leygardagur 19. juli 1997síða 16

16 tíðindablaðið Nr. 136 — 19. JULI 1997 Skotini í Sarajevo Seinnu árini hevur borgarakríggj herjað í fyrrverandi Joguslavia. M.a. sterk tjóðskaparkensla er orsøkin. Fyrst í hesi øldini, gjørdist serbisk tjóðskaparkensla óbeinleiðis byrjanin til 1. heimsbardaga við morðinum á trúnarvingin til Eysturríska/Ungarska keisararíkið Spádómurin av Frans Ferdinand A, lat hana bara,” bað Suffía. Unga parið var júst gil g á g ut gjøgnum ar. Eir mul na heyði trokað seg mannamugvuna, til tey nygiftu Latið meg siga 3 tygara keisara endurtók hon F nand smíltist til ØKru g rætti tøvand tuni hond Ina. Spák lan tók hana og n at linjunum i løgv anum; “Tygum fara at tapa eitt stórt segði hon g hvarv, áðrenn Franz Fer linand fekk rætt henni ett peningi. Hann smílt i øksl og fór síðani í hesta min við h n VI lustrunni Stættarstrid Franz Ferdinand 28. juni í 1900 giftust trún høvudshertugi nz Ferdinand og Suffia Franz Ferdinand lå v ikki av konga hgari ætt. Hjún vælsignaí arvingurin IKKI F KEIS arinum Franz Josef, tí Suffia var av ov lågari stætt. Hon var einans greivinna, og hovkona hjá syskinabarnið Franz Joseph. Bernini hjá teimum vóru tí gjørd arva Sambært tignarskip anini var Franz Ferdinand beint aftaná Franz Joseph meðan vívið Suffía var sett nógv lægri. Hetta var Franz Ferdinand ómetaliga harm ur um, tí hann var jú stoltur vøkru hústrú, og I€YS av simi nýtti tessvegna hvert høvi hann kundi, til at draga Suffíu fram Ætlandi vitjan Franz Ferdinand Slíkt hevi beyðst í 1914, tå Franz Ferdinand herstóraumsjónarmaður (generalinspekter) hjá Eysturríska - Ungarska her inum skuldi verða hjástadd- ur við einari hernaðaratgerð í Bosnia Harumframt skuldi eisini almenn vitjan verða í landspartahøvuds- staðnum Sarajevu. Bosnia var undir hervaldið, tí kundi kona “generalinspekterin verða hjåstødd. Høvudsher togin boðaði guvernørinum general: Potirek, í Bosnia frå, at hann og konan komu at vitja Sarajevo å brud- leypsdegi teirra 28. juni Borgarligu (sivilu) mynd- ugleikarnir vóru ikki eftir spurdir, men fingu einans boð um, at høvudshertogin g konan komu á ráðhúsið pg á veg aftur skuldu tey koyra gjøgnum byin sum yvir Hugburdur serba Serbar fingu skjótt tiåindini um, at trúnarvingurin, um boðsmaðurin fyri kongs- húsið tey hataðu, kom á vitjan í Sarajevu. Í Beograd ru nógvir studentar, ið vóru flýddir heimanífrá, tå landspartur teirra í 1908 var skilt frá Serbia og innlima í Eysturríki. Serbar uppfat- aðu tí vitjanina av trúnarv- ingunum sum provokatión, serstakliga tí tað var 28 juni, ið var St. Vitius dagur, tjóðardagur serba “Hin Greni Kransurin" Tidindini vunnu eisini fram til “Hin grøna kransin,” ein bílig matstova í Beograd har nakrir hundrað student ar dagliga hildu til. Henda matstova virkari sum klekj ari fyri serbiska tjóðskap arkenslu, hvers endamál var at endurvinna teir mistu landspartarnar Bosnia og Herzegovina. Tríggir bos niskir studentar úr Sarajevo Chabronovitch, Grabezh og Princip fingu vissu um, at Franz Ferdinand kom at vitja teirra fødiby. Hesir høvdu í mánaðar ætlað at framt eitt kvett, har helst onkur høgur eysturrískur embætismaður skuldi drep ast. Chabronovitch helt, at generalurin Potiorek var eitt passiligt offur, men Princip helt teir vinna meir bosniskt frælsi við at myrða Franz Ferdinand á opnari getu í Sarajevu. Kaptajnurin Vogi Tankositch í hernaðar ligu fregnartænastunm! hoyrdi um ætlanirnar og segði tað við oberstin Dra gutin Dimitrijevitch P siav “Hin Svarta Hondin” Dimitrijevitch livdi eitt dup ult lív í serbiskum politikki Hann kombineraði leiklutin í fregnartænastuni við tað at hann eisini var leiðari í serbiska yvirgangsfelags skapinum Hin Svarta Hondin." Hetta var felags skapur av offiserum, ið virkaðu fyri, at serbiskir landspartar, ið vóru tiknir, skuldu gerast frælsir. Undir loyniheitinum "Apis" hevði Franz Ferdiand og frúan, Suffía, fara niður gjøgnum trappurnar til lagnutúrin í Sarajevo Dimitrijevitch gott hald á undirgrundarørsluni og samstudis stórt árin á førda politikk landsins Svarta Hondin hevði m.a. í 1903 myrt kongin Alexander Obrevovitch og drotningina Draga, og sett Karageongevitch-familjuna í teirra stað, hon var nevni liga betri at fáast við. Hin Svarta Hondin hevði síðani ment seg, og var rættuliga vandamikil og niðurbrót andi. Tað var í grundini hon, sum var veruligi ráðarin aft anfyri trúnuna. Forsetin Pasich ræddist vaksandi týdningin Svarta Hondin fekk, og fór tessvegna í herferð ímóti henni Ætlan Apis Ætlanin hjá bosnisku stu dentunum var ein funnin fressur hjá Apis. Soleiðis kundi hann svara Pasich aftur. Tí tók hann glaðbeið beintur ímóti ætlan stu- denta. Hann væntaði í grundini einans eina gølu ikk: eitt morð, tí flestu slíku ætlanarnir miseydnaðust Tað var nóg mikið, um stu dentarnir gjørdu eitt sindur av ruðuleika í gøtunum í Sarajevo. Helst sendu eyst urrisku mynduleikarnir eitt mótmæli, ið setti Pasich í tvístaðu. Um Pasich alment harmaði støduni og handtók studentarnar, kundi Apis stempla Pasich sum sjón leikardukka Eysturríkis. Lat Pasich hinvegin ikki um vón, tørvadi honum hjálp frá "Svørtu Hondini.” Oan sæd hvat Pasich valdi, fekk Apis bædi f posa og sekk Ti vildu Apis hava fatur å studentunum Sv studenta Stundentarnir Chabrono vitch, Grabezh og Princip vóru førdir til høvudssæti teirri Svørtu Hondini, og svóru eiðin hjá Svørtu Hondini Við sólini, ið hitar meg, við jørdini, ið gevur mær fødi, við Guði við blóði forfedra mínum við míni æru eg hervið trúnað mótve pis serbisku tjóðskaparsekini og at eg eri tilreiðar at lata lív fyri henni Tå ið hesir høvdu svorið eiðin, fingu teir vápn. Í loyndum vóru teir førdir um serbiska markið við hópin av våpnum. Í Sarajevu gistu teir hjá einum lími í Svertu Hondini, Danilo llich, ið eisini skaffaði fleiri hjálr arfólk Avaringar figgjar- málaráðharrans Pasich hoyrdi eisini eitt graml um ætlarnirnar, so hann skundaði sær at bera týðindini víðari til ein vin í eysturríska tinginum, nevn iliga fíggjarmálaráðharran dr. von Blinski. Hesin var eisini ein av góðu vinum Hertogi og tninarvingurin av Eysturríkska/Ungarska keisraríkinum Franz Ferdiand myndaður saman við familjuni árið udan dupultdrápinum í Sarajevo keisaranas Franz Joseph, tí vildi Franz Ferdinand einki hava við hann at gera, og kveistraði tí uppáhaldinum til viks. Hesin skuldi ikki blanda seg uppí, tá Franz Ferdinand fór út at ferast Fíggjarmálaráðharrin fór síðani til general Potiorek Potiorek segði, at sivilu mynduleikarnir hverki vóru kravdir ella umbidnir at blanda seg upp í vitjan Franz Ferdinads í Sarajevu Mynduleikarnir í Sara jevo høvdu nóg mikið at gera við at fyrireika eina so hátíðarliga móttsku av Franz Ferdinand sum gjør lig. Tessvegna sluppu stu dentarnir inn í byin 23. juni uttan nakað hóvasták. Tey vanligu — trygdartiltøkini vóru ikki sett í verk. Gene ralurin Potiorek setti heldur ikki hervaldið inn í byin, tí hann var bangin fyri, at keisarin ikki dámdi tað Franz Ferdinand gleddi seg sum eitt barn at venda sær ímóti keisarinum. Hann visti ikki, at vitjanin varð uppfatad sum avbj6ding av fjaldum kreftum i serbiskari tjóðskaparkenslu Franz Ferdinand í Nidze 25. juni kom so høvuds- hertug og fråan til hernad arligu høvudsdeildina í llidze, um 6 -7 km frå Sarajevo. Hann hugdi at hernaðarskrúðgongu, prát aði við hermenn os. fr. alt tyktiskt gott, og vitjanin byrjaði framúr gott fyri Franz Ferdinand og Suffíu Tey væntaðu eina minst líka góða mótteku í Sarajevo Sunnudagur 28. juni Fyrrapartin 28. juni kom Franz Ferdinand, Suffía og fylgi teirra inn í Sarajevo Franz Ferdinand og Suffía vinkaðu til tey nógvu fólk ini, ið av skyldu góvu fagn aðarróp afturímóti. Í fylg mum vóru fýra bilar har Franz Ferdiand, konan og mennirnir, ið umboðaðu yvirvøldina Í Bosnia koyrdu. Allir 120 løgreglu mennirnir í Sarajevo hildu vakt, og tryggjaðu harvið at fjøldin helt seg å teigunum Mich. ið studentarnir svóvu hjá hevði fingið tríggir menn afturat, so nú vóru sjey menn á gøtuni, ið skuldu drepa Franz Ferdi nand. Mennirnir høvdu vik una frammanundan í loynd um havt hervenjingar, m.a við at kasta granatir og gongu skjóta. Umsteðurnar á got uni vóru heilt ødrvisi. Her stådu teir sum sild f tunnu Tá ið fylgið kom akandi eftir vegnum, stóð hin fyrsti beint við síðuna av einum løgreglumanni; ein annar stóð so kroystur millum fólkið, at hann ikki fekk skotvápnið úr lummanum ein triði fekk samkenslu við Suffíu, tessvegna sveik dirvi; hin fjórði hevði ikki nervar at gera tað, og hvarv tí imongdini, hin fimti, stu- denturin Chabronovitch, var alspentur og misti ti handgranatina, ið rulladi undir triðja bilin og sprongdist, har varð ein offiserur særdur. Skaddi vognurin var settur til viks og særdi offiserurin bleiv koyrdur á sjúkrahús. Stu denturin Princip, ið stóð longur frammi, hoyrdi spreingingina og helt, at ætlanin var væleydna. Hann fór tí á eina kafé, og keypti ein kaffimunn. Fylgið helt tá á, og kom 10 minuttir seinka til ráðhúsið A ráðhúsinum Franz Ferdinand fór í ødini inn á ráðhúsið. Hann stødg aði borgarstjóranum, ið skuldi halda fagnadarrødu, og rópti: "Eg eri komin at vitja tygara bý, og tey kasta bumbur eftir mær! Hetta er níðingsskapur uttan sín líka! Nú kunnu tygum halda tygara réðu!“ Síðani segði hann, at Sarajevo skuldi revsast fyri henda tilburð Uttan at drála ætlaði hann at fara úr býnum. Túrurin gjøgnum gamla byarpartin var hervið avlýstur, og ístaðin ætlaði Franz Ferdi nand út á sjúkrahúsið at vita, hvussu til stóð hjá særda offiserinum. Tá ið Harnak greivi spurdi Potio rek general, um hann ikki hevåi syrgt fyri vápnaðum fylgdarliðið, segði genc ralurin heldur næsadjarvt Halda tygum, at Sarajevo er fyltur við loynimordar um??? Hevuðshertogin, frúan 'g restin av fylginum for út aftur í bilarnar. Í skundinum hevði ongin sagt bilstjór anum í fremsta bilinum frá broyttu ferðaætlanini Lagnutúrur Franz Ferdinands Fremsti bilurin, ið løgreglu ovastin sat í, koyrdi gjøgn um høvudsgøtuna, og eftir ætlan vendi hann inn á eina smala getu, ið førdi ti