mikudagur 18. juni 1997síða 12

12 tíðindablaðið Nr. 113 — 18. JUNI 1997 Tað eydnaðist ikki altid altjóða sam- felagnum at finna loysn á áhaldandi mannarættindabrotum í 1996 Ársfrágreiðingin hjá Amnesty International greiðir frá mannarættindabrowm í 151 londum og økjum Mannarættindi og alheims lottaf6lkakreppan eru óloysiliga samantvunnin, sigur Amnesty International i dag, tá ið ársfrágreiðingin fyri 1997 verður útgrvin Arsfrágreiðingin, sum viðger mannarættindabrot í 151 londum og økjum í 1996, sigur frá misgerðum, framdar av stjórnum og våpnadum andstødub6lk- um. Misgerðir so sum ólóg- lig dråp, pining, hvørvingar og fongsling av samvitsku fangum Tað var ikki beinleiðis ábyrgdin hjá stjórnunum fyri mannarættindabrotum í egnu londum, sum var or søkin ræðuliga flótta fólkastreymin. sum vit sóu 1996. segði Pierre Sané aðalskrivarin í Amnesty In tional. Aðrar stjórnir 1 nlei uppundir bar dagan, sum er atvoldin til mannarættindabrot i stød- um sum Midafrika, Afgha Is cHa snúðu tey sær undan at taka syngariigu órnir noktaðu a sína skyldu SIT t ser shættislig støður år rygd teir 1 in I KAaKTCDDAan I CYS ra partinum av Midafrika mest sjónliga ímyndir í mannarættinda brot noyddu fólk at flýggja seinasta ár. Men heilt úr Colombia til Afghanistan vóru misbrot framd á pol- itistóðum, í fangatippum og á gøtunum, soleiðis at ósek- ir menn, ósekar kvinnur og ósek børn noyddust at liva í ótta fyri lívi sínum Amnesty International veitti í 1996 prógv fyri tús- undtals uttanrættarligum avrættingum í minst 69 londum og túsundtals rætt- arligum avrættingum í minst 41 londum. Fleiri tús- und samvitskufangar ella meguligir samvitskufangar vóru í fongsli í minst 94 londum. Felagsskapurin skrásetti mál um píning ella ringa viðferð av fólki í minst 124 londum og hvervingar í minst 39 lond- um, tó at Amnesty Interna- tional heldur røttu tølini vera nógv størri. Hóast hetta hava stjórn- irnar eisini í 1996 valt at viðgera sjúkueyðkennini heldur enn at gera nakað við orsekina, sigur Pierre Sané, aðalskrivari í Amnesty In- h VUSSU ternationla. Tað verður ong- in endalig loysn á flótta- fólkastreyminum, fyrr enn okkurt verður gjørt við sjálva orsøkina - Óttan fyri mannarættindabrotum I 1998 verður 50 ára hald fyri Heimsyvirlýsing Sam- eindu Tjóða um manna- rættindi. Tá ið okkara næsta ársfrágreiðing kemur út á sjálvum årsdegnum, ynskja vit at síggja, at stjórnirnar veruliga hava broytt politik og geva bindandi lyfti um mannarættindi = komandi timti árini Samandráttur um Europa Í Europa komu framvegis fráboðanir um pining, ringa viðferð og poltuharðskap. Í mongum førum vóru etnisk ir minnilutabolkar serliga í garåsett vernd fyr van I vanda. I 1 1SVISØK Lara » flóttafólk og var framvegis ofullfiggja í summum londum í heims partinum Uppundir valið í Albania í mai vórðu mong av and stóðufólkunum og stuðlun um, sun rðu handtikin av løgregluni viðfarin. I mongum Í uttiki0 kks Sk 10 slag akat up Fle folk ru KI bukaði Ha hótt vid rættarsókn | Bosnia-Herzegovina vórðu nógvir samvitsku SETT vikur orsakað teirra tjóðskapi. Burturflutt fólk og flóttafólk sluppu ikki at venda aftur ella at vitja heima, tí tey vórðu ålopin, og húsini vórðu sorl- aði sundur og oyðilegd Í Georgia vórðu minst seks politiskir fangar dømd- ir eftir rættargongd, ið ikki lúkaði altjóða reglurnar fyri rættvísari rættargongd. Sagt varð frá, at einir 200.000 etniskir georganarar, sum vórðu burturfluttir undir stríðnum í nógv umtalaða Abkhazia økinum íkki sluppu at venda heimaftur orsakað av teirra etniska uppruna og politisku áskoð- an. Hernoktarar vórðu fram- vegis fongslaðir í Russíka Samveldinum, og tað vóru nógvar fráboðanir um ringa viðferð í varðhaldi - etniskir minnilutabólkar vórðu ser- liga illa viðfarnir. Fangar, sum bíðaðu eftir rættar- gongd, høvdu ræðuligar umsteður. Teir fingu eina vanvirðisliga og ómenn- iskjaliga viðferð, sum stundum endaði við, at teir doyðu. Í Turkalandi var torturur framhaldandi vanligur á løgreglustødunum og við førdi, at minst Il fólk doyðu í varðhaldi. Fólk í hópatali vórðu dripin í kur- disku landsynningsprovins- unum. Ilgruni er um, at tey vórðu avrættaði uttan rætt- argongd. Vápnaðir and- stødub6lkar høvdu ábyrgd- ina av meira enn 40 dråp- um, framd vid vilja ella til- vildarliga. Ur Bulgaria vóru fleiri fråbodanir um fólk, ið vóru pind og illa viðfarin av løg- reglumonnum, og ødrum embætismonnum innan lóg- gávuvaldið. Flestu av offr- unum vóru av Romafólk- inum. Minst fimm fólk doyðu, tí tey vóru pínd ella illa viðfarin. Minst trý fólk doyðu, tí at løgreglumenn skutu eftir teimum. Í Týsklandi vóru fram- haldandi pástandir um, at løgreglan fór illa við fremmandum, og ein kann- ing, ið varð umbiðin av inn- anríkismálaráðharranum fyri teir 16 samveldisstat- irnar, kom við tí niðurstøðu, at misbrot framd av løgregl- uni móti fremmandafólki umfatað meira enn >bert nakrar fáar isøleradar til- burdir«. Ein samsvarandi frågreiding frá Amnesty In- ternational i 1995, varð víst aftur av týsku myndugleik- unum Nakrir deyðstilburðir fóru fram undir nógv umtalaðum umstødum í Stóra Bret- landi, og átala varð hvorki reist móti løgregluni ella fangavørdunum í samband við mál undanfarna ár - teirra millum tvey mál, har nidurstøda nevninganna var ólógligt dráp. Amnesty In- ternational boðaði stjórnini frá, at felagsskapurin ber ótta fyri fleiri greiningum í lógini frá 1996 um friðskjól og innflyting. Í Jugoslavia vóru mong dómi um ringa viðferð og pining, framd av løgregluni. Flestu offrini vóru etniskir alabanarar í Kosovo lands- partinum. Frå april til okto- ber vórðu niggju serbarar, teirra millum fimm løg- reglumenn, skotnir til deyð- is, og ein felagsskapur, ið kallaði seg frælsisherurin í Kosovo, segði seg hava ábyrgdina av tí. Myndug- leikarnir svaraðu aftur við vittfevnandi tilvildarligum handtøkum av etniskum al- banarum, fleiri teirra vóru illa viðfarin og seinni leys- latin uttan ákæru Samandráttur um Afrika Í 1996 versnaði flóttafólka- kreppan í Afrika, og serliga í eystara partinum av Mið- afrika. Hópdráp, píning, politiskur ófriður og harð- skapur noyddu hundraðtús- undtals fólk at rýma heim- anífrá fyri at leita sær trygd Í Burundi vórðu meira enn tíggjutúsund óvápnaði sivilfólk dripin av trygd- arlidum, av vápnaðum Tutsi bólkum, sum bardust saman við stjórnarherinum, og av Hutu andstødubélkum Nógv vórðu dripin bert or sakað av teirra etniska upp runa. Aftaná hernaðarkvetti í julí tók Major Pierre Buyoya øll politisk rættindi av, og teir næstu tveir mán aðarnar, søgdu váttað tíð indi, at minst 10.000 fólk vóru dripin og nýtt lið av flótafólki flýddi til granna londini Í Rwanda drap herurir hundraðtals sivilfølk bæði tilvildarliga og við vilja hildu vápnaðir and stéðubólkar á at drepa óvápnað sivilfólk. teirra millum bæði småbørn og pinkubørn. Við árslok vóru næstan 100.000 í varðhaldi mong teirra uttan ákæru samantrokaði í yvirfyltum fangatippum. Tað viðferdi at mong doyðu. Hóast onkr ar royndir vóru gjørdar at endurreisa rættarskipanina, vóru dómarar og ákærar ikki nóg væl útbúnir og royndir, og bert 16 sakfør- arar vóru verjar. Gongdin í teimum fyrstu rættarsøkun- um móti teimum, ið vóru ákærd fyri luttøku í fólka- drápinum, var klárt órætt- vís. Í september og oktober, tå stríð brast á í eystara part- inum av Zaire vóru meira enn ein millión av flótta- fólki úr Rwanda og Burundi fangað ímillum vápnaðan bardaga og hungur. Partar av vápnaðum zairskum lið- um luttóku í umfatandi ráni og mannarættindabrotum. Túsundatals óvápnaði flóttafólk og zairar vórðu dripin av vápnaðum bólkum innan AFDL (the Alliance of the Democratic Forces for the Liberation of Congo- Zaire). Amnesty Internatio- nal bað um, at altjóða sam- felagði sendi umboð til Zaire, Burundi og Rwanda fyri at verja sivilar borgarar, sum vóru í vanda, og fyri at forða øllum stjórnum í at flyta vápn til ekið. Í juli og august vóru 75.000 rwandisk flóttafólk í Burundi noydd aftur til Rwanda. Í november og desember vendu okkurt um 70.000 flóttafólk aftur til Rwanda og fleiri túsund aftur til Burundi, ti tey ótt- aðust at verða dripin av vápnaðum zairskum liðum og ødrum vápnaðum bólk- um. Í desember vórðu tey flestu av teimum 540.000 rwandisku flóttafólkunum í Tanzania eisini noydd at venda aftur til Rwanda, eft- ir eini samtykt gjørd millum stjórnina í Tanzania og há- kommisserin fyri flóttafólk í ST. Fleiri hundrað av teim um, ið vendu aftur til Bu- rundi, vórðu dripin av stjórnarherliðum Ahaldandi bardagin í Li beria hevði við sær hervilig mannarættindabrot, framd av øllum pørtum í stríðnum Hóast politisk framstig vórðu gjørd til at steðga vápnaðu bardøgunum í Si- erra Leone, vórðu verju leysir borgarar framhald- andi píndir og dripnir. Í Sudurafrika vórðu minst 500 fólk dripin í politiskum ófriði og KwaZuluNata og í apríl fór ein nevnd kallað »Nevndin fyri sannleika og semju< undir almennar hoyringar um fortíðar mannarættindabrot Í Nigeria vórðu mangir smavitskufangar og týðandi mannarættindafólk fram haldandi hildin í fongsli undir ótespiligum fongsuls viðurskiftum. Hóast altjóða gsingarrópið aftaná at Ken Saro-Wiwa og 8 onnur vórðu avrættaði í november í 1995, eydnaðist íkki stjórnini at steðga manna- rættindabrotunum ella at seta rættartrygdina í gildi aftur. Senegal fylgdi tilråding- unum frå ST nevndini móti torturi í sína lóggávu. Í Ke- nya var leiðarin fyri eini mannarættindafelagsskapin dripin undir misteinkiligum umstødum. Minst 63 fólk vórðu dømd til deyðis og meira enn 739 vóru undir deyðadómi, men ongin av- rætting var fráboðað. Í langa borgarakrígnum í Su- dan avrættaði stjórnarher- urin hundraðtals sivilfólk uttan rættarsøk, og flutti burtur børn í hópatali. Utt- anfyri krigsøkid vórðu hundradtals politisk and- stødufélk handtikin, og frå- bodanir eru eisini um tortur