fríggjadagur 7. november 2003síða 6

10 Nr. 212 - 7. november 2003 Nr. 212 - 7. november 2003 11 Nú líður so mikið væl við arbeiðinum við Norður- bryggjuni í Keypmannhavn, at hetta komandi ment- anarhúsið kann lata dyrnar upp í hesum mánaðinum. 27. november er ásettur til at vera sjálvur vígsludagurin. Lat okkum alt fyri eitt ynskja stigtakarum og brúkarum tillukku við hesum tiltakinum og má tað gerast ikki bert ein savnandi mentanardepil men eisini karmur um frið og semju millum menniskju og lond. Í einum heimi, har ófriður og órættvísi framvegis merkir gerandisdagin so nógv og er ein álvarslig hóttan, hava vit brúk fyri stovnum, húsum og karmum, sum ikki einans skulu hálova og menna mentan, men sum eisini við síni hjáveru kunnu mótvirka ófriði og órættvísi millum lond og menniskju. Karmum, sum byggja á kunnleika og kærleika millum fólk. Nettupp eitt fleiritjóða mentanarhús sum hetta kann hava týdning í so máta. Mentan og kunnleiki hvør um annan eigur at hava víðari sikti enn "bara" tað at kunna fegnast og gleðast í sínum og um sítt egna umhvørvi. Hesi kunnu og eiga at geva okkum øllum íblástur til at skapa ein betri og ríkari heim fyri okkum øll. Ætlanin við Norðurbryggjuni er at seta fokus á smá- tjóðirnar í Útnorði, Grønland, Ísland og Føroyar. Tað er gleðiligt, at serliga danir hava tikið stig til at skapa okkum henda nýggja karm og møguleika. Har vit kunnu savnast og sínámillum geva hvørjum øðrum nakað, og har vit samtíðis kunnu vísa umheiminum vegin til okkara kæru lond og mentanir. Gjøgnum slíkt hús kunnu vit koma nærri umheiminum, og umheim- urin nærri okkum. Útnorður fyllur nógv meira á heimspallinum enn vit gera okkum greitt. Hóast fá so eru vit stór – stór í tilfeingi og stór í mentanarligum ríkidømi. Ríkidømi, ið ikki bert skal halda lív í okkum, men sum eisini skal gagna restini av heiminum. Vit eru rík í so mangar mátar. Ikki bert hava vit stór tilfeingi í undirgrund og í havinum, vit hava eisini eina náttúru og eina mentan, sum gera okkum til nakað serligt. Góð 300.000 menniskju hava fingið eitt so ómetaliga stórt ríkidø mi at troyta og umsita – ja fingið tað til láns frá okkara eftirkomarum – at vit eiga eisini at umhugsa, hvussu hetta ríkidømi so ella so kann vera við til at skapa ein betri heim fyri onnur eisini. Tað kann vera eina slíka uppgávu, sum Norðurbryggjan eisini kann vera savnandi um. Har vit við okkara egnu mentan og hjáveru í Útnorði og okkara óavmarkaða ríkidømi kunnu geva okkara íkast til stríðið fyri frið og rættvísi. Hví ikki síggja Norðurbryggjuna eisini sum ein av mongum lyklunum til eina betri verð, har vit kunnu vera fyrimynd fyri onnur samtíðis sum vit við hesum húsi eisini kunnu fáa íblástur frá øðrum. Tá hevur Norðurbryggjan tænt sínum endamáli. Latið ikki hetta góða mentanarhús gerast eitt tiltak fyri tey fáu og tey múgvandi. Latið tað gerast eitt fólksins mentanar- og friðarsinshús. Eitt evarska lítið forum, sum kann geva eitt stórt íkast til tað góða og menna ndi í okkum menniskjum. Ein lítil pallur, sum torir at vera við til at flyta mørk á tí stóra altjóða palli, ið vit øll, rík sum fátæk, ung sum eldri, sjúk sum frísk, hvít sum svørt, kristin sum muslimar, ja øll eru partur av. DAGSINS MEINING Sosialurin Norðurbryggjan – nakað meira VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Hergeir Nielsen Javnaðarflokkurin hevur nú í fleiri umførum seinastu árini sæð seg noyddan at brúka nazistisku oddafisk- arnar í stríði sínum fyri at verða hoyrdur í føroyskum politikki. Sjálvur floksformaðurin kendi seg kallaðan at brúka hetta ótespiliga og skitna vápnið undir valstríðnum seinast, og er í skrivandi løtu farin at kunna okkum um, at tey í javnaðarflokk- inum eru farin at taka dagar millum propagandakynstr- ið hjá Hitler og tað hjá dr. phil, Joseph Goebbels. Sum skilst, so er tann seinni meiri átuligur og viðkomandi at brúka í føroyskum politikki heldur enn tann fyrri. Hann er jú bæði dr. phil og eitur Jo- seph, frættist nú av sosial- demokratiska fjallinum. Vit onnur halda nakað heilt annað um hesi bøl- menni og eru hvørki upp á for- ella eftirnavn við tey, og taka harafturat størst møguligu frástøðu tí poli- tikki, sum legði alt Evropa í oyði. Umrøðan av føroysku fíggjarlógini avmarkaði seg so heldur ikki til bara at grava hesi viðtýggi upp úr eiminum. Nýggjari og meiri viðkomandi saman- beringar vóru eisini neyð- ugar fyri at allýsa og flokka okkum tjóðveldisfólk sam- an nøkrum av teimum ver- andi bølmennunum eitt nú í ETA. Ein tingmaður javnaðar- floksins fekk so eisini átalu frá formanninum í einum seinni umfari, tá ið hann fyri aðru ferð kendi seg kallaðan og endurtók skuldsetingar sínar um sambandið millum Tjóð- veldisflokkin og ETA. Eftir mínum tykki var tað ein undanstøkking at siga, at talan var um ein spurn- ing, ið ikki skuldi átalast. Talan var púra greitt um eina niðurstøðu og staðfest- ing av eini samanrenning millum ein útlendskan yvirgangsfelagsskap og ein føroyskan flokk, og tað er álatuvert, tá tað verið borið fram á løgtingsins talara- palli. Eisini tá ið niðurger- andi ákæran er ílatin eitt spurnartekin. Lættliga kann eitt og annað gleppa tingmonnum av munni, sum betri var ósagt, og ikki ber til at tiga við afturvirkandi kraft. Sjálvur fekk eg lítlan tíma frammanundan átalu frá formanninum fyri at siga Andrass Samuelsen, fyrrverandi formann sam- bandsfloksins, hava forðað fyri at 2.000 kr. vóru latnar Føroya Fólkaháskula við teirri grundgeving, at tað var betri at hjálpa føroying- um á danskar háskúlar. Hetta var í 1927, og varð hetta sagt í einum aftursvari til annan tingmann. Løgtingsformaðurin helt tað vera skeivt at endurgeva deyðar menn, sum ikki fingu svarað fyri seg. Sum tingmaður eigur tú at fylgja formansins átal- um, hóast tjakið á tingi gerst í so tannleyst, um deyðir menn verða dripnir uppaftur, og okkum ikki unnist møguleika at endur- geva teir upp á gott og ilt. Eg haldi framvegis mína útsøgn vera rímiliga sámu- liga, og ta hjá javnaðar- manninum í so niðrandi. Mín útsøgn er átalað og so- statt vánaligur tingsiður, meðan orðalag javnaðar- floksins hevur vunnið sær hevd á tingi eftir avgerð formansskapsin, og sostatt vert at taka uppaftur. Sig so tað. Skuldsetingarnar móti tjóðveldisflokkinum hava nú nøkur ár á baki, og hava hesir ótespiligu hógvar javnan stungið seg upp, tá ið andaligi førningurin hjá mótstøðufólki okkara hev- ur skotið seg. Vit minnast soleiðis for- mann javnaðarfloksins, og onkran sambandsmannin eisini, hava syft ákærur av hesum slag eftir okkum undir valstríðnum, og stásið verður hildið við líka enn dagin í dag. Mær vitandi hevur tjóð- veldisflokkurin einki havt við nazistarnar at gera, og einki í floksins politikki ber brá av nøkrum samanhangi tann vegin. Meðan vit í tjóðveldisflokkinum stutt sagt einki hava ella høvdu til felags við hesi bølmenni, ið týndu 6 mió fólk undir 2. heimsbardaga, stóð danski javnaðarflokkurin teimum munandi nærri, tá høvið beyðst. Tá brúk var fyri at hevda suverenitetin, ella fullveldi yvir Føroyum, vóru trygd- arviðurskifti okkara slept upp á fjall, meðan danski forsætismálaráðharrin, Stauning, bjóðaði nazistun- um vælkomnum til Dan- markar at vera, og álegði dønum at meta hesar sum egnu vinir teirra. Hesin Stauning var javn- aðarmaður og stóð høgt í metum millum føroysku lagsbrøður sínar. Hóast ríkilig høvi, so kundi eingin okkara droymt um at kasta føroyska javn- aðarflokkinum nakað sum helst fyri í so máta, og vón- andi gerst tað seinur dagur, at nakar okkara ger tað. Tað mest tragiska í øllum hesum rokinum er, at talan var ikki um tilvildarlig mistøk, ella at nakað glapp nøkrum úr munni í sinnis- muni. Boðskapurin var væl fyrireikaður og festur á blað í skrivaðari talu. Tjóð- veldisfólk skuldu í sama posa sum hópdrápsmenn, mordarar og yvirgangs- menn av ringasta slag. Rætthugsandi javnaðar- fólk hava sjálvandi nógv hægri mið og mál, men floksformaður teirra hevur tíverri í fleiri umførum vart avstumpaða boðskapin sum sín egna. Vanligi føroyingurin trýr sjálvandi ikki einum orði av hesum perfidu skuldset- ingum teirra, men ein eftirmetingin er so sjálv- andi, at javnaðarflokkinum onkursvegna hvítvaskar nazistar og onnur yvir- gangsfólk í samanbering- um sínum við friðarligar føroyingar. 4.800 vóru ov nógv til jarðaferðina hjá Karl Dönitz, skrivaði Karl Otto Meyer í Flensborg Avis, tá 5.000 fólk fylgdi eftir- manni Hitlers til gravar tann 6. januar 1981. Tey áttu heldur at havt krógva seg, enn at vakt upp gomul minni, segði Karl Otto, sum er ein kendur stríðsmaður móti nazism- uni og fyri donskum áhuga- málum á marknaleiðini Danmarkar Týskland mill- um. Nú kenna vit so nøkur afturat, ið áttu at krógva seg burtur. 4.800 ov nógv Regin Eikhólm Lygnin hevur ferðast runt hálvan heimin áðrenn sann- leikin nær at lata seg í skógvarnar, sigur Mark Twain (1835-1910). Kanska gevur hetta okkum eina ábending um, hví veruleikin er tyngri at dansa við enn fiktiónin. Eitt viðkomandi dømi um hetta er tá Katrin Dahl Jakobsen ( KDJ) á tingi í eini viðmerking til fíggjar- lógina 9/10-03, í einum broti valdi at átala varaløgmann fyri hansara propaganda framferð, og vantandi sann- leikavirði. Eitt nú tá hann beint undan fólkatingsval- inum proklameraði at, "oljan er funnin". Hetta var ósatt, men tað vistu fólk ikki, og tí gav hetta fólki eina óveruliga ósanna optimismu. At geva fólki falskar vónir og mála alt ljósareytt, og harvið fyri- gykla fólki ein annan veru- leika, var eitt nógv brúkt amboð undir 2. veraldar- bardaga, førdi KDJ fram. "Eg troysti mær ikki at nevna navnið á tí persónin- um, men nakað av hesum snildunum hava okkara konservativu nationalistar eisini brúkt." Ikki Hitler men partiellar Goebbels snildir Temaðið í omanfyristand- andi hjá KDJ er um propa- ganda og ósannindini hjá varaløgmanni. Við at associera ella samantvinna 2. veraldarbardaga við propaganda og lygn, kemur eittans navn fram á skerm- in, nevniliga Joseph Goebbels (1897-1945), ræðandi demagogur og propagandaministari v.m. Í viðmerkingini hjá KDJ er heilt einfalt ongin annar associatións møguleiki enn Goebbels. Vert er tó at leggja til merkis, at eingin beinleiðis samanbering verður gjørd, men bert ein partiel ábending. Hon sigur nevniliga, at "nakað av hes- um snildunum hava okkara konservativu nationalistar eisini brúkt." At varaløgmaður hesi seinastu 5-6 árini hevur verið ein ræðandi dema- gogur og propaganda- ministari, eru vit mong sum kunnu taka undir við. Tey, sum ivast í hesum pástandi, kunnu gjøgnum- ganga bløðini í hesum tíðarskeiðnum og har síggja, hvat loysingarher- ferðin hevur borðreitt við úr verbalkøstinum. Eisini kunnu áhugað lesa "Frá- greiðingina um 80-árini, Føroya Løgting §19 nevnd- in 2000", og "Færøerne i bankkrisens tegn, Richard Mikkelsen, Handelshøj- skolens forlag 2001", og samanbera við útsagnir hjá varaløgmanni. Er tað hinvegin onkur sum ynskir meiri loysingar- propaganda so les "Myten om rigsfællesskabet, Høgni Hoydal, Lindhardt og Ring- hof 2000" ella síggj nýggja filmin hjá Ullu Boye Ras- mussen um sama evni. Hvussu uppstóð lygnin Hvussu uppstóð lygnin um, at KDJ skal hava saman- borið varaløgmann við Hitler himself? Helst ein kærkomin møguleiki til at flyta fokus frá fiktiva politikkinum hjá varaløg- manni og samstundis niður- gera og seta anstøðuna við KDJ í ringt ljós. Hinvegin so ljóðar Hitler av meiri enn Goebbels. Men her hevur pennaførarin hjá varaløgmanni, Sjúrður Skaale, gjørt eitt mistak, tí Hitler ynskti at ekspandera og fáa "Lebensraum", með- an olmussudýrið varaløg- maður, ein konservativur nationalromantikari, ynskir tað mótsatta. Frá at vera í einum ríki við yvir 2.044.431 km2 so ynskir varaløgmaður at minkað tað til 1399 km2. Við ørðum orðum, so eru Hitler og varaløgmaður tvær in- kommensurablar støddir, tvs at teir kunnu als ikki samanberast, tí teir vilja hvør sítt! Nú umboðar varaløgmaður bert 25% av okkum føroyingum, og er tí politiskt ov lítil til at hata og ikki nóg stórur til at elska. Varaløgmaður líkist tí líka so lítið Hitler, sum undirritaði líkist Kong Salamon. Innlit frá løgtingsskriv- stovuni og niðurstøða frá Fróðskaparsetrinum Tað sum fekk undirritaða at taka pennin, og ringja til løgtingsskrivstovuna, fyri at fáa útskrift av KDJ’s viðmerking, var tað sum stóð í sosialinum 1/11-03, har Eyðun Andreasen, fólkalívsfrøðingur frá Fróðskaparsetrinum verður biðin um at siga sína hugs- an um málburðin herfyri í løgtinginum. Fyrsta svarið er "Andalig armóð" , og seinni verður sagt, at "Sein- asta dømið, tá løgtings- kvinnan Katrin Dahl Ja- kobsen samanbar lands- stýrismannin Høgna Hoy- dal við Hitler, heldur hann vera tað grovasta, hann hevur hoyrt á tingi." Vit fáa tó ikki at vita, út frá hvørjum upplýsingum fólkalívsfrøðingurin kem- ur til sína bersøgnu og ein- týddu niðurstøðu, ella um tað kanska er journalisturin ið borðreiðir við Goebbels doktrinini: "Endurtak eina lygn nóg ofta og fólkið trýr tí." Hetta kundi annars verið áhugavert at vita. Omanfyristandandi und- irstrikar, at KDJ hevur rætt í sínum associatiónum, tí hetta minnir alt ov nógv um fordums kendan fram- ferðarhátt. Fyrst illgitingar við ósannindum og propa- ganda og eftirfylgjandi kemur blástemplingin frá hægri lærustovni av vís- indaligum autoriseraðum persóni (professorførleika) í góðari trúgv og intaktum trúðvirði. Skal hetta ikki gerast dagligur kostur, mugu vit tora at siga frá ella rópa varskó. At tora At tora, er at missa fótafesti eitt bil, men ikki at tora, er at missa lívið, sigur Søren Kierkegaard (1813-55). Katrin Dahl Jakobsen tordi, men tað kostaði henni eina heksajagt! Hennara djarva viðmerk- ing - hóast av summum mistulkað - hevur longu sett gongd í eina viðkom- andi og tiltrongda debat um etikkin í føroyskum poli- tikki. Tað verið seg í løg- tinginum, landsstýrinum ella í valorrustum og í fjøllmiðlunum yvirhøvur. Hetta í sjálvum sær var eina heksajagt vert. Kanska varaløgmaður et al. tekur mistulkingina sum ein maður og biður um um- bering. "Livet forstås bag- læns, men må leve for- læns", sigur Søren Kierke- gaard! VIÐMERKINGAR Propagandaherðferðin hjá varaløgmanni et al. heldur fram – hesaferð á heksajagt eftir Katrin Dahl Jakobsen Hvør skapti blómurnar sungu vit í gróthúshjallinum guð í himlinum sungu vit og tá ið genturnar fyri eitt fimmogtjúgu oyra knappaðu blusuna upp og avdúkaðu síni surrealistisku eydnuhjól og fingu okkum at mala rundan um okkum sjálvar í elektriskum heilaskjálvta vistu vit at guð eisini hevði skapt sólina og stjørnurnar og tá ið vit sóu prædikumannin fara framvið við sínari bíbliu undir arminum og tá ið vit sóu naglarnar í hurðini og greipurnar ið hingu har á bjálkunum og hømiliurnar ið toygdu seg inn millum rimarnar sum leiftrandi tarabløð og tá ið vit sóu hvussu hugagóðar ritupisurnar kulkaðu í seg seiðamurtarmnar vit høvdu fiskað til teirra gjørdist okkum greitt at guð eisini hevði skapt fiskarnar vit vistu at guð hevði skapt teg og meg og at guð var góður — jú sanniliga guð elskaði okkum smádreingir fingu vit ikki alt vit peikaðu á sluppu vit ikki at síggja og nema við alt tað vit droymdu um - ja sanniliga er guð góður hann elskar øll børn og hann vil fegin leiða tey gjøgnum lívið hann vil fegin leiða tey heilskapað uttan um allar forðingar og meinbogar á vegnum uttan um arabisku sáplarnar og jødisku grátimúrarnar uttan um heilagu kríggini og sjálvmorðsbumburnar uttan um parfumeraðu kardinalarnar sum sova við opnum munni og pynta seg við rúsandi sólstrálum uttan um pedofilo klerkarnar onanerandi niður í katólsku doypifuntarnar uttan um týningarlegurnar og síðhærdu hvalastingararnar ið syngja hari hari undir fremmandum og álvarsomum stjørnum meðan nátt er í havnargøtum og menn ganga í gummiskóm og drekka whiskey uttan um rullandi vertshúsini og altetandi bønhúsini uttan um piercaðu búkdansarinnurnar í Filadelfia og øðrum samkomum uttan um merkiligu klivplanturnar í Kelduni uttan um grillbarrirnar og pylsuvognarnar og bonaðu dansigólvini uttan um heimleysu ólukkudýrini ið dálka gongubreytirnar og kirkjugarðarnar uttan um balsameraðu fyllibytturnar útstappaðar við dálkaðum revsiváttanum vánaligum yrkingum sum klistra til rivjabeinini men hann vil eisini vísa teimum blomstrini sum vaksa sjálvt í skitnastu bakgørðunum millum nálir og fløskubrot millum hattleysar standmyndir og skríggjandi kuvøsur vísa teimum at eisini í hellum undir jørð og millum huldfólk er lívið heilagt hann vil vísa teimum at sjálvt í ullveldinum føroyar er vargur í mappudýrunum at har eru fólk sum skríggja til helvitis við kommunismuni til helvitis við kapitalismuni vísa teimum at sosialisman er fagrasta yrkingin hann hevur skrivað í teirra óspiltu hjørtum men hann hevur so nógv um at vera hann hevur úr at gera við at taka sær av teimum vaksnu ið ongantíð verða liðug við síni kríggj og sínar pínligu kærleiksgølur og tí plantar hann síni smíl á vegirnar har tey syngja sum hvít fótaspor á svarta asfaltinum og í steinsettu túnunum og eisini um veturin tá ið kavin er lagstur kaga tey uppundan í alskyns litum sum nýklaktar balletdansarinnur úr túsund og einari nátt men guð elskar eisini allar prestar og hann sigur við teir: komið til mín og eg skal taka tykkum í favn og troysta tykkum og eg skal geva tykkum eina reina blankafulltrú so tit kunnu taka tykkum av mínum smáu og mínum konfirmantum og leiða tey inn til lívið og útaftur hinumegin. 66 Guð elskar øll børn og allar prestar C M Y K 11 10