leygardagur 24. mai 1997síða 41

DAGNY JOENSEN Hvussu var tað at arbeiða sum blaðkvinna fyri 20 ár um sidan, spurdi ein starvs bróður meg nú ein dagin Fyrsti tankin var sami spurningur, sum eg fekk fyri 20 árum síðan, tá tað ikki var so vanligt at konufólk arbeiddu á blødunum Tað var júst um tað mundið, tá tað leingi ikki hevði verið nóg mikið at skúlalærarar, prestar, polit íkarar og onnur. góvu seg til kennis við onkrum, sum lá teimum á hjartað at fáa á prent Tá segði ein blaðmaður við meg, at eg kundi sakt ans, tí eg kundi spyrja fólk um alt millum himmal og jørð, uttan tó at missa and lt Við ðrum orðum - eg kundi spyrja býtt so nógv sum mær lysti, tí eg var konufólk. - teimum kundi ein vænta sær alt av. Serliga um tú hevði búð uttanlands, og hevði fingið frænir av, at samfelagið ikki byggir á mannfólkamentanina — å- leina Kvinnumentanin hevði so smátt vunnið frama aðra- staðni, og kravdi at verða hoyrd. So hart róptu tey ungu konufólkini, at tað hoyrdist heilt til Føroya! Jú, satt var tað, at tå í tíð- ini var ikki vanligt at tosa um annað enn fiskivinnu sáttmálar, tonsatal av veiddum fiski, bygging av havnum og tunnlum, skúla- mál, ítrótt, átrúnað, vígslur og håtidarhald av ymsum slag, sum eru til skjals í bløðunum í sjeytiårunum Ráddi um tað, id hevði áhuga fyri menn Fyri at vissa meg um, at tað ar so, blaðaði eg í einum irgangi av Sosialinum frá 976 Fólk vóru avgjørt meira huffarslig áður, og tey gjør- du nógv burturúr, um okkurt hendi í teirra bygd. Tey vóru altíð blíð, tá vit á bløðunum komu at vitja, men tað var ikki allir spurningar sum vóru svaraðir Kanska vóru spurningar- nir als ikki settir, tí ein inn antanna sensurur forðaði fyri, at tå yvirhøvur tordi at spyrja um tað, sum lá fremst í huganum at fáa svarað Hetta var ártíggjund áðrenn avdúkingar komu fram í miðlunum, sum vit kenna tað í dag. Hægst ein uttan landastubbi um líkt og ólíkt sum hendi aðrastaðni í heiminum, slapp á prent" men ikki hendingar, sum fóru fram hjá okkum Tað var so nógvir 6 nevndir spurningar, sum fingu loyvi at hvíla í fríði, tí teir ikki hóskaðu at koma á prent, ella eisini, at tað Njáll Sigurjónsson og Dagny Joensen við ljósborðið. Aftanfyri sæst Tumm: Temablað - SANDT, 70 ár, nr. 96, ie FV as Pauli Thomsen, ið er drúgvastur á Sosialinum. Hann hevur starvast á blaðnum síðan 1973. Myndin er tíkin, áðrenn teldurnar fingu ræði blaðframleiðsluni - Legg ikki í góða, hasum hevur tú ikki skil fyri Dagny Joensen, blaðkvinna, hugleiðir um blaðmannayrkið fyri 20 árum síðani mest vóru menn sum skriv- aðu blødini Máti varð við, hvussu langt teir kundu fara í síni skriving, um teir skuldu takast í álvara Tað var m.a at miðsavna seg um tey ger- andismål, sum høvdu áhuga millum menn. Tað merkir í hesum føri, teir ráðandi í samfelagnum - annadhvørt í politikki ella í vinnulívin- um „Tey bleytu virðini“ vóru kanska ikki so høgt í virði, at menninir loyvdu sær at viðgerða slík evni. Tað er kanska ikki so legið, tá litið verður aftur um bak. Tað vardi kortini ikki so leingi, og stutt eftir var hol sett á Vælferðin var við at fáa fótafesti í Føroyum, og konufólkini fóru eisini burt- ur í útbúgvingarsrindum Ja, tær fyrstu av teimum stóru árgangunum vóru um at vera lidnar, og komu heimaftur at arbeiða. Tær høvdu verið í kvinnurørsl uni í Danmark, og fótaðu sær eisini heima í kvinnu- felagsskapi Óhoyrt at tosa um rýmdar kvinnur Nú komu krøvini um at:fáa barnagarðar og pedagogar at anså eftir børnunum, meðan mammurnar fóru til arbeiðis. Eisini at geva teimum gomlu sømilig kor á ellisdegum. Sum fráleið sæst í bløðunum, at hesi mál fingu blaðrúmd Um hesi viðurskifti skul- du lýsast út í æsir, so var tað ein fyrimunur at vera konufólk Tú kundi skriva um so mangt, sum hevði verið tagt burtur, men sum nú trokaði seg fram. Var ikki møguligt at fáa fólk at standa fram, so kundi tað gerast við 6- navngivnum keldum, um neyðugt. fyri bert at seta orð á trupulleikarnar Drigið verður fram í hug- anum nógvar spennandi samrødur við heimildarfólk, sum kanska ikki høvdu so góðar sømdir, eitt nú einsa- mallar mammur, sum kærdu sína neyð, tí eingin var at ansa børnunum. Tær noyddust at taka til takkar við trongum og slavnum kjallaraíbúðum. og kundu sviðan av einsemi og at verða hildnar uttan fyri, tí tær ikki høvdu ein mann at hella sitt hevur til 0.s.fr Hetta var langt áðrenn Kvinnuhúsið kom, men tað var ikki ókent at kvinnur og børn rýmdu undan volda- ligum monnum, men tað var óhoyrt at tosa um al- ment Alvarsligir og burturtagd- ir spurningar, eitt nú fostur- tøkumålid kom fram í blød- unum, men hetta cynid var so eymt, at tað neyvan fekk eina viðmerking - annað enn í stillum millum fólk, sum ikki tordu at taka málið upp á tungu alment Um hetta mundið var størsta og rúgvusmiklasta kjakið í bløðunum um Ric- hard Wurmbrand. Hetta var átrúnaligt kjak, og eg haldi ikki, at tað er ov nógv gjørt av, at tað vardi nærum eitt ár! So hvert sum fráleið og vit komu upp í åttatiårini, broyttust hesi viðurskifti. Nú vóru nógv væl út- búgvin fólk, sum høvdu verið á journalistaskúla aðrastaðni. Tað høvdu blað- fólk eisini verið áður, men nú var blaðmannaútbúgv- ingin longd ul fýra ár. Tað førdi eisini við sær at blødini mentust í vavi og innihaldi. Nú var ikki long- ur skomm at tosa um bleyt virðir. Tey vóru viðurkend sum ein partur av teimum samfelagsmálum, ið umfat- aði bæði kvinnur, menn, børn og gomul. Poltisku flokkarnir fóru nú so smátt at taka kvinnu- mál upp. Tað var helst góð reklama fyri at fáa atkvødur Eg hugsi ikki, at tað var ætlaðin at geva kvinnunum framíhjárætt ella at tær skuldu verða tíknar við í ráðum, men meira fyri at promovera flokkarnar og hervið geva monnunum størri atkvødutal. Undirforstaðið, kvinnur- nar fingu loyvi blanda seg uppí politikk, men tær skuldu helst ikki tosa so hart, at mannfólkini ikki hoyrdust framum Tað er nú ikki so stórt ødr- vísi enn í dag, men nú er tað ikki longur dygd at flenna at ti, sum konufólk siga og halda vera rætt og rímiligt. Tað er góðtikið at konufólk eisini hava eina meining, sum kann vera eins skilagóð og tann hjá hinum kyninum. Maktsjúkir menn vilja sleppa undan at svara Afturvendandi trupulleikin í blaðarbeiðinum i åttatiår- unum var einamest, tá eg skuldi tosa við vinnulívs- fólk og aðrar oddapersónar, sum høvdu eitt orð at siga í samfelagnum - so ella so Tað var so mangan leið- arar, sum vildu staðfesta sítt vald - men rendu seg fastar í onkrum spurningi, svar- aðu: „Nei, góða, hatta skal tú ikki skriva um. Tú hevur als íkki møguleikar at skilja tað, sum liggur aftanfyri spurningin“ Er tað nakað, sum fær eitt blaðfólk at síggja reytt, so man tað ivaleyst vera, tå - ofta maktsjúkir menn royna at sleppa undan at 24. mai 1997 sida 7 svara einum spurningi, og hjålpa sær vid, at tann sum spyr ikki hevur „heila“ at skilja Nú eru tíðirnar tíbetur broyttar. Fleiri konufólk ar- beiða í loftmidlunum og á bløðunum, men enn eru tær í minniluta á arbeiðsplássu- num. Bert tíðin kann broyta hetta mynstrið, men eg ivist ikki i, at fyrst tá eins nógv starvsfólk av báðum kynum arbeiða á hesum eki, fæst reiðiliga yvirlit yvir, hvssu hetta samfelagið er háttað. Tað eru nevniliga ikki bert ein spurningur um at spyrja, men eisini ein spurn- ingur um, út frá hverjum sjónarmiðum tú spyrt, men ikki minst, hverji mál verða drigin fram í ljósmála. Til stuttleikar kann eg enda við einum tilburði fyrst í áttatiárunum, tå ein útlendskur blaðmaður bråd- liga stóð fyri mær á skriv- stovuni, og bað um at sleppa at taka eina mynd av mær. Jú, gaman í, svaraði eg brosaði blíðliga Tá eg spurdi hví hann skuldi hava mynd av mær, svaraði hann, at:tað var tí at tað bert vóru tvær blað- kvinnur í Føroyum, og eg var onnur. Oneyðugt er at siga, at blaðmaðurin ikki fekk loyvi at brúka myndina.