týsdagur 28. oktober 2003síða 5

8 Nr. 204 - 28. oktober 2003 Nr. 204 - 28. oktober 2003 9 MARKNAÐARRÁK Sum væntað, varð óstøðugt á virðisbrævamarknaðunum í farnu viku, og marknaðirnir vóru í stóran mun stýrdir av roknskap- arkunngerðum. Serligur áhugi var fyri Texas Instruments og Microsoft, ið bæði kunngjørdu eina góða gongd farna ársfjórð- ingin. Hóast bæði eisini høvdu toluliga bjartar vónir um kom- andi tíðina, høvdu partabræva- greinarar væntað, at Microsoft fór at vera enn bjartari enn stað- fest varð. Microsoft er tí fallin um 8% seinastu dagarnar. Millum norðurlendsku virkini, ið kunngjørdu í farnu viku vóru Volvo, Electrolux og Norsk Hydro. Norsk Hydro, og serliga Volvo kunngjørdu ein góðan roknskap, meðan Electrolux gjørdist eitt satt vónbrot. S&P 500 er vísital, ið umfatar 500 tey týdningarmestu virkini í USA. Bróðurparturin av hesum hava higartil kunngjørt roknskap, og áhugavert er at leggja til merkis, at um 70% av hesum, hava kunngjørt eina inntøku- hækking. Kortini hevur hetta ikki ávirkað partabrævamarknaðinar stórvegis. Orsøkin er, at sera høgar vónir hava verið um rokn- skapirnar, samstundis sum parta- brøv í løtuni liggja høgt. Orsakað av hesum, er og verður marknað- urin serliga viðbrekin mótvegis roknskapum við úrslitum vána- ligari enn væntaði. Partabrøv fullu tí sum heild í farnu viku, hóast fáir vánaligir roknskapir vóru kunngjørdir. Aftur í farnu gjørdust tíðindi frá amerikanska arbeiðsmarkn- aðinum bjørt, og enn einaferð varð staðfest, at betur gongur á hesum økinum. Hetta er ein av orsøkunum til, at vit meta, at amerikanski tjóðbankin ikki fer at pilka við leiðandi rentuna á fundi teirra týsdagin. Tjóðbankin vil sanlíkt staðfesta, at tey eru bjørt um búskaparvøksturin í USA, og at búskaparliga fram- gongdin er í tryggari legu. Hetta vil sannlíkt eisini verða staðfest, tá dagførd uppgerð av amer- ikanska búskaparvøkstrinum verður kunngjørd hósdagin. Áhugaverd virkir, sum kunn- gerða roknskap hesa vikuna eru m.a. Ericsson, Danske Bank, Nordea, Deutsche Bank, Novo Nordisk og fleiri av stóru altjóða oljuvirkjunum, men at kalla einki kent amerikanskt virki kunngerð. Tískil kann væntast, at búskapar- ligu uppgerðirnar fáa størri týdn- ing hesa vikuna. Marknaðarrák metur tí, at lánsbrævarentur og partabrøv liggja á sama stigi ella hægri, tá vikan er av. Støðan er kortini framvegis tann, at høgu partabrævakursirnir kunnu føra við sær vinningsstaðfesting, og hetta kann broyta myndina. Sum heild góðir roknskapir kunngjørdir Vika 44, 2003 www.kaupthing.fo Dúgvan og Ternan hjálpast at Nú er greitt, at Dúgv- an og Ternan fram- yvir fara at røkja siglingina um Leir- víksfjørð. Sum skilst so er talan um, at ferjurnar báðar skulu skiftast um at røkja ferðaætlanina og so vera hjálparskip, tá ið ástendur, um fjørðin STRANDFERÐSLAN Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Dúgvan, sum hevur røkt siglingina um Leirvíksfjørð í mong ár nú, liggur í dokk. Ternan er so sett inn í sigl- ing fyri hana. Hetta hevur fingið fleiri søgur at ganga um, at Ternan framyvir fer at sigla eftir ferðaætlanini um Leirvíksfjørð. Hetta er tó sambært Regini Vágadal á Strandferðsluni ikki heilt rætt. – Tað er skeivt at siga, at Ternan verður høvuðsskip, tí ferjurnar báðar koma at skiftast um at sigla eftir ferðaætlanini, sigur hann. Hetta skal skiljast soleið- is, at til dømis fer Dúgvan at sigla fyrstu túrarnir um morgunin, har Ternan siglir tveir hjálpartúrar. Síðani skifta ferjurnar um seinni út á fyrrapartin, tá Ternan fer inn í sigling sambært ferðaætlanini og Dúgvan verður hjálparskip. Ella umvent. Og so aftur seinni um kvøldið fer Dúgvan aftur í ferðaætlan og Ternan siglir ein hjálpartúr við møguleika fyri einum eyka- túri afturat, sum tó ikki er endaliga lagdur í ferðaætl- anina enn. Hetta tí at Strandferðslan vil líka síggja mynstrið fyrst fyri at vita, hvussu tørvurin er. Tænastustøðið hækkar Leirvíksfjarðabólkurin, sum hevur arbeitt saman við Strandferðsluni í hesum málinum, er sera fegin um, at Ternan nú eisini verður sett í sigling um Leirvíks- fjørð. Formaður í bólkinum er Rani Nolsøe, og hann sigur, at um ein ikki hyggur at tveimum smálutum í ferðaætlanini, so er hetta so avgjørt ein munandi øking í tænastustøðinum um Leir- víksfjørð. – Vit fegnast sjálvandi um, at Sam nú fer úr sigl- ingi, og vit fáa tvey góð skip at røkja siglingina um Leirvíksfjørð, men tað eru nakrir smálutir, sum irret- era. Til dømis at tann eini seinnapartstúrurin er lagdur sum eykatúrur, og at glopp- ið í siglingini leygarmorgun um níggjutíðina framhald- andi verður har. Og tað duga vit ikki at síggja nakra orsøk til, tá ein hevur tvey skip siglandi, sigur Rani Nolsøe. Hann sigur, at orsøkin til, at eitt glopp er har leygar- morgun er venjing. Men hann leggur dent á, at við tveimum skipum siglandi, mátti tað borið til at havt túrin klokkan 8:45 av Klaksvík og 9:30 av Leir- vík leygarmorgun inni í ferðaætlanini kortini. – Men alt í alt so eru vit sjálvandi ovurfegin um hesa økingina í kapasitetin- um um Leirvíksfjørð, sigur Rani Nolsøe. Strandferðslan fer at senda út eitt tíðindaskriv í hesi vikuni í sambandi við, at nýggja ferðaætlanin kemur í gildi, har greitt verður frá henni og møgu- ligum broytingum. Við tíð- indaskrivinum vónar Regin Vágadal, at óvissur um eitt nú Leirvíksfjarðarleiðina verða burtur. Dúgvan og Ternan fara framyvir at røkja siglingina um Leirvíksfjørð, har tær fara at skiftast um at vera ferjan, sum røkir ferðaætlanina og at vera hjálparferja – Tað hevur nógv størri týdning at tosa um betri flogsam- band við umheimin enn at tosa um undirsjóvartunlar, sigur Egil Olsen, fiskivinnufrøðingur FISKIVINNA Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Tað verður truplari og truplari at arbeiða fisk í Føroyum. Tað spáar Egil Olsen, fiskivinnufrøðingur. Aðrastaðni í blaðnum í dag hevur hann sera áhuga- verdar grein um føroysku fiskivinnuna, nú alsamt meiri og meiri fiskur verð- ur fluttur óvirkaður av landinum. Samstundis hugleiðir hann, um, hvussu føroying- ar kunnu fóta sær aftur, hvussu vit kunnu taka kappingina upp við onnur lond um fiskin og hvussu vit kunnu styrkja okkum á marknaðinum. Og tá ið hann hugsar um onnur lond, eru tað lond har arbeiðslønin er lág, fyrst og fremst Kina. Egil Olsen sigur, at frá 1996 til 2001 meira enn fimmfaldaðist útflutingurin av frystum fiskaúrdráttum úr Kina. Ì 1996 var útflutn- ingurin úr Kina 900 milli- ónir krónur og í 2001 var útflutningurin, vaksin til slakar fimm milliardir. Høvuðsmarknaðirnir fyri kinverskar fiskaúrdráttir eru, USA, Fjareystur og Evropa men í 2001 var Evropa størsti marknaðurin fyri frystar kinverskar fiskaúrdráttir. – Sambært serfrøðingum, eru fiskavørurnar úr Kina nú líka góðar, sum føroysk- ar, íslendskar og norskar fiskavørur. Ì Kina, verður allur fisk- urin skorin við hond, men fiskurin í Europa verður maskinskorin. Ùrtøkan við hondskering, er eini 12% størri enn við maskinsker- ing. Hinvegin forvinnur er ein miðal arbeiðaraløn í Kina einar 650 krónur um mánaðin. Alt hetta ger, at sostatt kunnu Kinverjar selja somu vøruúrdrattir, á somu marknaðir, sum føroyingar, íslendingar og norðmenn gera, fyri ein søluprís sum er 12 krónur lægri fyri kilo. Tríggir vegir fram Egil Olsen sigur, at hetta er høvuðsorsøkin, til at at kappingin er munandi harðnað og at tað gerst truplari og truplari at virka fisk í Føroyum lønandi. Hann sær tríggjar møgu- leikar fyri at vit kunnu fóta okkum í kappingini. 1. Feskar vørur og saltað- ar vørur. 2. Fiskaframleiðslan má automatiserast og vit mugu leita eftir nýggjum fram- leiðslumøguleikum og marknaðum. 3. Hjáframleiðslur og biotøkni. 1. Feskar vørur og salt- aðar vørur Egil Olsen sigur, at størsti fyrimunurin, vit hava fram- um t.d. kinverjar, er, at vit kunnu bjóða feska-, og saltaða dygdarvøru, til kravmiklar keyparar í Europa og USA. Men hvat feskari vøru viðvíkur, er neyðugt at leggja doyðin á, at betra um flutningsmøguleikarnar. – Politiskt er tað týdning- armiklari at umrøða spurn- ingin um betri flogferðslu- møguleikar fyri feskar fiskaúrdráttir, enn alt tosið um undirsjóvartunlar. Skulu vit verða ein álítandi útvegari av feskum úrdrátt- um og røkka best møgulig- um prísi, er neyðugt at út- vegað kundunum feskar dygdarvørur hvønn dag, alt árið. Føroyskur saltfiskur hev- ur sera gott orð á sær, tí at vit hava megnað at fram- leitt eina javna og dygdar- góða vøru, sum keyparnar hava vilja goldið ein meir- prís fyri og tað mugu vit halda fast um. 2. Fiskaframleiðslan má automatiserast og vit mugu leita eftir nýggjum framleiðslumøguleikum og marknaðum Hvat upsa viðvíkur, er tað neyðugt at effektiviserað framleiðsluna, soleiðis at framleiðslukostnaðurin fer niður. Tí er tað neyðugt við nýggjum framleiðsluútbún- aði, sum er arbeiðsspar- andi. Fyri at forrentað hesar nýíløgur, er neyðugt at virka upsan á virkjum, sum arbeiða stórar nøgdir árliga. Egil Olsen leggur afturat, at eftir eina ferð í Japan á heysti í 2002, hevur tað undrað hann ikki sørt, at møguleikarnir ikki verða kannaðir fyri at fyri selja frystar upsaúrdráttir í Japan. Liturin á føroyska upsaflakinum, er ógvuliga meinlíkur litinum á tun- fiski, sum er eitt fiskaslag, sum verður mest etið í Japan. 3.Hjáframleiðslur og biotøkni Fiskivinnufrøðingurin hel- dur, at gagnnýtsla av øllum, er ein upplagdur møguleiki, at bøta um tað samlaða kappingarførið hjá tí før- oysku fiskivinnuni. Um virði fæst burturúr øllum fiskinum, stendur ein seg munandi betri í kappingini um ráfiskin. Hjáframleiðslur, umfatar tað, sum er eftir av rávør- uni, táið høvuðsvøran er viðgjørd (høvd, ryggir, skræða og fráskurður) og innvølir, sum ikki koma á land við fiskinum, men verður tveitt fyri borð - uttan rognini. – Tað leggja enn, nógvir møguleikar fyri at gagnnýta tað hjáframleiðslu sum stavar frá fiskaframleiðsl- uni á landi. Sjálvur metir hann, at virðið av tí føroysku hjá- framleiðsluni var í mesta lagi 60 milliónir í 2002. Hinvegin vísir hann á, at í 2002 fluttu íslendingar hjáframleiðslur út fyri slakar 600 millónir krónur í okkara peningi og teir vænta ógvuliga stóran vøkstur tey næstu árini. – Sostatt er onki at ivast í, at tað liggja stórir, ótroyttir møguleikar í at gagnnýta hjáframleiðslur í Føroyum, sigur Egil Olsen. Les annars greinina í síni heild aðrastaðni í blaðnum. Truplari og truplari at arbeiða fisk í Føroyum Tvøroyrar Býráð hevur eini 8-10 grundstykki, sum ætlanin er at selja so bíliga sum yvirhøvur gjørligt BÍLIG GRUNDSTYKKI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tvøroyri: Tvøroyrar Býráð roynir tað, hon kann, fyri at fáa fólk at búsetast á Tvør- oyri. Sum eitt lið í hesum, hev- ur býráðið nú samtykt at lýsa nøkur grundstykki til sølu. Kommunan eigur eini 8- 10 grundstykki inni við Ítróttarhøllina og tey hevur býráðið nú samtykt at lýsa til sølu. Kristin Michelsen, borg- arstjóri, sigur, at fólkatalið á Tvøroyri er aftur fallið eitt lítið sindur og at býráð- ið fegið vil hava fólk at seta búgv á Tvøroyri. Hann sigur, at tískil hev- ur býráðið samtykt at selja hesi 8 - 10 grundstykkini fyri sera, sera lagaligar prísir, sum hann tekur til. Nakað tal vil hann kortini ikki nevna. Hann heldur ikki, at kommunan missur nakað við at selja grundstykkini bíliga, tí fæst fólk at seta búgv, økir tað um skatta- inntøkurnar hjá kommun- uni. Men hann leggur afturat, at grundstykkini verða bara seld fólki, sum veruliga ætla at seta búgv í komm- ununi. – Tey verða sostatt ikki seld fólki, sum eiga hús frammanundan og sum ætla at keypa grundstykki aftur- at við handilsligum enda- máli fyri eyga, sigur hann. Samstundis fáa tey, sum keypa grundstykkini, eitt rímiligt skotbrá at byggja sær hús, annars fella stykk- ini aftur til kommuna. Borgarstjórin sigur til summi av grundstykkjun- um er bæði vegur og kloakk og til onnur stykki skal bara ein vegastubbi gerast, so er klárt at byggja. Borgarstjórin sigur, at ein ávísur áhugi er fyri stykkj- unum, nú tey eru lýst til sølu. Bílig grundstykki til sølu á Tvøroyri – Egil Olsen sær tríggjar møguleikar hjá føroyingum at fóta sær aftur og at varðveita kappingarførið í fiskivinnuni Á Tvøroyri er fólkatalið fallið eitt lítið sindur og í eini roynd at fáa fólk at seta búgv á Tvøroyri, hevur býráðið nú samtykt at selja nøkur grundstykki fyri sera lagaligan prís C M Y K 9 8