hósdagur 25. mai 2000síða 10

Topp 10 listin Hesafer› yvir mest vitja›u heimasí›urnar frá www.in.fo 1. Faroe Publisher Hits: 443 Url: kort.olivant.fo/~bbrockie/ 2. Home of Hans Hits: 425 Url:heima.olivant.fo/~hans 3. Leitel Hits: 423 Url: www.leitel.fo 4. Chat á #Faroese_Chat Hits: 286 Url: www.leitel.fo/chat/ 5. Netsmi›jan Hits: 250 Url: www.netsmidjan.com 6. Todi Jónsson - fjepparasí›a Hits: 239 Url: www.todi.subnet.dk 7. Cruisarin Hits: 222 Url: kort.olivant.fo/~rnielsen 8. Inventartænastan Hits: 205 Url: www.inventar.fo 9. Færøsk-Dansk Specialordbog Hits: 201 Url: www.geocities.com/kurtmadsen 10. Tann Føroyski TOPP-10 listin Hits: 197 Url: www.topp-10.com/ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Kelda: www.in.fo 18 Nr. 10 · hósdagur 25. mai 2000 · 74. árgangur K@T@-horniÝ Or›alisti Or› i› ver›a n‡tt í K.T.Horninum Alnet . . . . . . . . . . . . . . . . .Internet Breyt . . . . . . . . . . . . . . . . .Bus Datagrunnur . . . . . . . . . . .Database Disklastø› . . . . . . . . . . . . .Diskettedrev Fílaflutningur/fílaveiting . .Filoverførsel Flís . . . . . . . . . . . . . . . . . .Chip Forrit . . . . . . . . . . . . . . . . .Program Gei›slaprentari . . . . . . . . .Laserprinter Geril . . . . . . . . . . . . . . . . .Processor Grind . . . . . . . . . . . . . . . .Portal Heimsta›ur/heimaøki . . . .Domæne Húsi . . . . . . . . . . . . . . . . .Kabinet Innara goymsla . . . . . . . . .Interne hukommelse (RAM) Ímynd . . . . . . . . . . . . . . . .Ikon Kervi . . . . . . . . . . . . . . . . .Netværk Kjaksí›ur . . . . . . . . . . . . .Diskussionsgrupper Klokkutídd . . . . . . . . . . . .Clockfrekvens Knappabor› . . . . . . . . . . .Tastatur Leitibúna›ur . . . . . . . . . . .Browser Leitimaskina/Netleitari . . .Søgemaskine Ljóslesari . . . . . . . . . . . . .Scanner Lutbúna›ur . . . . . . . . . . .Sharewareprogram Margmi›il . . . . . . . . . . . . .Multimedia Minni . . . . . . . . . . . . . . . .Memory/RAM Móthald . . . . . . . . . . . . . .Modem Ravtøkni . . . . . . . . . . . . . .Elektronikkur Ritbúna›ur . . . . . . . . . . . .Software Rógva út . . . . . . . . . . . . . .Surfe Rótin . . . . . . . . . . . . . . . .Roden Samanseting . . . . . . . . . . .Konfiguration Samvirki . . . . . . . . . . . . . .Interactivt Talgildismyndatóli . . . . . . .Digitalt kamera Telduprent forriti . . . . . . .Desktop Publishing Tí›indasí›ur . . . . . . . . . . .Nyhedsgrupper Tólbúna›ur . . . . . . . . . . . .Hardware Ytra goymsla . . . . . . . . . . .Ekstern hukommelse (t.d. HD) Káta Horni› Tema: Teldukeyp 6. partur – Okkara dáta Dátast‡ring Tá tú brúkar tína teldu, er ta› umrá›andi at halda skil á har›diskinum. Har›diskar- nir í dag eru rættuliga stórir, og kunnu goyma fleiri hund- ra› forrit og fleiri túsund fílur. Um tú bara goymir á har›diskinum uttan at skipa fílurnar, gongur ikki lang tí› fyrr enn tú ikki fær skil á tí sum er goymt. Tí er ta› sera ney›ugt at hava ein træ- struktur. Á flestu teldum vi› Windows, er ein træstruk- turur longu frá. Tá Windows ver›ur lagt á telduna, ver›ur eitt træ gjørt, har øll undirforrit ver›a skipa› skilagott, vi› einum gó›um yvirliti. Hetta kann man síggja vi› at opna forriti› "Stifinder". Træi› sæst uttast til vinstru á skerminum. Ta› fyrsta stigi› í træstruk- turinum kallast "rótin". Rót- in er altí› har tá har›diskur- in er formatera›u, og inni- heldur millum anna› nakrar ney›ugar uppstartfílur, sum man als ikki má sletta. Umframt ta› liggja nakrar mappur sum hoyra til st‡r- isskipanina – fyrst og fremst sjálv windowsmappan vi› nógvum undirmappum til ymiskar fílur, i› hoyra til st‡risskipanina. Her eigur man ikki at leggja forrit og skjøl inn. Harafturat er ein mappa sum eitur "Program- mer", sum inniheldur tey flestu av teimum forritium og skipanum, sum eru løgd inn á telduna; aftur vi› hvør sínari undirmappu. Her kann man leggja tey forrit, sum man ætlar at leggja á teld- una. Ta› kunnu ver›a fleiri mappir vi› ambo›sforritum, sum fylgja vi› telduni tá hon er keypt. Tá n‡ggj forrit ver›a løgd inn á telduna, ver›ur sum oftast ein n‡ggj mappa gjørd undir innlegg- ingini og n‡ggja forriti› lagt í hana. Nøkur Windows- forrit gera undirmappur í mappuni "Programmer", tí hon altí› er har, tá Windows 95/98 er innlagt, me›an onnur gera eina mappu á rótini á har›diskinum. Um eitt forrit ikki brúkar eitt innleggingarforrit, skal tú sjálvur leggja ta› inn á har›diskin. Um so er skal tú altí› gera eina mappu á›renn og sí›an leggja forriti› inn í n‡ggju mappuna. Forrit og datafílur Forrit og datafílur (skjøl) eru bæ›i fílur, men vi› hvør sínari funktión. Eitt forrit er ein fíla, sum kann startasst og gera ymiskar instruk- tiónir. Ein dátafíla er eitt úrslit av at man hevur gjørt eitt arbei›i í einum forriti og goymt ta› lidna abrei›i í einari fílu. Til dømis at tú skrivar ein tekst í einum tekstvi›ger›arforriti, og teir tekstir man hevur skriva › goymir forriti› í dátafílum. Navni› á forritafílum endar sum oftast vi› .EXE. Til dømis "Notesblok" for- riti›, sum fylgir vi› Win- dows, eitur NOTEPAD.EXE. Endingin EXE merkir Exe- cutable, á føroyskum merkir ta› at ta› er møguligt at koyra forriti› í gongd. Albøting (Optimering) av har›diskinum og trygdaravrit Tá man leggur n‡ggj forrit inn á telduna, ella slettar gomul forrit, eigur man altí› at gera ta› vi› at brúka for- riti› "Tilføj/Fjern program- mer" sum fylgir vi› Win- dows, og sum liggur undir "Start/Indstillinger/kontrol- panel". Men so vi› og vi› ver›ur ta› rættuliga rótut á har›diskinum, tí tey forrit sum man slettar, lata eitt tómt pláss liggja eftir, og tey n‡ggju forritini man leggur inn á telduna, passa ikki altí› í hesi tómu pláss. Tí hevur Windows eisini eitt forrit sum eitur "Diskfragmenter- ing", sum er eitt gott ambo›. Hetta forrit eigur man at seta í gongd av og á. Forriti› leggur fílurnar á har›disk- inum saman, solei›is at man fær nógv betur pláss og at st‡risskipanin hevur nógv skjótari at seta forritini ígongd. Windows 98 hevur harafturat eitt ambo›sforrit, sum eitur "Diskoprydning". Vi› tí forritinum ber til at sletta fílur, sum ikki ver›a brúktar longur og tí ikki eru ney›ugar. Windows hevur eisini eitt forrit, sum eitur "Scandisk". Ta› eigur man eisini at seta í gongd av og á, tí ta› kannar har›diskin fyri feilir, um- framt at kanna allar fílur um tær eru í ordan. Á›renn man setur Scandiskforriti› í gongd, eigur man at taka eitt trygdaravrit (backup) av øllum dátafílum – til dømis skjøl og rokniørk – tí ta› kann ganga gali›, solei›is at man missur onkrar fílur. Ta› er skilagott at taka trygdaravrit av øllum skjøl- um vi› meira. Forrit hevur man sum oftast avrit av á fløgu ella disklum. Nakrar teldur hava eina fløgu sum kallast "Re- etablerings-CD". Um ta› gongur gali› og man missir onkrar fílur, so ber til at seta hesa fløguna í fløguspælaran og starta telduna upp av n‡ggjum. Tá kemur alt, sum upprunaliga var› lagt á telduna, inn aftur. Um man ikki hevur hesa serligu fløgu (ella diskil), má man sjálvur innleggja ta›, sum er oy›i- lagt. Dátafílur skulu undir øll- um umstø›um leggjast inn- aftur, um ta› er hent naka› vi› teimum. Virusverja Sjálvt um øll tosa um virus, so eru ta› bert fá sum hava roynt at fingi› ta›. Ikki tí, ta› er sera ótespuligt til dømis at har›diskurin brád- liga ver›ur sletta›ur. Man kann bert fáa virus vi› forritum, ta› vil siga, fílum sum enda vi› ".EXE" ella ".COM", og virussi› kann bert setast í gongd vi› at hesi forrit ver›a aktivera›i. Tann mest vanligi smittu- vegurin í dag er um Alneti›. Eisini eru smáu disklarnir ein smittukelda, sum vit skulu hava í huganum. Virus er eitt líti› forrit, sum fær telduna og/ella skermmyndina at bera seg undarliga at. Tann besta verjan ímóti virus eru tey sokalla›u anti- virus forritini. Tey kunnu keypast ella fáast sum lut- búna›arforrit (shareware program). Av tí at ta› javnan koma n‡ggj virus, ver›a antivirusforritini javnan dag- førd, ella man fær eina fílu vi› n‡ggjastu vaccinini móti n‡ggju virusunum. Ta› er eisini sera umrá›andi at hava trygdaravrit av teimum dáta, sum ikki eru so løtt at endurskapa. sid@sosialurin.fo kelda: www.fs.dk Hesafer› skriva vit eitt sindur um dátast‡ring og hvussu vit kunnu fáa sum mest burtur úr okkara har›diski. Umframt ta› so grei›a vit eitt sindur frá um virus og hvussu vit kunnu verja okkum móti virus. Eitt er at rokna alt út, eitt anna› er skynsemi. Vit hava hesafer› sett eina teldu at finna nakrar skynsamar loysnir. Ta› fyrsta vit bó›u telduna um var at finna 6 tær minstu bøkurnar í heiminum. Sí›an fekk teldan bo› um at seta nøkur roknistykki upp. Hesi eru úrslitini: 6 tær minstu bøkurnar: Unix á ein lættan hátt Hvussu Etiopiarar kunnu st‡ra heiminum Alt menn vita um konufólk Moralur og etikkur, eftir Bill Clinton Hvussu ein kann halda sær á toppinum, eftir Art Garfunkel Skoritriks, eftir Mike Tyson Nøkur skynsom roknistykki Klókur ma›ur + klók kona = romansa Klókur ma›ur + b‡tt kona = uppá vegin B‡ttur ma›ur + klók kona = uttangar›s B‡ttur ma›ur + b‡tt kona = giftarmál Klókur stjóri + klókur arbei›sma›ur = yvirskot Klókur stjóri + b‡ttur arbei›sma›ur = framlei›sla B‡ttur stjóri + klókur arbei›sma›ur = reklama B‡ttur stjóri + b‡ttur arbei›sma›ur = yvirtí› Smátí›indi: Hvønn hósdag klokkan 16.00 ber til at hitta kendar og spennandi tónleikarar í livandi lívi. Tá klokkan blívur 4 fer ein ein so- nevndur G-Chattur í gongd, og mannagongdin er einføld, tú spyrt og teir kendu lut- takarnir svara. Talan er um eina Chatt- rás, i› danska vikubla›i› Gaffa skipar fyri, og sló›in er: www.g.dk Tey sum higartil hava sta›i› fyri skotum eru mill- um onnur, Maria Montell, Daze og Kashmir. Heimasí›an hevur eisini eina sonevnda Hall of Fame har til ber at lesa gomul chatt. Maria Montell og onnur svara spurningum á www.g.dk, i› er chatt-rás fyri tey tónleikaáhuga›u Chatta vi› tey kendu rin í Skúgvoy flestu teirra almikið. Hvussu nógv skógvarnir kosta vil Manbjørn undir ongum um- støðum siga. Men Sosialur- in skilir, at meðalkostnað- urin liggur um 10.000 krón- ur. Prísurin vísir, hvussu kravmikið tað er at gera nýtiligar skógvar til brekað- ar føtur. Ongan almenn- an stuðul Manbjørn kennir seg at hava verið í ævigum stríði við tað almenna. Bara tað at sleppa at endurútbúgva seg kravdi sum kunnugt nógv av Man- birni. Hóast hann kom til Føroya við einum sjáldsama góðum prógvi í hondini, tóku trupulleikar seg kortini upp við tað almenna. Orsøk- in til, at hann valdi at fara undir endurútbúgving, var, at hann helt seg vera alt ov ungan til ivalidrentu. Men tá ið hann var endurútbúgv- in, vildi hitt almenna ikki stuðla honum longur. Tó so, honum vórðu lovaðar 250.000 krónur úr lands- kassanum at byrja virksem- ið við. Men myndugleikar- nir settu treytir. – Táverandi landsstýr- ismaður í almannamálum, Eilif Samuelsen, kravdi, at eg skuldi búgva í Kollafirði, tí eg skuldi vera so nær miðstaðarøkinum. Tá ið eg skuldi skriva undir leigu- sáttmálan har, vísti tað seg, at leigan var alt ov dýr. Eg fekk ongantíð nakrar peng- ar. Teir vórðu í staðin brúktir til verkstað á Klaksvíkar Sjúkrahúsi, minnist Man- bjørn. Hetta kom fram tá ið ein politikari spurdi avvarandi landsstýrismann, hví Man- bjørn ikki fekk sína játtan. Varandi neyðloysn Í 1983 var Manbjørn hóast vánaliga byrðin komin so frægt áleiðis, at hann kundi fara undir at gera ortoped- iskar skógvar í Leirvík, hað- ani konan var ættað. Men hjúnarskilnaður hevði við sær, at Manbjørn flutti til Skúgvoyar aftur fyrst í níti- árunum. Flytingin var ein neyðloysn, sum seinni gjørdist varandi hjá tí nú 62 ára gamla skúgvoyinginum. Almannastovan talaði at Tað hevur eftir øllum at døma stóran týdning fyri viðskiftafólkini hjá Man- birni, at skógvarnir hava so nýmótans snið sum gjørligt. Tað noyddist Manbjørn at sanna, tá ið hann hevði ar- beitt nøkur ár í Skúgvoy. Og tað gav at bíta í 1994, tá ið hann var við at spæla sær av við samstarvið við tað almenna. Almannastovuna gjørdi tá vart við, at við- skiftafólk vóru ónøgd við skósniðið og eisini við fram- leiðslutíðina, ið summi teirra hildu vera ov drúgva. Almannastovan hevði av- gjørt, at tað ikki vildi mæla nýggjum viðskiftafólki til at brúka Manbjørn. Hetta var sambært Manbirni tað sama sum at taka livibreyðið út munninum á sær. Skeivar skuldsetingar Enn einaferð kom Manbjørn í stríð við teir almennu myndugleikarnar. Í einum brævi til Manbjørn frá 1994 skrivar Almannastovan, at Manbjørn Tórarenni ikki er útbúgvin ortopediskur skó- makari. Hetta hóast, at Man- bjørn hevur sveinabræv, har tað stendur, at hann hevur lokið læruna sum Ortopedi- skósmiður við rósi og heið- urstekini; sum sjálvur Maersk Mckinney handaði skúgvoyinginum. Tað árið var Manbjørn einsamallur skómakari, ið fekk heiðurs- tekin. Men Almannastovan helt ikki, at hann var rætti- liga útbúgvin, tí hann ikki hevði arbeitt tvey ár hjá nøkrum góðkendum orto- pediskósmiði, sum kravt var í Danmørk. Manbjørn kendi seg sum vera man traðkaðan á tærnar av hesum orðum. Men Al- mannastovan noyddist kort- ini at taka skuldsetingina aftur. Manbjørn er ortopedi- skómakari. Fleiri snið Eftir drúgvt orðaskifti mill- um partarnar, varð ein fyri- bilsloysn funnin. Landsstýr- ismaðurin í Almannamálum avgjørdi, at Almannastovan ð um ður og ím- kal vin. era enn ður lit- vur ór- um, ikki skuldi mæla fólki til at brúka nakran ávísan skó- smið. Fólk skuldu velja frítt. Manbjørn tók avleiðingina av hesum og lat síðani yvir- partin á skónum seyma í Danmørk. Við hesum fingu viðskiftafólkini hjá Man- birni møguleika at velja millum at kalla øll skógva- snið. Ein spurningur um kenslur Manbjørn misti fleiri við- skiftafólk eftir stríðið við Almannastovuna. Men hann sigur seg kortini hava fingið fleiri onnur. Eisini eru summi fyrrverandi við- skiftafólk komin aftur til skómakaran í Skúgvoy. Or- søkina sigur Manbjørn vera, at skógvarnir hjá donsku kappingarneytanum ikki eru nóg góðir at ganga í, hóast teir kanska eru smartir. – Tað er tað, sum eg sigi: Man skal ikki hurra tingini ígjøgnum! Man skal brúka bæði hendur og høvd, og alla tíð má man hava anatomiina og ortopediina í huga, sigur Manbjørn, ið heldur seg hava nógv at bjóða viðskiftafólkum sín- um, sum stóri danski kapp- ingarneytin ikki megnar. – Man følir nakað fyri t fólk verða ga av i nívir hesum fólkum. Eg kenni nógv teirra heilt væl. Tá ið eg gangi í Havn ella á Tvør- oyri, so siga tey, »hey, Man- bjørn«, og um vetrarnar ringja tey gomlu til mín at frætta tíðindi, sigur hann. Heldur fram Hóast nógv av viðskifta- fólkum hansara eru eldri fólk, stúrir Manbjørn ikki fyri minkandi virksemi. Í fjør misti hann níggju keyp- arar; tey flestu vóru eldri fólk, sum løgdu árarnar inn. Men seinasta hálva árið hevur Manbjørn fingið nakrar nýggjar keyparar. – Eg haldi fram so leingi, sum eg orki, staðfestir Man- bjørn. Útvarpslurtarar skulu tískil vænta sær, at lýsingin um ferðandi skómakaran í Skúgvoy enn sum áður fer at verða lisin. Manbjørn Tórarenni ætlar sær at halda fram sum ortopediskur skósmiður so leingi hann megnar. Arbeiðslív hansara hevur verið merkt av drúgvum stríði við almennu myndugleik- arnar Mynd: Jens Kristian Vang