leygardagur 5. juli 1997síða 21

Nr. 126 — 5. JULI 1997 MÁLTEIGURIN BE . mm Syntax Í Dimmalætting fyri tann 28. juni stendur hendan lýsingin (yvirskrivt) á síðu 13: Upptøka av lesandi til Náttúruvísindadeildina Og á síðu 14 stendur hendan: Kunngerð um av leysum dýrum á almennari í Tórshavnar kommunu 1 Báðar lýsingarnar eru um u. Tann fyrra um upp- tóku av studentum á náttúruvísindadeildina á Fróðskapar- setrinum, og hin um upptøku av åtiløgukøttum og harra- leysum hundum, sum kunnu risikera at blíva avlivadir av býráðsins hjartaleysu deyðspatrulju. Tá id nú sama orðið — upptøka — verður brúkt, so spyr tann i lesarin kanska, um ikki vandi kann vera fyri, at bland kemur í, og at studentarnir verða avlív- aðir, meðan útiløgukattarnir fara at hava góðalív á Fróð- skaparsetrinum? Hesin vandin er ikki. Og tað av tveimum grundum. Tann fyrra er, at vit av kontekstinum (samanhanginum) greitt síggja, hverjir klientarnir eru. Tann seinna er, at orðið ” (sum so nógv onnur orð) kann hava fleiri tydn- ingar. Í lýsingini hjá Fróðskaparsetrinum er talan um imatrikulering, 1.6. innskriving til studium á hægri læri- stovni. Men í lýsingini frá Tórshavnar býráð er talan um at fanga leysgangandi kríatúr. Hetta er danskt kancellimál: optagelse af herreløse hunde etc. Vit hava eisini orðið 'upptak' í tydninginum rudding: tað verður eitt ordans upptak, tá ið gestirnir eru farnir. Orðið 'upptøka' er eitt samansett navnorð við hjåordinum 'upp' sum tað fyrra liðið. Orðið kemur av sagnheitinum *taka upp”, og tað verður eisini brúkt sum samansett sagn- orð: upptaka ein film, upptaka nýggjar limir. Onkur heldur, at tað er skeivt at siga " ”, vit skulu bara siga "taka upp'. Men her mangla greiðar reglur í føroyskum, og síðan 1908 er eingin grammatikk komin. Í sagnheildum við ávirki er høvudsreglan í føroyskum tann, at ávirkið (objektið) kemur inn í millum sagnorðið og hjáorðið. Tað eitur at taka ein film upp — og ikki at taka upp ein film, sum vit ofta hoyra í útvarpinum. Hetta kann vera eingilskt og íslendskt, men føroyskt er hetta ikki. Vit taka tað mista upp, taka lokið av, taka hjallin niður, taka onkrum okkurt illa upp, taka proppin úr, taka spurningin uppaftur, bera bókina aftur, draga bátin oman, gera skálk- inum gott osfr. osfr. Undantøk eru t.d. at taka upp eplir, taka upp annan tátt. Vit leggja saman hendur, men vit leggja eyguni saman og leggja árarnar inn. tá ið vit ikki longur orka at hoyra útvarpið siga, at amerikånar siga við albånar, at teir skulu byggja uppaftur landið. Maðurin, sum fer av húsunum klokkan sjey á kveldi, sigur við konuna: »Tak mær Dag og viku upp«. >Gaman f«, svarar konan, »viss tú syrgir fyri, at eitt tómt band er í húsinum, so skal eg taka alt kveldið upp«. Hevði konan sagt: taka upp alt kveldið, so var "alt kveldið" ikki åvirki, men tíðarhjálið, og so var meiningin eisini ein onnur. Sum vit sóu í innganginum, var brúkið av orðinum "upp- tøka' í tveimum heilt ymiskum týdningum ikki meinings- forstýrandi. Eingin óttast, at studentar og útiløgukattar verða forvekslaðir og enda á skeivum og lagnutungum stað. Harafturímóti gevur plaseringin av "alt kveldið" prin- sipiellan tydningsmun. Vit taka ein motor sundur, vit taka eina sending upp, vit geva skarvin yvir, og vit taka annað skinn um bak. Soleið- is er føroyskur setningsbygningur. Men av órannsakiligum grundum er úrvarpi5 tey seinnu árni farið at líða sundur málið, koyra um breyð steinar. Il setningslæruna og geva okkum fyri tíðindablaðið SOS Bypr ; * R , Dy ATIR | KRONA Få 2 5 3 # Í oo El -R lo Sp 1 br nog "SEE NET HUE || a AR SM: Sg | í FC KR t | NA |. Svit end | rr 2 5 ? z mt ' KROSSORDAGÅTA Loysnin frå seinastu viku Loysunarordid: GRØNANES Ta TA Je] IS 210 |-|-|>} € iv |nje Sl) Il BE jr] 3] Jyje|rlejejsjol ele] Jæ] Jejæjaj<]n] [c| =] Ilte] E á v|r| |R|2| Ísla: I Hvenn er áta í blaðnum. Drigið verður millum røttu inn- sendu loysnirnar. Vinningurin er ein bók frá Bókadeild Føroya Lærarafelags ella Føroya Sk i. (Krossa av á listanum høgrumegin, hvørja tú best kundi hugsað tær). Fyri at verða við í dráttinum um vinningin, má loysunar- orðið vera okkum í hendi í seinasta lagi hósdagin. Vinnarin verður saman við loystu gátuni kunngjørdur í blaðnum næsta leygardagin. 7 Sendið loysunarorðið til: Sosialurin, Box 76, 110 Tórs- havn — og viðmerkið >Krossorðagáta nr. ...< á bjálvan. 44. 5 | LoK6 Tfwwr . ÚTI“ | „“ | Reyr Í kowA | AFA Fjóti [] 79 , IK. TAL Ka | JER æ mm: | Á TRI- NEIN 8 HOLM milt ik BE VE ÍS | FOR z BR B > > z > ha = NI > FN |] KR KR få mat : » NN HER á 114 A: hæs 18 Vinnari: D. Eyðunsdóttir, við Sjógv, Bygdbýur: .......i.---iceesøsúúrsarerreskugnruruk att rer Lesið føroyskt — hugsið føroyskt! Frá BÓKADEILD FØROYA LÆRARAFELAGS: O Ljósini slókna Q Søgur úr Port Janua QO Bíblian í orðum og myndum O Indiánararnir. Søgan um upprunafólkið í Norðuramerika QO Mangt er millum himmal og jerð 6: FØROYA O Samfelagsfrødi 1. Tú og samfelagið SKULABOKAGRUNNI: