týsdagur 1. juli 1997síða 22

is Myndirnar sýna menningina Hongkong. Fyleir tú klokkumi so sýnir fyrsta myndin ema kinesiska fiskibygd í seinastu øld og hvussu býurin-heyur ment seg Ibiigvarnir i Hongkong: Hava altid fótað sær... Gjøgnum søguna hava íbúgvarnirí Hongkong prógvað, at teir ikki bert hava havt evnini at fóta sær, men eis- ini at teir duga at skapa trivna undir nýggjum umstóðum EFTIR JúsTINUS LEIVS- SON EIDESGAARD Sosialurin Singapore: Kendi amerikanski búskap arfrødingurin Alvin Rabus hka gav í 1979 út bókina Hongkong: a Study in Economic Freedom.“ Í bók- ini hálovaði hann tí vanliga Hongkongaranum sum reinasta útgávan av homo economius Hongkong er býurin, har dreymarnir hjá tí sum er sannførdur um fríar mark- naðarkreftir, ganga út. Eitt klassískt dómi um, hvussu larmandi stovnar og rætti íblásturin kann fáa tað privata vinnulívið at stór- trívast innan fyri bert nakrar fáar ferkilometrar av nak- num og sundurrivnum heyggjum. Ein búskaparlig stórmakt, ein handilslig stórmakt og ein glitrandi metropolis Tað hevur ikki tikið langa tíð at byggja hendan stað Gjøgnum bert fá ættarlið er Hongkong vorðin til tað hann er í dag. Størsta partin av tíðini Hongkong hevur verið undir bretskum valdi ella 156 ár sum bretskt hjá land, hava meginparturin av íbúgvunum i Hongkong verið fátækir, sætt við vest- urlendskum brillum. Meira enn 90 prosent av íbúgvu- num eru flóttafólk úr móð- urlandinum Kina Í Hongkong stríðast tey og tey krevja ikki meira enn at sleppa at arbeiða við teirra forrætningum í frið og náðum. Frá at hava verið heilt vanlig fátæk fólk hevur tað eydnast nøkrum av teimum at byggja fíggjar- ligar størfyritøkur. Næstrík- asti maðurin í Hongkong, milliarderurin (í dollarum, blåm.) Li Ka-shing, byrjaði við at gera plastic blómur Stovnarin av kendi klædna- fyritøkuni Giordano, Jimmy Lai, sum eisini eigur nógv í fjølmiðlunum byrjaði eisini tíðindablaðið í tí smáa. Tá hann var í tjúgunum var hann stjóri á eimi lítlari klædnaverk smiðju. Stóri reiðarin og íd naðarmaðurin Sir Yue Kong Pao byrjaðií fimtiårunum vid bert einum litlum skipi Milliónir av ødrum hava togað seg frå fátækt til tygn Nógv bóru skjótt at. >Hann kom higar fyri fimm árum síðan við einum kufferti í hond og nú er hann millión- ingur.« Hetta er ein av teim um kendu kliche'unum í Hongkong Gjøgnum mong tiggju- áraskeið er andlitið á Hong kong broytt. Ymiskar út gávur komu og fóru. Í farnu øld er var dapra tíðarskeiðið við opiums handlinum og stríðnum av hesum. Í hesum tíðarskeiði verður Hong- kong kallað > house og bad fame« og tað merkir á før- oyskum <húsið við ringum orði á sær<. Tað var í hesum tíðarskeiði = at bretskir hongs, eitt nú Jardine, Swire og Hutchison samskipaðu teirra sera gevandi Kina handil. Undir seinna heims- bardaga endavendu japanar bynum. Aftan å seinna heimsbardaga, tå kinverska kollveltingin var í hæddini gjørdist byrurin kendur sum eitt savningarstad fyri kinesiskum flóttafólki. Ein býur við tilvildarligum og lógleysum búsetingum, smáhandlum, smugling, mutri og vesældømi Menningin í stigum Í seksti árunum spenti Hongkong seg út sum ein virkin havn og sum ein midstød fyri løttum ídnaði eitt nú leikutoy, plastic elektronik og fyri hópfram leiddum klæðum. Innan klædnaframleiðslu gjørdist Hongkong ein av teim størstu í heiminum Seksttárini kunnu av røttum kallast árini tá fríu marknaðarkreftirnar rættu liga fingu fótin fyri seg, har tú kundi fáa vinning, bert tú hevði hugflogið í lagið Onki var sum stóð í vegin Her kundi tú vinna pening samstundis sum íbúgvarnir hugdu háðandi eftir vestur- lendsku vælferdarsamfeløg- unum. Tú var tí egin eydn- usmiður. Tú skuldi bert ikki liggja samfelagnum til last Eydnan á handilsliga øki- num fæddi eisini eina størri miðalstætt og hendan kravdi stérri almennar tænastur. Sjeytiårini verða í dag rokna sum árini har sosialu vidurskiftini broytt- ust til tað betra. Abøturnar skyldast í stórum, at idni bretski guvernørurin Mur- Nr. 122 — 1. JULI 1997 ray Maclehouse sat vid róðrið hetta tíðarskeið Hann er í dag tann mest virdi at øllum teim bretsku guverngrunum seinastu 156 árini, har Hongkong hevur verið bretskt hjáland Gjøgum hetta tíðarskeið vóru øgiligar upphæddir nýttar at betra um veganet ið, byggja orkuverk, reinsi verk til vatn, beta um út búgvingarskipanina og heilsuverkið. Týdningar mest av øllum, sjeytiårini verð kend sum árini, tå vanligi borgarin fekk betri bústaðir. Ein rúgva av stór um íbúðarblokkum kom í staðin fyri gomlu kinvesku húsini, sum vóru í sera ring um standi. Í hesum tíðar- skeiði var eisini rættuliga farið í herna móti korrup tíónini Nú infrastruktururin var broyttur og komin á eitt nú tímans stødi, so var Hongkong eisini tilreiðar at vaksa seg til måttmikla býin, hann er í dag. Fyrst í åttatiårunum var Hongkong ikki bert kendur fyri biliga klædnahandilin, eisini tann dyra og byurin menti seg til at veita nýggjar tænstur. Ein banka og fíggjarmiðdepul við tí næststørstu havnini í Asíu. Ein miðsteð fyri marketing og fíggjarligari ráðgeving. ein høvudsstad ur í Asiu fyri films, tónleika og mótaframleiðslu. Kend asti ferðamannabýurin í øllum Asiu, ein fundar og framsýningarbýur og ein midstød fyri altjóða hand ilsfyrttøkum Men meginparturin av figgjarliga virkseminum var ríkið av vesturlendskum fløgum, ið eisini var størsti marknadurin hjå Hong kong. Teir måttmiklastu i hjálandinum vóru fram vegis teir bretsku vinnulívs menninir búsitandi í Hong kong og vanliga kallaðir hongs . Hesir áttu ikki bert stórar ognir í Hongkong men fingu eisini fyrimunir av monopolinum, sum bretar høvdu á eitt nú flog- ferðslu, telesamskifti 0.s.v Tá avtalan um framtíðina hjá Hongkong varð undir skrivað í 1984 millum bret ar og kinverjar var samfelagið í býnum rættu liga skorið eftir vesturlend skum leisti. Hóast hetta, so hevur Hongkong altíð síðan kollveltingin byrjaði, verið vindeyga inn í tað stóra og mangan mystiska Kina. At Kina byrjaði at gloppa dyrn- ar fyri fríari búskapi seinast í sjeytiårunum fekk eisini ávirkar á Hongkong, í minsta lagi í trimum førum