leygardagur 7. juni 1997síða 12

JÁKUP THORSTEINSSON Háttvirdi preces og áhoyr arar' Eftir at hava hoyrt tað sum higartil er farið fram í hesi akademisku viðgerð av einum so týðandi evni sum tí, ið vidgjørt er í bókini um verkamannafelagið Fylk- ing, fari eg partvís at taka saman um tað mest týdn- ingarmikla, sum fram er ført. Partvís ætli eg mær at siga nakað um fakligu me- toduna, disponeringina, rel evansin og tað tilfar, sum etta stóra verk er grundað á Longu í fororðinum verð- ur gjørt greitt, at endamáli við bókini er at økja kunn leikan til søgu og lagnu verkafólksins á Tvøroyri Samstundis er bókin eitt heiðursrit til verkamaina agsskapin Fylking, sum varð stovnadur á Tvøroyri í 9I» Ipprunaliga undir r - ghedet g i IVIMAark af Va i y » yri samráðing- unum vid Tvøroyrar Ar beidsgevarafelag, og tad er K atusbr yyting stødu Fylkingar sum ger, at Keldutilfarið er stórt í vavi og lýst í Innganginum g Viðmerkingunum aftast í bókini. Talan er um bæði prentað og óprentað tilfar og bandaðar samrødur Høvundurin hevur gjørt eitt sera stórt fyrireikandi ar- beiði og hevur savnað sam- doktararitgerðina um arbeiðsm Vikuskiftið ylking Jóannes Dalsgaard: >Fylking 75 ár<. Arbeiðsmannafelagið Fylking 1996 Høvundurin hevur latið ritgerðina inn til dømingar til Ph.d.-prógv. Vit prenta í dag røduna, sum tíðin ikki loyvdi Jákupi Thorsteinsson at halda í Norðurlandahúsinum leygardagin 24. maí, tá Jóannes Dalsgaard vardi ” Jákup Thorsteinsson ynskir Jóannes Dalsgaard tillukku Hans Jåkup Debes an eitt breitt og sera åhuga vert tilfar, sum hann hevur lagt fram å ein livandi hått Bókin er væl skrivað og å åhugaverd at lesa. JD dugir væl at greiða frå. Persónar og hendingar úr fortíðini standa greið fyri lesaranum viðurskifti verða greinað og frágreidd í einari breiðar! frásøgn og har tað í stóðum ikki er gjørligt at fara niður á botn, ger JD vart við hetta At informantarnir í mongum førum ikki verða navngivnir kann hava sam band við, at samfelagið er so lítið, at nær um øll kenna hvert annað Kapitulin um Verka mannarørsluna til 1914 er eitt yvirlit, sum tænir til at seta tad evni, høvundurin viðgerð, inn i søguligan samanhang - ella at geva fråsøgnini eina søguliga bakgrund. Lýsingin av verkamannakorunum og viðurskiftum verkamanna við kapitalistar er eisini eitt alibi fyri sjálvari høvuds viðgerðini, sum jú í prins ippinum snýr seg um sam evni, nevniliga sostala støðu og klassakamp Jóan Heindrik Winther Poulsen, professari kag- ar hugtikin í bókina Fylking - doktararitgerð- ina hjá Jóannesi Dals- gaard annafelagið Fylking á Tvøroyri: # við doktaraheitinum. Aftanfyri síggjast Jón Þ. Þór og Longu í fyrsta kapitlinum kemur holdningurin hjá rit- høvundinum fram, og hesin holdningur er sjónskur gjøgnum at kalla alla rit gerðina - og sæst bæði í við- gerðini av tilfarinum og frá- søgnini sjálvari. Jóannes Dalsgaard er við í tí, hann skrivar og tekur beinleiðis og óbeinleiðis stæðu til frama fyri verkamannin Sagt á annan hátt: Tað sym- pati og tann virðing, sum J.D. hevur fyri tí arbeiðandi fólkinum kemur greitt fram í bókini um Fylking Sjálvur ger J. D: eisini vart við, at tað eru viður- skifti verkamanna, hann viðger og lýsir - ikki stødan hjá kapitalistunum ella handilshúsunum á Tvør- oyri. Eisini ger hann vart við, hvør hevur skrivað um hesi seinast neyndu viður- skifti, og hvørji verk teirra eru. J. D. vísir eisini á, at tað liggja aðrar gransking- aruppgávur bæði á tí av honum vidgjørda keldu- og heimildartilfari og ødrum tilfari um sosial og politisk viðurskifti. Sum dómi um hetta kann nevnast, at við gerð hansara fevnir um Fylking, og ikki um systir felagið Fiskepigernes Fag forening. Fakliga er eingin iris ivi um, at tað eins væl kundi verið skrivað søgulig rit- gerð um felagið hjá konu fólkunum, og at hetta eigur at verða gjørt Tó eru tær ikki gloymdar í ritgerdini. Samstarvið millum tey bæði feløgini er í stóðum lýst, og sera áhug- avert er at lesa um, hvussu munagott Fiskepigernes Fagforening stuðlaði tiltak- inum, tá A. T. skuldi setast á stovn Lýsingin av sosialismuni, bædi i verk og sum hugtak, f yvirlitinum um Verka mannarørsluna er beinleidis viðkomandi fyri tað, ið seinri verður lýst í ritgerð- ini. Td. verður sagt um P. M. Dam, at hann, eftir at hava hitt læknan Abraham Metz, fekk kunnleika til Marx, sosialismuna og ar- beidararørsluna - og gjørd- ist eldhugaður sosialistur (153). J. D. skrivar eisini beinleiðis, at Dam virkaði íðin fyri, at fiski- og verka- menn skuldu vinna sær pol- itiskt vald og ogna sær framleiðslutólini (137), og hetta er greið sosialisma Samanber t.d. hetta við tað ið skrivað verður um Mani festið (24f). Viðurskiftini millum verkafólkið og handilshúsini á Tvgroyri verða beinleiðis lýst sum klassakampur. Um aldar mótið 1900 verða fortreyt irnar fyri einari føroyskari verkamannargrslu av álvara skaptar, skrivar J. D. (35) Kapittulin um samfelags- viðurskifitni til umleið 1915 (2. 38-74) er ein góður og breiður inngangur til høv- uðsritgerðina. Serliga áhug- averd er frágreiðingin um tey sosialu viðurskiftini frá 2. 63 og frameftir. Hetta er tann neyðuga lýsingin fyri bakgrundini av verka- mannarørsluni. Í hesum sambandi nýtist JD fyrstu ferð eina av bandaðu sam- rødunum sum keldu, setta inn í tekstin. Hetta ger frá- søgnina meira livandi, tað er ein og, hann dregur for tíðina nærri lesaranum Hetta er ein teknikkum, sum JD nýtir nógv gjøgnum alla bókina. Niðurstaðan í hes um kapitlinum er heilt greið: allar heimildir benda á. at:tíðin er búgvin til verkamannarørsluna A s. 75 byrjar sjálv hen uðsviðgerðin, har grettt erður frá st lanini av Eni Fyrsta tiltakið hes víkjandi fór fram 5 1915. Lønarvidur kift jønarsamrådingar hava verið av heilt central um týdningi frá byrjan av. Í søguni hjá føroysku verka fólkunum er hetta eim stór hending. Engagementið hjá ID kemur fram í hesum orð um: »Enigheden var so væl fyrireikað og limirnir so samdir, at teir myndaðu eitt virki, sum sjálvt ikki tað almáttuga peningavaldid hjá vyirstættini á Tvøroyri megnaði at taka Stovn arar Enighedens eiga... at verða mettir sum teir, ið íbirtu arbeidararørsluna í Føroyum«. Hetta seinasta er tó ein pástandur, sum eigur at verða diskuteraður ella umrøddur her Og eitt annað citat »Agangurin á føroysku verkamannastættina hevði nógv andlit og sýndi seg í ymiskum líki, eitt nú við undirløn, vinnuloysi, fátæk radømi, eyðmýkjandi keypsbandi, sjálvdrátti um- borð í sluppunum, vánalig- um kosti umborð, vánalig- um heiisuvidurskiftum á sjógvi og landi, longum ar beiðsdegi, vánaligari ar- beiðstrygd á sjógvi og landi, vánaligum útbúgvingar- møguleikum, småum møguleikum fyri socialum flytføri og vånaligari al- mannaléggåvu (s. 83)« Logikkurin er, sum JD eis- ini vísir á, at tå ágangurin og eyðræningin fara út um eitt víst mark, svara fólk aftur, verja seg og gera mót álop. Hetta er eisini nakað, sum søgufrødingar og aðrir samfelagsgranskarar hava diskuterað. Royndir vísa, at við hvert ger fólkið upp- reistur, tá trýstið og útpín- ingin fer út um ávíst mark - í ødrum førum letur fólkið sær tílíkt lynda Kapitulin, sum byrjar á s 87, er um stættastríð, og vit lesa, at tað ikki bert vóru arbeiðarar, men eisini ar beiðsgevarar. sum róku