hósdagur 7. august 1997síða 14

14 tíðindablaðið 5062 Nr. 147 — 7. AUGUST 1997 Lítið samsvar í alkoholpoli- tikki Javnaðarfloksins Jákup Lindenskov, fyrrverandi løgtingsmadur, ivast í alkoholpolitikki Javnaðarfloksins. Samstundis vísir hann til grein hjá fyrrverandi danska heilsumálastjóranum um danskan alkoholpolitikk Í sera stórum ósamsvari við tann politikk, sum Javn- aðarflokkurin annars hevur latið fólk skilja, at hann hevur um umfar við rús- evni, hevur Sosialurin av og á, Ld. í oddagrein 26. januar 1996, sagt, at einasta rætta leiðin er teymaleys frisøla av rúslegi í Føroyum. Men fyri deyvum oyrum lønar seg illa at tala Tað sigur Jákup Linden- skov, fyrrverandi løgtings- maður. Hann hevur latið Sosialinum tað, sum fyrr- verandi danski heilsumála- stjórin, Palle Juul-Jensen, sigur um donsku viðurskift- ini. Jákup Lindenskov vísir á, at fleiri her á landi bara síggja donsku alkoholvidur- skiftini sum tey ideellu, og tí heldur hann tað vera upp á pláss, at hoyra hvat Palle Juul-Jensen hevur at siga um donsku vidurskiftini Palle Juul-Jensen sigur so- leiðis Herferðin um alkoholfor- brúk, sum heilsustýrið skip- ar fyri á hvørjum ári, er ikki bert fyri tungu misnýtararn- ar, men umfatar allar bólkar í samfelagnum Her í landinum (Dan- mark) vilja vit ikki gera sum í (forboðs) Sveríki. Men vit drekka tv tað, sviar drekka Vit hava ov nógvar alko- holskaðar, hóast hagtelini siga, at tað gongur framá á mongum økjum. Td t færri dripin í feråsluni av drykkjuåvum, í 186 22 í 1994 137 dripin i ferðsluni av drykkjuåvum 1falt i nava Dagspressan sig + færri promillumå 21.098 i 1986 ul 13.881 1994. Færri verða sett brummuna og somuleiðis Jrekka illa Harafturímóti veksur tal ) stødugt á teimum, sum jrekka illa, teimum sun loyggja av skrumplivur alkoholismu og av alkohol- eitran - í 1986 994 og i 1994 var talið 1.204. Serliga er tað diagnosan alkoholisma sum er í stórari øking Mynstrið vid ovurdrekk ing er iKKi Dara einvis. 30- tu skadarnir er Narnar? Vit Ká ti dá V fleiri kanningar og allar visa, at økt drekking fremur øktar skaðar. Meira Jrukkid verður, fleiri ganga Tí er eingin annar undir. Tí vegur at ganga enn at minka um drekkingina, í hesum kunnu vit ll medvirka Undir heimsbardaganum fyrra (1914-18) var stór av- gjaldsøking av brennivíni í Danmark, tað minkaði munandi um nýtsluna - næstan 80%. Skaðarnir minkaðu somuleiðis. Tað var stór nøgd millum fólk, at so var gjørt tå Tad er neyvan hugsandi, at sama nøgd hevði verið, um tað var gjørt umaftur í dag. Illa hugsandi er, at pol- itisku flokkarnir høvdu gingið við ul eina 10-20 dupling av avgjøldunum við stórari avmarking i småsøl- uni og skerjing av spiritus- loyvunum. Hartil stórir trupulleikar við handli um landamark, smugling, heimabrent og nú eisini ES Mong vilja halda, at tað sum skal gerast, skal peika móti = alkoholistunum - tungu nýtarunum. So eigur at vera, men við umsorgan og viðgerð Víst so, men fyribyrging skal harafturítmói peika móti fólkinum sum heild Ov seint er at fyribyrgja, tá misnýtslan er cin veruleiki, og at gera nakað við verandi misbrúkarar er eingin fyri- byrging, nýggir misbrúkar- ar koma alla tíðina Meira enn 80% av fólk- inum hava eitt sosialt-rekre- ativt brúk, sum liggur må anfyri tey merk, sum heilsu stýrið úr einum heilsusjón- armiði viðmælir Fyri henda stóra meirilut aer upplýsing tað týdning- armesta fyri at fasthalda góðar vanar. Utyvir vitan um nytslumørk er eisini brúk fyri upplýsing, um nær ein iki eigur at drekka, - t.d í samband við koyring, ar- beiði, barnsburð, brúk av serligum heilivági. Her eig ur alkohol ikki at vera uppi Tær støðugt fækkandi spirttusvanlukkurnar bera bed um broyttan hugburð til spriritus Spirituskoyring er óhósk andi. Fyri 20-30 árum síð ani var hugburðurin meira tvískildur Her er dómi um fyribyrg- ingarhepni Upplýsing tvinnað saman við størri eft- irliti frá løgregluni er helst størst: batin Millum 10-20% drekka drykkjuni Stórbrúkarin er åvirkilig ur. Mong kunnu minka um drekkingina, tá tað stendur teimum klárt, hvat hendir teimum og familjuni. Við greiðum reglum um alkohol á arbeiðsplássinum kann nakað gerast her Heilsuverkið kann gera meira. Á sjúkhúsunum hava áleið 20% av sjúklingunum alko- holtrupulleikar. Tað gevur eyka trupulleikar í samband við skurðviðgerðir - og hes- ir sjúklingar liggja vanliga longri á sjúkhúsi. Alkohol minkar um mótsteðumeg- ina hjá sjúklinginum, og tað kostar, tá brúk er fyri hesi tørvandi megi Síðan eru tað alkoholist- arnir ella misbrúkararnir Her munar upplýsing sjálv- andi lítið. Brúk er fyri heilt ødrum og munandi tiltøk- um, við viðgerð og umsorg- an Uppfatan heilsumyndug- leikanna er, at okkara alko- holpolitikkur eigur at um- fata allar hesar samfelags- bólkar. Lat okkum nevna aktuellu alkoholkampanj- una, sum er hesa vikuna (oktober á hverjum ár) Hvat er so komið burturúr? Royndirnar hjá heilsustýr- inum við herferðunum sýna, at áhugi er í fólkinum fyri alkoholupplýsing. Gjør- ligt hevur verið at koma langt úmillum fólk um heil- suliga forsvarliga forbrúkið Brúkarahámarkið er kent av stórum parti av fólkin- um, og tað er tiltøkunum hesi seinni árini at takka Vitanin er økt år um ár Kanning í september vísti veruliga, at meira enn 90% av fólkinum halda, at tað er gott hugskot, at staturin ger slíka kampanju. Tað er veruligur áhugi fyri upplýs- ing um alkohol, og lítil ivi er um, at kampanjan fremur ein eftirspurning um vitan millum fólk. Sera týdningarmikil eff- ektur av kampanjuni er, at meira verður tosað um alko- hltrupulleikar. Tabu verða brotin niður - og harvið verður tað fyri, at talað verður meira um alkohol- trupulleikar og at gera nak- að við teir á arbeiðsplássin- um, í ítróttarfeløgunum o.a. Niðurbrótan av tabu ger eisini, at lættari er at taka málið upp í familjuni. Tað p er roynd å mongum alko- holvidgerdum, at serliga er nógvur eftirspurningur aft- aná at herferðin um drykkju hevur verið Heilsustýrið heyði eina stóra stevnu um alkoholpol- itikk á arbeiðsplássinum Luttøkan og áhugin var so stórur, bert ein partur av teimum, sum vildu vera við, sluppu við. Bara fyri 10 árum síðan hevði verið óhugsandi at skift orð um alkohol á arbeiðsplássinum Tað var nakað, sum hoyrdi til privatlívið, og tað var allastaðni avvíst, at hetta var nakar sum helst trupulleiki Hetta hevur broytt seg, våii- aði stevnan. Heilsustýrið hevur gjørt eina = spurningarkanning millum tilkomnar danir Færri enn 20% hildu, at hver sæ eigur at gera av, um drukkið skal vera á arbeiðs- plássinum . (80% hildu, at forboð ella ymsar avmark- ingar fyri drekking eiga at vera á arbeiðsplássinum? - Eru vit ávegis svensku stød- uni? Ung á okkara døgum hava foreldur, sum eru vaksin upp í einum tíðarskeiði, har danir hava duplað brúkið tríggjar ferðir. Hetta má merkjast á teim um ungu. Vit vita, at dreing- ir í 9. flokki drekka í meðal 12 snapsir um vikuna og genturnar beint í hølunum á teimum Næstan 30% eru full tríggjar ella fýra ferðir um mánaðir - t.v.s. stórt sæð hvert vikuskifti. Foreldur í Gapurhuga Hvussu ofta kunnu 16 ára gomul vera full um mán- aðin? Hvat er hóskiligt at drekka á eini veitslu? Dreingir, gentur! Einki er at ivast í, at alko- hol brúkið hjá teim ungu gevur trupulleikar. Í ring- asta føri elur tað til harð- skap. óætlað sex og barns- burð og vanlukkur. Heilsu- liga vera tey illa fyri, skúla- trupulleikar í kjalarvørrin- um av stórdrekking o.s.fr. Heilsustýrið hevur sent út umfatandi undirvisingartil- far um alkohol í fólkaskúl- arnar. Næmingahefti, fakta- bøkur, læraravegleiðing, vi- deo, tjakkort, og gjørt tað soleiðis, at tað fevnir ymisk- ar áskoðanir um alkohol Endamálið er at læra tey ungu skilagóðan atburð um alkohol og at ansa sær betri Skúlin er natúrliga plássið at veit aupplysing, men brúk er fyri breiðari tjaki millum almenningin um stødu - hugsan - foreldranna til alkoholbrúk hjá teim ungu Í Danmark hava vit altíð sagt, at vit greiða sjålvi okk ara alkoholtrupulerkar, sum vit nú einaferð vilja tað Vanliga vísa vit á, at (for boðs) Sveríki ikki er vert at skeita eftir. Vit mugu nú sannað, at »okkara egni måti« at loysa trupulleik arnar helst hevur givið okk um dupult so stórar alko holtrupulleikar, sum sviar hava Tad er ovurmikid Fyribyrging og viðgerð eig ur tí at verða styrkt Mín hugsan er, at vit eru á einum vegamóti, merktur av sjålvgranskan alkohol viðvíkjandi. Alkoholtrupul leikar krevja eftirtanka Ur hesum sjónarmiði eig ur herferðin um råsevni at síggjast sum ein útrætt hond til øll, sum hava alkohol trupulleikar inni at sær, og til teirra, sum arbeiða við fyribyrging og viðgerð Tad hava tey krav upp á og brúk fyri