrri tekur at myrkna, er SvF av álvara fari› undir vetrarskránna›. Her eru fleiri serliga fleiri áhugaverdar føroyskar sendingar at síggja. Fyri uttan Rey›argulli› eru barnasendingarnar Garasjan, mentannarsendingin Mentannartí›indir, ítróttarspurnarkappingin vi› Leivi Hansen Li› um Li›, ítróttarsendingin 3-2, Okkara Kokkar og tr‡parta dokumenterandi sendingin Undan væ›ingini, sum ver›ur send hesa vikuna, naka› av tí føroysku sjónvarpshyggjarar hava møguleikan at gera sær dælt av komandi veturin. Rey›argulli› — partur 2 Hesin parturin kallast Møguleikar og kvotur. Í sjeyti árunum vaks rækjuvei›an í Vesturgrønlandi skjótt, og a›rir - russar, nor›menn, danir, spaniólar og grønlendingar sjálvir - vildu fáa part í hesum gullnáminum, sum føroyingar høvdu funni›. Í hesum partinum kemur av álvara politikkur uppí spæli›. Fyrsti parturin snú›i seg um fyrstu rækjuárini í Grønlandi. Ta› var í 1969, at mann fyri fyrstu fer› royndi á opnum havi eftir rækjum. Ta› var John Dam, sáli, skiparin og rei›arin, i› førdi hekkutrolaran Vesturvar›an, sum var tann fyrsti at trola eftir rækjum Rey›argulli› á SvF Fyrsta sendingin í rø›ini, Rey›argulli›, hjá Zakarias Hammer var› send seinasta sunnukvøld á SvF. Hetta er ein sera forvitnislig og søguliga dokumenterandi rø› um ein t‡›andi part av Føroya fiskivinnusøgu, nevnliga um rækjuvinnuna — ein vinna, sum í løtuni hevur ta› sera trupult. Men Varpi› fekk eitt líti› prát vi› mannin, i› eftir hondini hevur gjørt fleiri sera væl dámdar føroyskar sendingar. á opnum havi. Tá var ta› hildi› at vera ó›amannaverk at fara út á opi› hav, at royna eftir hesum lítla rey›a krabbad‡rinum, virka rækjurnar og so til sí›st at fáa tær út á markna›in. Hetta, at royna eftir hesi marsfluguni, sum mann kalla›i rækjuna tá, kundi ikki fara at bera seg, var› mett. Men, hetta gjørdist eitt stórsligi› frambrot í føroysku fiskivinnuni. Fyrsti parturin leggur seg eftir árunum fram til 1976. Í 1976-77 komu fyrstu drúgvu og hør›u samrá›ingarna um kvotuáseting. Politikkur kom av álvara uppí rækjuvinnuna, hetta merkir annan part í dokumentarsendirø›ini hjá Zakarias. Í hesum samanhanginum førir John Dam fram, at føroyingar mistu alt ov nógv rættindir, tá ein hugsar um, at vit og grønlendingar eru saman í ríkisfelagsskapinum. T.d fingu nor›menn meiri enn føroyingar fingu. M.a. er grønlendski landsst‡risforma›urin, Jonatan Motsfeldt, vi› í sendingini og hevur sínar vi›merkingar til máli›. Zakarias Hammer -100 tímar av filmsupptøkum - ni›ur í uml. 5 tímar -Sjónvarp skal eisini vera eitt upplivilsi! Endamáli› hjá mær vi› sendirø›ini er at samantvinna eina søguliga djúpd vi› eina frásøgn vi› sera livandi myndum. Zakarias Hammer er ma›urin, i› hevur tiki› umlei› 100 tímar av filmsupptøkum i› ver›a brúktar til hesa sendirø›ina. Av øllum hesum tímunum eru ta› bara umlei› fimm heilir tímar, sum ver›a brúktir, so ta› er nógv sum er skori› burtur. Hetta sigir Zakarias mangan vera sera trupult, at ver›a noyddur at skera sumt burtur. Sí›an 1979 hevur Zakarias fingist vi› at taka livandi myndir og hann hevur fingi› fleiri vi›urkenningar fyri hansara nógva, væl dámda og t‡dningarmikla arbei›i. M.a. hevur hann fingi› M.A. Jacobsens vir›islønina fyri hetta arbei›i. Ein kann siga, at ta› var í 1996 at Rey›argulli› byrja›i — her byrja›u upptøkurnar av tí, sum er blivi› til hesar sendingarnar, i› kunnu síggjast tey komandi sjey sunnukvøldini í vetur. Hugskoti› til gera Rey›argulli› er komi› so lí›andi, sum hann hevur veri› vi› rækjubátum. Frá 1996 og 2003, til dagin í dag, hevur hann fingist vi› rækjuvei›una, antin um ta› er umbor› á ymiskum rækjutrolarum ella aftanfyri upptøkutóli› á ø›rum stø›um. Sostatt hevur hann fingi› ein serligan áhuga fyri hesi munavíst n‡ggju vinnuni. Zakarias søkti um farloyvi frá Sjónvarpi Føroya á heysti í 1996 og fór vi› rækjutrolaranum Gilstón sum royndi í Eysturgrønlandi. Her vóru mangar minniligar løtur, sigur Zakarias frá, og fleiri av hesum løtunum komu uppá film. -Jú, her fekk eg einar 20 tímar uppá band og her fekk eg fleiri sterkar livandi myndir. Ofta leika›i ta› hart á úti á dekkinum og eg hev›i upptøkutóli› vi› harút. T.d. lógu vit fastir í eini 2-3 samdøgur í ísinum og royndu at koma leysir — mest sum allir føroyski rækjuflotin, sjey bátar — og hjálptu hvørø›rum. Farvatni› har er ikki bara at spæla vi›. Men har komu fleiri minniligar og vakrar løtur á film. Í 1997 var Zakaris á Flemish Cap og upptøkutóli› var sjálvandi vi›. Her var hann í eitt hálvt ár. Her var hann eisini umbor› á ø›rum føroyskum trolarum. Her komu umlei› 70 tímar í kassan. Í 2001 fór hann vi› Sólborg sum kokkur og fekk, ímillum vaktirnar, tiki› myndir og fylgt upp, tí arbei›inum hann frammanundan hev›i gjørt. Vi› Sólborg kom hann aftur til Kanada og her var nógv broytt. Hetta var sera spennandi og hóska›i væl til heildina á sendirø›ini - eina ávís útvikling var farin fram í rækjuflotanum. Sólborg er seinasti báturin, sum Zakarias hevur veri› vi›. Sló›brótandi virksemi Hetta er ein sera hugtakandi partur av føroyskum vinnulívi — ein heimur, i› fleiri føroyingar kenna líti› til. Ein sera spennandi ver› í Nor›uratlandshavinum, har fleiri spenningar gera seg galdandi og n‡ggjar lei›ar hava veri› royndar. Hetta fær ein eisini fatanina av, tá ein prátar vi› Zakarias Hammer um hesa vinnuna. -Jú, talan er veruliga um sló›brótandi virksemi og hetta er sera spennandi. Føroyingar royndu seg sum teir fyrstu á fleiri fjarlei›um og millum a›rar stórtjó›ir. T.d. hava kanadiumenn lært eina rúgvu um rækjuvinnu av føroyingum. Onkur skemtilig søgu er sjálvandi inn ímillum. T.d. sigur Kjartan Joensen frá, tá teir seldu ta fyrstu lastina í 1970. Hetta var jú í 1970 og fyrstu fer›, so her var ney›ugt at taka óvanligar søluhættir í brúk, talan var um nakrar taksabilar vi› bagasjurúmi› fullfermt av rækjum, i› koyrdu nógv runt í b‡num. John Dam er pionerurin og ein høvu›sma›ur í rækjusøgu Føroya — hann gongur aftur í fleiri av sendingunum. — Eftir at eg hev›i fingi› eitt tveir tíma langt prát vi› John var upplagt at hetta prosjekti› bleiv til veruleika, so einafer› í summar hugsa›i eg, nú skal ta› ver›a! Ta› sær ikki mætari út enn at hendan dokumentarsendirø›in um føroysku rækjuvinnuna er sera vi›komandi. Stø›an, sum rækjuvinnan stendur í, er sera trupul og hættislig. Og á SvF er talan um at gera eina serliga kjaksending seinni í vetur um hetta evni›. Rey›argulli› 2 — møguleikar og kvotur, á SvF sunnukvøldi› 12. kl. 20.00