leygardagur 11. oktober 2003síða 7
‹ fyrra síða allar 25 síður næsta síða ›
Tekstur á síðuni
12
Nr. 193 - 11. oktober 2003
Nr. 193 - 11. oktober 2003
13
tórbjørn jacobsen
løgtingsmaður
Tað er einki nýtt undir
sólini. José Marti, kendur
karibiskur yrkjari og fræl-
sisstríðsmaður í stríðnum
móti spanskari kolonial-
ismu í Kuba í 19´ øld sigur
einastaðni:
"Ein
rættur
maður hyggur ikki eftir
hvarið hann nú einaferð
kann liva sum best, men
hvarið skylda hansara ligg-
ur. Og hin veruliga prakt-
iski maðurin er hann hvørs
dreymar ídag, eru vorðnir
lógir ímorgin. Tey, ið hava
skeitt eftir søgunnar gongd
og hava staðfest hvussu
menniskja ígjøgnum ár-
hundraðir hevur stríðst og
barst fyri sínum rættindum
vita sjálvandi at framtíðin,
uttan undantak, liggur harið
skyldan liggur."
Og skyldan hjá føroysk-
um sjálvstýrismonnum er
at laga eitt dygt klípið uppí
føroyska statsvarðan hvønn
einasta Guðs skapta dag.
Tjóðarbyggingin er hálvt-
annaðhundrað ára gomul.
Og 1998 má sigast at vera
hvarvið harið hon av álvara
kom inn í sína endaligu
politisku fasu. Dyggari og
veikari, tað má so verða tá
ið út við helmingurin av
litraðnum hugsar og ber seg
at sum politiskir miðaldar-
fossilar. Men eingin fær
steðgað gongdini, søguligi
djúphavsstreymurin er ov
tráður og máttmikil. Tí
ræður um at fyrireika seg
væl framat tí degi táið repu-
blikkin er ein veruleiki.
Fólkið hevur givið sit-
andi samgongu vald og
mandatið til at leggja til
rættis hesa búning. Politisk
landnám eru ein partur av
hesum, og tað frættist, at
virkað verður í løtuni við
eini yvirtøkulóg, sum fólk-
ið eftirhondini er farið at
leingjast eftir. Kanska løg-
maður ella varaløgmaður,
ella báðir, kundu greitt
tinginum frá hvarið málið
liggur og hvørið substans-
urin ætlast at verða í hesi
lóg. Gongur hon framí
loysingina ella er ætlanin
bara at høsnast framhald-
andi,
innanvert
heima-
stýrisstikið, hetta valskeið-
ið á tamb? Búskapur og
fíggjarstýring er ein partur
av viðførinum á hesi slóð.
Og landsstýrismaðurin í
fíggjarmálum hevur so
sanniliga ikki ligið á latu
síðuni hesar seinastu mán-
aðirnar.
Hugsaði um hetta mána-
kvøldið í einum kykmynda-
skála í Keypmannahavn
harið filmurin El Comman-
dante rann eftir tjaldinum.
Oliver Stone spyr Fidel
Castro hví hann ongantíð
barberar sær? Og hann
svaraði
skemtandi
og
prompte: "Havi ikki havt
stundir til tess, havi eisini
roknað út, at um eg hevði
havt brúkt eitt korter um
dagin til at raka mær í hesi
44 árini, eg havi sitið við
valdinum, so høvdu góðir
fimm hundrað arbeiðsdag-
ar verið farnir fyri einki, og
tá ið eg ongantíð havi havt
stundir til at at tikið mær av
løttum og ongantíð havi
nakra frítíð, so skilir tú at
hetta als hevði ikki borið
til." Karsten Hansen hevur
harafturímóti verið úti við
rakiknívinum, hevur bar-
berað sum frægast, nú inn-
løgurnar gjørdust ódrúgv-
ari, fyri eina tíð, og tað er
ikki ov nógv sagt, at hann
er bara komin væl frá upp-
gávuni. Lat seg ikki taka av
fótum, og stendur við hes-
um uppskotinum á tryggari
grund. Við einum yvirskot-
ið og eini skilagóðari um-
legging av skuldini til
danska ríkiskassan. Vón-
andi eitt dygt átak fram-
ímóti endaligu uppgerðini
um ríkisveitingina, sum er
meginforðingin ávegis til
fulla politiska frælsi før-
oyinga. Og sum er tilveru-
grundarlagið hjá polit-
iskum miðaldarfossilum í
Føroyum og hjá ríkis-
kolonialistunum í Keyp-
mannahavn.
Tað var greitt, longu
undir fíggjarlógarviðgerð-
ini í fjør, at samfelagsbú-
skapurin var komin í eina
niðurgongu. Rep máttu
takast í seglini. Og tað
tykist sum meiri álvari nú
er í politisku skipanini,
soleiðis at teringur verður
settur eftir neringi. Tað ber
uppskotið ið hvussu er brá
av.
Røddir, eitt nú úr Bú-
skaparráðnum, hava fyrr í
ár verið frammi við tí hugs-
an, at ongin vandi var við
eini hallgevandi fíggjarlóg.
Tað kann tað vera nakað
um. Tað valdast umstøður-
nar. Og sum so er hetta ikki
nøkur nýuppfunnin fatan av
skilagóðum
búskapar-
politikki. Leitast skal heilt
aftur til John Maynard
Keynes og hansara ástøði
General
Theory
of
Employment, Interest end
Money frá 1936, sum
koppaði og ikki minst skak-
aði, allari búskaparvísind,
ið fram til tá hevði verið
ráðandi í framkomna heim-
inum. Aðrir tóku ástøðina
til sín, og teir mest kendu
munna
vera
William
Beveridge og sviin Gunnar
Myrdal. Aðaltátturin var, at
samfelagið, staturin, skuldi
taka broddin av sveiggjun-
um í niðurgangandi kon-
junkturum, ella kreppum,
við at økja um eftirspurn-
ingin, hóast hetta í ringasta
føri kundi hava við sær, at
hall á fíggjarlógini gjørdist
ein partur av hesum átaki.
Helt samfelagið hjólunum
gangandi á henda hátt, í
fíggjarliga strongdum tíð-
um, kom peningurin inn-
aftur av øktari framleiðslu
og meira virkni úti í sam-
felagsins kyknum, serliga
um samfelagsins tilfeingið
varð javnað ímillum fólkið
- ið sjávandi hevði økta
nýtslu við sær.
Hóast vit hava verið inni í
eini niðurgongd í dastið av
einum ári, so ber illa til at
tosa um nakra kreppu. Ar-
beiðsloysið er at kalla
einki, og longu nú eru tekin
um, at gongdin er batnandi
aftur - yvirhøvur. Fleiri
alibrúk framleiða nú aftur
við yvirskoti, rækjuprísurin
kvinkar uppeftir og menn
eru ikki heilt so svart-
skygdir um upsan, sum teir
hava verið. Harvið eru
áneyðirnar fyri innspræn-
ingum og stimulansi frá
almennari síðu ikki serliga
stórar, sum støðan er í
løtuni. Harafturat eigur ein
sjálvstýrissamgonga
at
virka eftir tí veruleika, at í
fíggjarlógaruppskotinum er
eitt de facto undirskot á
615,5 milliónir krónur.
Imperialistiska eitrið, ið má
og skal lagast niður við
uppgongdini sum kemur og
við skynsomum og sparn-
um fíggjarpolitikki. Og
ikki minst við einum meira
offensivum vinnupolitikki,
sum lyftir seg uppum og
útum natúrligu tilfeingis-
vinnunar.
Ein
skilagóð
umskiping av ognarviður-
skiftunum er eisini brá-
neyðug, hetta sum liður í
ætlan at gera samfelagið
meira smiðligt, rationelt og
sjálvberandi. Ætlanin um
búskapargrunn, sum nú er
frammi
aftur,
er
ein
skilagóð loysn í so máta,
ein framtíðar stabilisatorur
í teimum frælsu Føroyum.
Funnist verður dagliga at
politisku
skipanini
og
kanska serliga samgonguni,
sum nú situr. Tað vil so
vera. Men líta vit aftureftir,
við bara so rímiliga ob-
jektivum glaseygum, so ber
illani til at siga annað enn
tað, at nógv er broytt til tað
betra hesi seinastu árini.
Ikki minst vatntætta skott-
inum millum vinnulívið og
landskassan fyri at takka.
Var hetta ein fíggjarlóg í
áttati árunum, tá ið bland-
ingsbúskapurin livdi sítt
sáliga og søta lív, og høv-
uðsvinnan seyp eina milli-
ard úr felagskassanum um
árið, hvussu skuldu polit-
isku
raðfestingarnar
tá
verið? Tær somu, ja, so
høvdu áneyðir verið at fari
út lánimarknaðinum eftir
undirskotinum og drátturin
fram ímóti eini nýggjari
meginkreppu
var
aftur
mentur. Ístaðin gongur
leiðin nú framímóti sjalv-
berandi búskapi, sjálv-
bjargni
og
politiskum
frælsi.
Andstøðan sjálv er nú
eisini farin at ivast í sær
sjálvari
sum
andstøðu.
Ákærir samgonguna fyri at
vera bæði samgonga og
andstøða,
og
formaður
javnaðarfloksins hevur al-
ment kært seg um, at eingin
tímir at lurta eftir honum
longur, tíansheldur at nakar
fjølmiðil gevur nøkrum
gætur sum hann og and-
støðan royna at varpa fram
í ljósið. Sum frá líður keð-
ast fólk kanska av mjarri og
gemenum grenji. Og lítið
konstruktivum virkni á
politiska leikpallinum. Og
at vænta, at teir fýra sam-
gonguflokkarnir
partú
skula vera samdir í einum
og øllum, tað er ið so nógv
at krevja. So ymiskir teir
eru. Men harfyri eru teir í
høvuðsheitum
vorðnir
samdir um hetta fíggjar-
lógaruppskotið og eisini
um at gera raðfestingar á
samfelagsins meginøkjum,
botnurin undir framtíðar-
samfelagnum, á heilsu, -
almanna, - undirvísingar, -
& mentanarøkinum. Hartil
hava løgur í undirstøðu-
kervið fingið eitt rættiligt
spark í afturpartin hesi
seinastu árini - ikki minst í
hesum uppskotinum.
Alfred Hitchcook var
einaferð steðgaður í toll-
avgreiðsluni í Heathtrow
floghavnini í London. Mað-
urin í tútahúgvuni, sum ikki
kendist við hann, spurdi
hvørið hann var og hvat ið
hann tókst við dagligani?
Alfred vísti honum eyð-
kenniskortið. Alfred Hitch-
cook, producer. Ná, hvat
produsera
tygum
so?
Gásarhold,
svaraði
hin
kendi
filmsmaðurin
so
sarkastiskt.
Í stóran mun mundi tað
eisini vera leikluturin hjá
fíggjarnevndini í fjørheyst.
Soleiðis sum útlitini longu
tá vóru, var neyðugt at fara
inn á konto fyri konto fyri
at finna hvørt oyra sum
kundi sparast burtur. Og tað
vóru tey, ið vóru illa herjaði
av gásarholdi hesa tíðina,
eisini samgongumenn, men
holdið mundi tó slætna tann
dagin fyri jól, tá ið 30 ting-
menn atkvøddu fíggjar-
lógina ígjøgnum. Og í ár
hava fyrireikingarnar verið
so
mikið
dyggar,
at
óneyðugt skuldi verið at
farið so rívan til verka aftur.
Tó, okkurt nosið man fara
at taka seg upp í tíðini
hiðani og til jóla. Tað man
fáur ivast í.
Hann savnaði Kina, men
man nú vera mest kendur
sum ein hin mest grimdar-
hugaði tyrannur, ið hevur
livað. Mao Tse-Tung, sáli
og fyrrverandi formaður
kinverska
kommunista-
floksins. Í lítlu reyðu
bókini sigur hann í einari
strofu, at flestu menniskju
eru sum eiturkoppurin, ið
endaði á botni í súr-
hoyggjabrunninum og var
sannførdur um, at tað var
allur heimurin sum sást upp
ígjøgnum kjaftin á brunn-
inum. Tey vísu mega duga
at skyna á, at hetta er bara
ein evarska lítil partur av
alheiminum. Hetta verið
sagt fyri at ávarða ímóti ov
nógvum snævurskygni og
ov
strammum
lokalum
gamasjubrókum nú tá ið
fíggjarlógarviðgerðin
av
álvara fer av bakkastokki.
Eingin skal ivast í, at allir
samgongumenn
mega
stuðla uppundir balansu-
gongdina, soleiðis at upp-
skotið ber ígjøgnum, bara
soleiðis eru Føroyar fram-
haldandi á fullveldiskós,
føroyskir sjálvstýrismenn
spelandi undan íhaldinum
og kolonikallunum í ríkis-
borgini við Oyrasund.
Framtíðin liggur harið
skyldan liggur. Dreymarnir
ídag eru lógarverk ímorgin.
Sjálvstýris- & samgongu-
menn eiga skyldina, dreym-
arnar og harvið framtíðina.
Sum, um tú vil tað ella ikki,
er republikkin Føroyar.
Hann ið ikki hevur fata
hetta, heldur bara fram við
at spadsera aftur og fram
eftir banjaranum í súr-
hoyggjabrunninum, eins og
eiturkoppurin hjá Mao for-
manni.
Framtíðin liggur har ið skyldan liggur!
VIÐMERKINGAR
arnar úr ríkiskassanum til
ávikavist Føroyar og Grøn-
land, sum nakra olmussu-
gávu; teir siga tvørtur
ímóti, at endamálið við
heildarveitingunum er, at
tryggja sama livifót í øllum
pørtum av ríkinum.
Talan er sostatt um eina
samhaldsfasta ella solidar-
iska skipan í einum ríkis-
felagsskapi. Talan er um
eina útjavningarskipan.
Sjálvberandi búskapur
Sjálvandi vil javnaðar-
flokkurin hava ein sjálvber-
andi føroyskan búskap. Tað
er og verður altíð okkara
endamál og okkara stavn-
hald, men tíðin var ikki
komin til tess, at vit kundu
skerja heildarveitingina við
366 mió. kr.
Taka vit fyrst almanna-
og heilsuøkið, so er stórur
tørvur á íløgum, bæði tá
talan er um almannaverkið
og heilsuverkið. Eg kann
nevna íløgur í ellis- og
røktarheim, í eldra sambýl-
ir, í eldra bústaðir, umframt
størri játtan til heimarøkt-
ina. Heilsuverkið hevur
tørv á størri játtan, bæði til
íløgur, viðlíkahald og rakst-
ur.
Løgtingsins fíggjarnevnd
hevur vitja á sjúkrahúsinum
seinastu árini og við egnum
eygum hava fíggjarnevnd-
arlimirnir sæð tann stóra
tørvin á játtanum, bæði til
viðlíkahald og til íløgur.
Eisini kann eg nevna tørvin
á at byggja íbúðir til sálar-
sjúk og til menningartarn-
að. Somuleiðis tørvin á at
byggja eldraíbúðir, vardar
íbúðir og røktarheim. À
samferðsluøkinum er eisin
stórur tørvur á íløgum.
Eitt samfelag, sum ikki
megnar at røkja grund-
leggjandi tænastur til borg-
arnar, hevur ikki ráð at
frásiga sær inntøkur, sum í
hesum førinum 366 mió. kr.
um árið.
Eg skal enda við somu
orðum, sum eg endaði
framsøgurøðuna við fyri
einum ári síðani. Tá segði
eg, at hóast framlagda
fíggjarlógaruppskotið, eftir
okkara tykki hevði nógv og
álvarsom brek, so vildi
javnaðarflokkurin kortini
bjóða til eitt breitt og dygd-
argott samstarv í fíggjar-
nevndini.
Endamálið við teirri út-
rættu hondini frá javn-
aðarflokkinum var, at vit
skuldu bøta um brekini í
framlagda
uppskotinum,
soleiðis at vit aftaná við-
gerðina í fíggjarnevndini
kundu fáa eina fíggjarlóg
fyri komandi fíggjarár, sum
kundi verða føroyska sam-
felagnum og øllum fólkin-
um til størst møguligt gagn.
Hetta tilboðið seta vit
eisini fram í ár. Landið skal
hava eina fíggjarlóg, og
ábyrgdarfullur, sum javn-
aðarflokkurin altíð er, vil
hann sjálvandi samstarva
við allar flokkar um hetta
álvarsama, sera stóra og
týdningarmikla mál.
Framhald av síðu 11
Dálkaðir ella gedignir føroyingar
VIÐMERKINGAR
Virgar T. Dalsgaard
føroyskur útiseti
Verið nú ikki fyri! Haldið
tykkum nú øll føst! Varið
tykkum, serliga øll ófør-
oysk ella órein element!
Tí nú, beint nú skal tað
avgerast, hvør ið er jurid-
iskt reinur føroyingur, pro-
klamerar
varaløgmaður,
harra Høgni Hoydal í bom-
bastiskum orðalagi í bløð-
unum seinasta hósdag.
Higartil hava vit aðrir,
satt at siga hildið, at tað
mest hevur verið hansara
egna privata og grammat-
iska problem! Men nei, nú
fáa vit at vita, at tað er
hetta, sum nívir alt okkara
fólk og forpestar gerandis-
dagin, uttan at fólkið veit
av tí, og teir pannurukkandi
og
djúpt
disputerandi
grundlógar-smiðirnir eru
fólkarættsliga bekymraðir
um, hvussu man effektivt
skal sortera føroyingar frá
restini av mannaættini, og
serstakliga frá dønum.
Tí bara ektaðir, fullblóðs
og rættstemplaðir lands-
menn kunnu vænta sær
nøkur borgararættindi í eini
komandi heilstoyptari før-
oyskari republikk. Sostatt
er tað at vera føroyingur nú
reduserað til ein defini-
tiónsspurning, og tað hevur
ikki nakað við mentan og
siðmenning at gera longur.
Men tann endaliga loysnin
er hárfínt problematisk, og
eksakta
definitiónin
er
subtil og kundi ætlandi giv-
ið einum dusini av jura-
heysum arbeiði til eina
hálva øld. Neyðugt hevur tí
eisini verið at leita sær ser-
køna uttanlands hjálp.
Etnisk viðurskifti eru
trupul at definera, tí átti
heimastýrislógin aldri at
gjørt tað, men nú vilja
menn gera sama feilin um-
aftur – tað skal definerast!
HVÍ 1 - At definera ein
føroying er ikki hvønn-
mansføri, serliga ikki, um
vit skulu fáa allar loysing-
armenninar upp í leypin.
T.d. er eitt geografiskt
kriterium heilt óbrúkiligt, tí
so koma bæði varaløgmað-
ur og meginparturin av
hansara familju í vanda og
falla heilt uttanfyri, tí tey
flestu av teimum eru donsk
og uppvaksin í útlegd –
sjálvur er varaHøgni føddur
í Danmark og uppaldur í
einum
donskum
Mao-
barnagarði.
Eitt málsligt kriterium
dugir heldur ikki, tí um vit
skuldu farið og eksaminer-
að fólk til borgararættindi,
so høvdu hópin av odda-
monnunum í loysingar-
rørsluni dumpað, tí teir
málbera seg so illa á
føroyskum, og nógvir, eitt
nú varaløgmaður, hava
ongantíð fingið bendingar-
hylling á hvørki hvørjum-
ella hvønnfalli.
Eitt
ekstremt
tekstil
kriterium
hevði kanska
verið vert at umhugsað, so
sum uniformering í koti
ella føroyskum búna – hetta
hevði havt tann fyrimun, at
man slapp av við nógvar
javnaðarmenn, sum hvørki
krógva seg í koti ella eru
andliga skøddir í húðar-
skóm.
Fyri góðum tveimum ár-
um síðani var varaHøgni
við fleiri disiplum yvir í
Reykjavík og forhoyrdi seg
um sín uppruna og natio-
nala identitet! – Hetta var
sjálvt hjá íslendingum tor-
før diagnosa at stilla, men
minnist meg rætt, haldi eg,
at ein íslendskur professari
aftaná gjølliga og nágreini-
liga kliniska kanning kom
til tað úrslit, at Høgni H.
allarhelst var føroyingur,
men hann kundi vist ikki
garantera nakað, – ikki eitt
hundrað prosent, ið hvussu
so er! Men sjálvur var
Høgni H. bæði errin og
ovurfegin, og tá ið hann
kom heim aftur úr Íslandi,
trúttaði hann inn í eyguni á
bæði Jóannesi Eidesgaard
og tí forundraðu donsku
stjórnini, at hann var super-
føroyingur! Tað var ikki
bara Jóannes Eidesgaard,
sum sá skeptiskur út! Fólk
yvirhøvur vóru ovfarin,
málleys og stórbilsin!
Hetta var ein so grotesk
og parodisk operetta, at
sjálvt ortodoksir tjóðveldis-
menn skammaðu seg yvir
sín fjákuta floksførara.
Slík
ábyrgdarleys
og
studentikos orðaklúgving,
trætan ella møsn hjá ó-
royndum
politiskum
kannustoyparum og grunn-
um amatørum í politiska
handverkinum var og verð-
ur ørkisleysur heilafimleik-
ur fyri triðja-rangs juristar,
– fyri onnur er tað tíðs
spilla, tí fyri matematiskt-
og logiskthugsandi ella
vaksin fólk er tað sjálvandi
ógjørligt at definera ein
føroying sum eitt juridiskt
fyribrigdi, og tað skal
heldur ikki gerast – tí tað er
og verður ein etniskur
spurningur.
Søgulig Holberg-analogi
Annars frætti eg í gjár frá
einum skyldmanni, at sjón-
leiksbólkur í Havn er við at
brynja seg til at spæla
skemtiliga Holberg-leikin
Erasmus Montanus
um
stutta tíð. Tað má sigast at
vera sera aktuelt – haðani
kunnu grundlógar-stoypar-
ar heimta sær nógva in-
spiratión! Tí í hesum sjón-
leiki síggja vit besta dømið
um ein studentikosan fan-
tast, sum er so bitin av at
disputera og klúgva orð, at
hann nærmast hevur kvett
og kvittað við allan veru-
leika rundan um seg. Hann
resonnerar í sonevndum
syllogismum (trí-býtt, og
trílinjað resonnement heilt
frá Aristotelessar tíð við
tveimum premissum og
síðani konklusión).
Fyri at nevna eitt dømi,
eg ørminnist frá Erasmusi,
so forskrekkir hesin bann-
setti letingi mammu sína
við fylgjandi syllogismu:
En sten kan ikke flyve.
Morlille kan ikke flyve.
Ergo er morlille en sten.
Men tá ið mamman, sum
ikki er universitetsútbúgvin
akademikari, fer at gráta,
bjargar
Erasmus
henni
næstan alt fyri eitt við
fylgjandi drepandi syllog-
ismu:
En sten kan ikke tale.
Morlille kan tale.
Ergo er morlille ikki en sten
Loyva vit okkum eina
lítla analogi til føroysku
grundlógar-naggatódnina,
har ovurlærdir esoteriskir
menn sita í sveittabroti og
definera, meðan teir elta
sínar yvirbelastaðu heila-
cellur við hvørjum juridisk
um stavilsi og hvørjum
kúgvandi komma, sum skal
vigast
og
umhugsast,
áðrenn tað kann koyrast í
tað lidna grundlógar-deigg
ið, ja, so er tað nærliggjandi
og av evsta republikanska
týdningi, at vit royna at
assistera heila-trustin við
fylgjandi serføroyskum syl-
logismum, sum kanska
kundu sloppið tí illa sperdu
grundlógar-manningini úr
kriterii-kreppuni.
Ein dani dugir ikki at
benda
Harra Høgni H. dugir ikki
at benda
Ergo er harra Høgni H.
avgjørt dani.
Men bíða nú – tað er
eingin grund til at kúra,
eingin orsøk til tjóðveldis-
grát ella tannagrísl enn – tí
beint oman á hetta illa-
vorðna filologiska argu-
mentið kemur tann evsta
føroyska intelligens-reserv-
an til hjálpar við rótfør-
oyskum
kirkjubíggjar-
logikki.
Ein dani tímir ikki at
ganga í koti.
Harra Høgni H. spákar
dúgliga í koti.
Ergo er harra Høgni H.
yvirhøvur ikki dani.
Nú eru tær disputerandi
og definerandi grundlógar-
hetjurnar sissaðar, ja, bein-
leiðis ovurfegnar, og tað
verður dansur alla náttina í
grundlógar-klubbanum. Og
soleiðis kann tann grunni
grundlógarsjónleikurin
halda fram til langt eftir at
plakatirnar til Holberg-
leikin eru tiknar niður!
Skuldi hetta ikki verið
ein gongd leið, kunnu
menn mynstra við eini heilt
aðrari slupp og leita sær
søguliga inspiratión frá
teirra undangongumonnum
í sjálvstýrislandsstýrinum,
fyrst
í
trýssunum. Teir
skuldu eisini eitast at vera
vaksnir menn, og ikki óvit-
ar!
Føroysk politisk analogi
Tað neyðars Sjálvstýris
landsstýrið 1962-66 hevði
nevniliga eisini leingi baks-
að við einum uppskoti um
borgararættindini í sam-
bandi við, at teir vóru so
illa til passar av donskum
ferðabrævi, at teir vildu
hava nýtt serføroyskt pass
og broyta táverandi heima-
stýrislógina, men tað sindr-
ið av tíðini, tá ið teir allir
vóru edrúir, bardust teir so
illa, at teir ongantíð kundu
semjast um, hvussu man
skuldi definera føroyingin,
serliga tí, at so nógvir av
teirra veljarum jú reelt vóru
føddir í Danmark og tí
etniskt vóru danir ella bara
naturaliseraðir føroyingar.
Tessvegna
kom
blaðið
Rukkulakkin í Klaksvík
teimum á møti við at prenta
niðan fyri standandi upp-
skot um borgararættindi,
sum javnaðarmaðurin og
blaðskemtarin Villi Søren-
sen segði seg at hava bein-
leiðis úr Tinganesi (Rukku-
lakkin 1964). Hetta verður
hervið citerað orðaraðið til
inspiratiónar
fyri
illa
staddar, definitións-sperdar
og grunnar lógarmenn í
dagsins aktuellu kreppu-
støðu:
» § Borgararættindi §.
a) Føroyingar eru allir før-
oyingar, sum eru før-
oyskt føddir, t.v.s. føddir
í song við madrassu, fylt
við førføroyskum hoyggi
(súrhoyggj undantikið)
og dýnu, fylt við hav-
hestafjøður – í Føroyum.
b) Børn, ið hava útlendsk-
an- ella ongan pápa, hava
ikki borgararætt í Før-
oyum.
c) Børn, ið hava útlendska-
ella onga móður, hava
danskan borgararætt.
d) Børn, fødd av foreldrum,
sum bæði eru føroysk og
fødd av føroyskum for-
eldrum, fødd í føðiland-
inum ella á føroyskum
sjóøki ella undir føroysk-
um himmali, eru før-
oyingar og hava føroysk-
an borgararætt.
ð) Astronautar, ið føddir
eru í føroyskum himm-
aløki, hava ikki føroysk-
an
borgararætt,
men
kunnu fáa hann í samráð
við nevndina fyri út-
rudding av kópi og ravni
– um hon ikki noktar.
--------------------
ø) Børn hjá sonnum før-
oyskum fosturlandsvin-
um, annaðhvørt teir eru
staddir í Danmark ella
Congo, hava sjálvskriv-
aðan føroyskan borgara-
rætt«.
§ Viðmerking: Nevndin
fyri útrudding av ravni og
kópi var ein av teimum
genialu kommissiónunum,
sum
landsstýrismaðurin,
Karstin Hoydal hevði fing-
ið etablerað! Hetta skjótt
40-ára gamla uppskotið
kann ómøguliga vera meira
fjákut ella forskrúvað enn
tað møsnið, sum grund-
lógar-klubbin
situr
og
barslar við í løtuni.
Í dag er málið etniskt ein-
falt, hóast alla jura; – eing-
in er í iva um, at útisetar,
eitt nú eg sjálvur, eru før-
oyingar, sum búgva í Dan-
mark (t.e. ein etnisk defini-
tión), og donsku tjóðveldis-
konurnar í Havn eru dansk-
arar, sum búgva í Føroyum.
– Voilá!
Men ætla menn veruliga
at halda fram við teirra
vitleysa definitións-møsni,
ja, so gerst úrslitið, um full-
veldið verður trúttað ígjøg-
num, at vit útisetar verða
danskarar, meðan allar tær
donsku tjóðveldiskonurnar
og eventuellir danskir tjóð-
veldismenn við gerast før-
oyingar! – So stupidur er
tjóðveldislogikkur! Og so
groteskt láturligur er før-
oyskur politikkur! – Er tað
løgið, um fáur satirikari
hevur hegni til at kappast
við veruleikans operettu
longur?
8. oktober 2003
TÍÐINDASKRIV
Atlantic Airways
Á farleiðini millum Før-
oyar og Ísland fara sam-
starvsfelagarnir Air Iceland
og Atlantic Airways at økja
um útboðið av ferðatil-
boðum. Í fyrsta umfari
verður
flúgvingin
um-
skipað í vetur, so BAe-146
flogførini hjá Atlantic Air-
ways verða brúkt til flúgv-
ingarnar, bæði fríggjadag
og mánadag. Tá verður
pláss fyri eins nógvum
fólkum
á
fráferðurm
fríggjadag og heimferðum
mánadag.
Feløgini hava umhugsað
at økja túratalið til tríggjar
ferðir um vikuna, men enn
tykist grundarlag ikki verða
fyri hesum um veturin, men
veksur
undirtøkan
fyri
flúgvingini til várs er
hugsandi, at eitt Fokker 50
flogfar hjá Air Iceland
flýgur eina fráferð mitt í
viku til várs.
Samstarvið millum fe-
løgini um flúgving millum
Reykjavík og Narsarsuaq í
Grønlandi
heldur
fram
komandi summar. Flogið
verður tvær reisur um
vikuna
-
týsdag
og
fríggjadag - frá miðjan juni
til fyrst í september.
Air Iceland og Atlantic
Airways arbeiða í løtuna
við at endurskoða prísirnar
fyri ferðing millum londini
og rokna við at kunngera
nýggjar prísir seinni í
mánaðinum, sum vónandi
fara at fáa fleiri fólk at ferð-
ast millum Føroyar og Ís-
land.
Íslandsflúgvingin
C
M
Y
K
13
12